Şərqin hikmətini və müdrikliyini, Qərbin müasirliyi və sürətli inkişaf tempini ozündə birləşdirən Azərbaycan hər kəsi nəinki öz tarixi, gözəlliyi və memarlığı, eyni zamanda, iqtisadi inkişaf modeli ilə heyrətləndirir.
Azərbaycan uğurlu neft strategiyasının əsasını qoyan "Əsrin müqaviləsi"nin icrasına başlanması ilə ölkəyə xarici investisiyaların cəlb olunmasına nail olub. Artan enerji gəlirlərini qeyri-neft sektoruna yönəltməklə iqtisadiyyatın hərtərəfli inkişafına nail olmaq sonraki dövrdə Azərbaycan dövlətinin qarşısında duran ən mühüm vəzifələrdən birinə çevrilib.
Məlumdur ki, ölkəmizdə bazar iqtisadiyyatı prinsiplərinin tam bərqərar olması, xarici investisiyaların qeyri-neft sektoruna, xüsusən də regionların inkişafına yönəldilməsi, əlverişli sahibkarlıq və biznes mühitinin formalaşdırılması, işsizlik probleminin həlli, əhalinin həyat şəraitinin yaxşılaşdırılması məsələləri Prezident İlham Əliyevin son 15 ildə yeritdiyi iqtisadi siyasətin prioritet istiqamətləri oldu.
Dövlət başçısının bölgələrə səfərlərinin əhəmiyyəti
Dövlət başçısı İlham Əliyevin bölgələrimizə tarixi səfərləri çərçivəsində müxtəlif təyinatlı infrastruktur obyektlərinin açılış və təməlqoyma mərasimlərində iştirakı, yeni yaradılan müəssisələrin fəaliyyəti ilə yaxından tanış olması, eləcə də ictimaiyyətlə keçirdiyi görüşlərdə qaldırılmış məsələlərin həlli məqsədilə vəsaitin ayrılması regionların inkişafına göstərdiyi diqqətin bariz nümunəsidir.
Bir-birindən fərqli, füsunkar təbiəti olan bölgələrimizin sosial-iqtisadi inkişafının davamlılığının təmin edilməsi dövlət başçısının xüsusi diqqət mərkəzindədir. Danılmaz faktdır ki, Azərbaycanın sürətli sosial-iqtisadi inkişaf dinamikasında regionların payı ilbəil artır. Vurğulamaq lazımdır ki, regionların sosial-iqtisadi inkişafı ilə bağlı qəbul edilən dövlət proqramları bölgələrin tarazlı inkişafını şərtləndirir.
Regionların sosial-iqtisadi inkişafı dövlət proqramlarının həyata keçirildiyi ötən 15 il ərzində bölgələrdə infrastruktur və iqtisadi baxımdan xeyli uğur əldə edilib. Elektrik, qaz, yol, kommunikasiya infrastrukturu xeyli yaxşılaşıb, bu sahədə əsas problemlər həll olunub. Regionlar artıq iqtisadi fəallıq və xarici sərmayələrin cəlb edilməsi baxımından müasir tələblərə tam cavab verirlər. İlham Əliyevin tapşırığı ilə regionlarda yeni yolların çəkilməsinə, şəhər və kəndlərin qazlaşdırılmasına, enerji təminatının gücləndirilməsinə, o cümlədən içməli su təchizatı və kanalizasiya sistemlərinin yenidən qurulmasına böyük həcmdə maliyyə vəsaitləri yönəldilib.
Həmçinin, regionlarda insanların rahat və maneəsiz şəkildə gediş-gəlişini təmin etmək, yükdaşımaları asanlaşdırmaq məqsədilə təkcə ötən il ərzində yol infrastrukturunun yenidən qurulması ilə bağlı ölkə Prezidenti tərəfindən 50-dən artıq sərəncam imzalanıb. Bu sərəncamlarda nəzərdə tutulan layihələrin icrası 2 milyon əhalinin yaşadığı 356 yaşayış məntəqəsini birləşdirən 900 kilometr avtomobil yolunu əhatə edib.
Regionların inkişafında dövlət proqramlarının müstəsna xidməti
Regionlarda mövcud olan əmək ehtiyatlarından, təbii və iqtisadi potensialdan səmərəli istifadə etmək, iqtisadiyyatın qeyri-neft sektorunun inkişafını sürətləndirmək və əhalinin məşğulluğunu artırmaq, yoxsulluğun səviyyəsini azaltmaq, infrastrukturu yeniləşdirmək, əlverişli investisiya şəraiti, yeni iş yerləri yaratmaq istiqamətində sistemli tədbirlərin həyata keçirilməsi məqsədilə dörd dövlət proqramı qəbul edilib.
2004-cü ildə ilk proqram qəbul ediləndə Azərbaycanın valyuta ehtiyatları 1,8 milyard dollar idi və maliyyə imkanları məhdud idi. Həmin dövrdə regionların problemləri və regionların inkişafı ilə bağlı tələblər də fərqli idi. Təsadüfi deyil ki, 2004-cü ildən başlayaraq respublikamızda bununla bağlı mühüm dövlət proqramlarının icrası bölgələrin sosial-iqtisadi inkişafını sürətləndirib, regionlarda mövcud əmək ehtiyatlarından, təbii və iqtisadi potensialdan səmərəli istifadə edilməsi insanların həyat şəraitinin və rifahının yüksəlməsinə gətirib çıxarıb, şəhər və rayonlarımızın simasını köklü şəkildə dəyişib, infrastruktur təminatını, biznes və investisiya mühitini yaxşılaşdırıb.
Xatırladaq ki, indiyədək regionların inkişafına dair 4 dövlət proqramı qəbul olunub və onlardan üçü artıq uğurla icra edilib. Hazırda “Azərbaycan Respublikası regionlarının 2019-2023-ci illərdə sosial-iqtisadi inkişafı üzrə Dövlət Proqramı”nın icrası davam etdirilir. Dövlət proqramları çərçivəsində regionlarda infrastrukturun inkişafı, əhalinin kommunal xidmətlərlə, o cümlədən, elektrik enerjisi, qaz və su ilə təchizatının yaxşılaşdırılması, səhiyyə və təhsil müəssisələrinin tikintisi istiqamətində mühüm tədbirlər həyata keçirilib, bu sahəyə irihəcmli dövlət investisiyaları yönəldilib.
Azərbaycanın sosial-iqtisadi inkişafı sahəsində həyata keçirilən məqsədyönlü siyasət nəticəsində son 15 il ərzində 1,5 milyonu daimi olmaqla, 2,15 milyondan artıq yeni iş yeri yaradılıb. Təkcə regionların sosial-iqtisadi inkişafına istiqamətlənmiş üçüncü Dövlət Proqramının icrasını əhatə edən 1 yanvar 2014-cü ildən 1 oktyabr 2018-ci il tarixinə qədər olan dövr ərzində, ümumilikdə, 913,6 min olmaqla 624,9 min daimi iş yerləri açılıb. Yaradılan yeni iş yerlərinin çoxu regionların payına düşür.
Qeyd edək ki, son zamanlar SOCAR-ın “Azəriqaz” İstehsalat Birliyi tərəfindən ölkəmizin yaşayış məntəqələrinə təbii qazın verilməsi, bərpası, istehlakçıların qaz təchizatının daha da yaxşılaşdırılması, kəndlərin qazlaşdırılması, qaz kəmərlərinin və avadanlıqların yenidən qurulması istiqamətində böyük işlər görülür. “Azəriqaz” İstehsalat Birliyinin ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin rəisi İbrahim Kərbalayev “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, ötən il respublika ərazisində 2959 kilometr müxtəlif diametrli yeni qaz kəmərləri çəkilib, 240 kilometr qaz kəmərləri əsaslı təmir edilib, regionlar üzrə 113 qəsəbə kənd və yeni salınmış yaşayış massivlərinə təbii qazın verilməsi təmin edilib: “Kənd və qəsəbələrin, yeni yaşayış massivlərinin qazlaşdırılması, eləcə də yeni istehsal təyinatlı obyektlərin istismara verilməsi abonentlərin sayının artmasına səbəb olub. 81107 yeni əhali abonent qeydiyyata alınıb. Ölkə üzrə “mavi yanacaq”la təmin olunan abonentlərin sayı, ümumilikdə, 2173748-ə çatdırılıb. Regionların sosial-iqtisadi inkişafının icrası ilə bağlı Dövlət Proqramının icrası ilə əlaqədər olaraq “Azəriqaz” tərəfindən təxirəsalınmaz işlər həyata keçirilir. Əhali istehlakçılarının mənzillərində istismar müddəti başa çatan sayğaclar yenisi ilə əvəz edilir, yeni qaz kəmərləri çəkilir, istismara yararsız vəziyyətdə olan qaz tənzimləyiciləri yeniləri ilə əvəz olunur”.
Onu da qeyd edək ki, bu gün ölkədə həyata keçirilən regionların sosial-iqtisadi inkişafı dövlət proqramlarının əsas məqsədlərindən biri də aqrar sektorda yüksək nəticələrə nail olmaqdır. Sözügedən reallığı təmin etmək üçün əsas faktor isə regionlaşdırma, məhsuldarlığı ilə fərqlənən bölgələrin əvvəlki şöhrətini qaytarmaq və müxtəlif rayonlara xas ənənəvi məhsullar yetişdirməkdir. Məhz bu istiqamətdə son illər görülən işlər artıq müsbət nəticəsini büruzə verir.
Hazırda ən ucqar yaşayış məntəqələri belə sosial sıxıntı yaşamır
Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin üzvü, millət vəkili Rüfət Quliyev “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında vurğuladı ki, dövlətin iqtisadi siyasətində Azərbaycanın hər bir bölgəsini sürətli və tarazlı inkişaf etdirmək əsas istiqamətlərdən biridir. Regionların sosial-iqtisadi inkişafını şərtləndirən dövlət proqramları bu baxımdan xüsusi qeyd edilməlidir. Belə ki, regionların sosial-iqtisadi inkişafı dövlət proqramları iqtisadi potensialın əhəmiyyətli dərəcədə artmasına, infrastruktur təminatının, kommunal xidmətlərin keyfiyyətinin daha da yaxşılaşmasına, müasir müəssisələrin açılmasına, ümumən qeyri-neft sektorunun inkişafının sürətlənməsinə səbəb olub, Azərbaycanı bütün bölgələrində dinamik tərəqqi yaşanan ölkəyə çevirib: “Hazırda ən ucqar yaşayış məntəqələrinin belə dayanıqlı elektrik enerjisi, qaz, içməli su ilə təmin olunması ilə bağlı işlər görülür, rahat yollar, müasir təhsil, səhiyyə, mədəniyyət, idman obyektləri istifadəyə verilir. Bu dövlət proqramlarının uğurlu icrası sayəsində regionların inkişafına, əhalinin yeni iş yerləri ilə təmin olunmasına, yoxsulluğun və işsizliyin minimuma endirilməsinə nail olunub. Ona görə də bölgələrdə mövcud olan əmək ehtiyatlarından, təbii və iqtisadi potensialdan səmərəli istifadə etmək, iqtisadiyyatın qeyri-neft sektorunun inkişafını sürətləndirmək və aqrar sektorda islahatları dərinləşdirmək, əhalinin məşğulluğunu artırmaq, yoxsulluğun səviyyəsini azaltmaq, infrastrukturu yeniləşdirmək, əlverişli investisiya şəraiti, müasir tipli müəssisələr və yeni iş yerləri yaratmaq istiqamətində sistemli tədbirlər həyata keçirilir”.
Regionlarda sahibkarlığın inkişafı
YAP Siyasi Şurasının üzvü, millət vəkili Aydın Hüseynov bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, regionların inkişaf etdirilməsi ilə yanaşı, eyni zamanda, qanunvericilik bazasında ciddi addımlar atıldı: “Regionlarda sahibkarlığın inkişaf etdirilməsi ilə əlaqədar vergi sistemində mühüm dəyişikliklər oldu, torpaq vergisi istisna olmaqla, bütün vergilər ləğv olundu. Fermerlərə gübrələr və hər hektara görə subsidiyalar, güzəştli kreditlər verildi, bütün bunlar isə dövlət proqramlarının mərhələ-mərhələ həllini şərtləndirdi. Dövlət proqramları, bütövlükdə, bir-birinin davamıdır. Dövlət proqramlarının ən başlıca məqsədi hər bir regionun əmək ehtiyatları, təbii resursları və digər spesifik xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq orada daimi iş yerlərinin yaradılması, vətəndaşlarımızın işlə təmin olunması, bütövlükdə, şəhərin yükünün azaldılaraq regionların inkişafına nail olmaqdır”.
Həmsöhbətimiz onu da vurğuladı ki, qeyri-neft sektorunda regionların çəkisi artır. Artıq 35 rayon özünü maliyyələşdirir, öz gəlirləri hesabına büdcələrini formalaşdırır: “Əvvəllər mərkəzdən dotasiya alan rayonlarımız vergi ödəyən subyektlərin hesabına büdcəni formalaşdırırlar. Nəticədə getdikcə ümumdaxili məhsulun payında sahibkarlığın, özəl sektorun iştirakı get-gedə artır”.
Günel CƏLİLOVA
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun keçirdiyi müsabiqəyə təqdim olunur.
