Davud Rəhimli: “Problem ondadır ki, hazırkı meyarlar əlilliyin dərəcələrini, qruplar arasında sərhədi dəqiq müəyyən edə bilmir”
Azərbaycanın insan hüquqları üzrə müvəkkili Elmira Süleymanova əlilliyin qruplara görə deyil, şəxsin funksional imkanlarının faiz dərəcəsinə görə müəyyən edilməsini təklif edib. Bunu İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkilin (Ombudsman) "Azərbaycanda insan hüquqlarının və azadlıqlarının təmin edilməsi və müdafiəsinin vəziyyəti haqqında" 2018-ci il üzrə illik məruzəsində qeyd edib.
Məruzədə təklif edilir ki, əlillik şəxsin funksional imkanlarının faiz dərəcəsinə görə müəyyən edilsin və buna uyğun müvafiq sosial dəstək tədbirləri həyata keçirilsin.
Bununla yanaşı, sosial infrastruktur obyektlərinin əlilliyi olan şəxslərin real tələbatına uyğunlaşdırılması təklif edilir. Ombudsman, həmçinin, təklif edib ki, əlilliyi olan uşaqların ehtiyaclarının digərlərindən fərqli olduğu nəzərə alınaraq, ailə başçısını itirmiş və əlilliyi olan uşaqlara hər iki hala görə müavinət verilsin. Bununla əlaqədar o, "Sosial müavinətlər haqqında" Qanuna dəyişikliklərin edilməsini təklif edib.
O da məlumdur ki, son illər Azərbaycanda fiziki imkanları məhdud şəxslərin cəmiyyətə inteqrasiyası və onların sosial-məişət problemlərinin həlli, həmçinin, inklüziv təhsillərinin inkişaf etdirilməsi, peşə hazırlığı, iş yerləri ilə təmin olunması ilə bağlı bir sıra işlər görülür. Bütün bunlarda əsas məqsəd əlilliyi olan şəxslərin cəmiyyətə inteqrasiyasını gücləndirmək, məşğulluğunu təmin etməkdir. Ancaq o da var ki, əlilliyin qruplar üzrə təyin olunması bəzən əlillərin işlə təmin edilməsinə maneələr yaradır. O baxımdan, əlilliyin qruplara görə deyil, şəxsin funksional imkanlarının faiz dərəcəsinə görə müəyyən edilməsinin nə kimi üstünlükləri var?
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən Əlil Təşkilatları İttifaqının sədri Davud Rəhimlinin sözlərinə görə, bunun bir sıra üstünlükləri var: “Artıq neçə ildir bu məsələ gündəmdədir. Belə bir təklifi həm müxtəlif təşkilatlar, həm də bizim təşkilat irəli sürüb. Sözügedən sistemin əvvəlkindən fərqi nədir? Hazırda əlillik dərəcələrinin müəyyən edilməsi ilə bağlı 3 əlillik qrupu var. Bunlar birinci, ikinci və üçüncü qruplardır. Ancaq sözügedən qrupların müəyyən olunması zamanı bir sıra çətinliklər ortaya çıxır. Problem ondadır ki, hazırkı meyarlar əlilliyin dərəcələrini, qruplar arasında sərhədi dəqiq müəyyən edə bilmir. Burada həm də söhbət əlilliyi olan şəxslərə baxışdan gedir. Elə əlilliyi olan şəxslər var ki, onun funksional bacarıqları 20 faizdir. Elələri də var ki, onlarda bu, 40, 60, 80 faizdir. Nəzərə almaq lazımdır ki, əlilliyi olan şəxslərin vəziyyəti eyni deyil. Funksional yanaşma olsa və meyarlar buna görə müəyyən edilsə, o zaman aydınlaşma dəqiqləşəcək. Nəticədə onlara müavinətlərin təyin olunması da dəqiq olacaq. Əlillik təsnifatlarına da bu öz müsbət təsirini göstərəcək. Ən başlıcası, bu, əlilliyi olan şəxslərin məşğulluq probleminin həllinə öz müsbət təsirini göstərəcək. Bununla bağlı hər hansı iş təklif olunanda və yaxud da əlilliyi olan şəxs iş axtaranda biləcək ki, hansı işləri görə bilər, hansılarını görə bilməz. Bax, bu kimi yeni yanaşmanın üstünlükləri var. O baxımdan, hesab edirəm ki, əlillik dərəcələrinin müəyyən edilməsi ilə bağlı təklif edilən məlum meyarlar daha məqsədəuyğundur”.
Vidadi ORDAHALLI
