Gürcüstanda fəaliyyət göstərən “Maarif” təşkilatının direktoru, iqtisadiyyat üzrə fəlsəfə doktoru Aygül İsayeva bu günlərdə bu ölkədə səfərdə olan elm və təhsil naziri Emin Əmrullayevin Gürcüstan səfərindən gözləntilərinə dair məyusluğunu ifadə edib. E.Əmirullayevin Gürcüstan səfərinin soydaşlarımızın gözləntilərini doğrultmadığını deyən A.İsayevanın fikirlərini və E.Əmirullayevin cavabını baki-xəbər.com-a göndərib və ictimailəşdirməyimizi istəyib.
Aygül İsayeva yazır: “İki il əvvəl, 2023-cü ildə Azərbaycanın təhsil naziri Gürcüstana səfəri çərçivəsində Tbilisi Dövlət Universitetində (TSU) geniş tərkibdə görüş keçirmişdir. Görüş zamanı universitetin nəzdində fəaliyyət göstərən Heydər Əliyev adına auditoriyada “Azərbaycanşünaslıq” istiqamətinin açılması məsələsi müzakirə olunmuşdur.
Aradan iki il keçdi və cənab nazir yenidən Gürcüstana gəldi, yenidən eyni məkanda eyni adamlarla görüşdü. Amma bu dəfə mövzu “Azərbaycanşünaslıq” deyil, Tbilisi Dövlət Universitetində çoxdandır mövcud olan və fəaliyyət göstərən “Qafqazşünaslıq”dan oldu.
Görüşün sonu isə gürcü rəqs və mahnıları ilə yekunlaşdı.
Hər dəfə xatırlatmağa və müqayisə etməyə məcburam. Tbilisi Dövlət Universitetinin nəzdində illərdir “Ermənişünaslıq” ixtisası var, bu adda böyük kafedra da fəaliyyət göstərir. Bu ixtisası bitirənlər sərbəst şəkildə ermənidilli məktəblərdə “erməni dili və ədəbiyyatı” müəllimi olaraq da işləyə bilirlər. Bu ixtisası bitirən gənc kadrlar maneəsiz olaraq sertifikasiya imtahanlarında iştirak edib “baş müəllim” statusunu da ala bilirlər. Nəticədə, maaşları ikiqat artır (1500 - 1700 lari).
Azərbaycan dili üzrə isə Gürcüstanda heç bir ixtisas olmadığı üçün yeni kadrlar hazırlanmır. Gənclər “Qafqazşünaslıq” ixtisasını bitirib Azərbaycan dilindən sertifikasiya imtahanından lazımı baryeri keçsələr belə, onlara “baş müəllim” statusu verilmir. Nəticədə, bu müəllimlər statussuz müəllim olaraq aşağı maaşa (400 - 500 lari) işləmək məcburiyyətində qalırlar.
Məkan da var, kafedra üçün otaq da, resurs da. “Ermənişünaslıq” fəaliyyət göstərdiyinə görə “Azərbaycanşünaslığın” açılmasına əsas da mövcuddur. Bəs illərdir bu danışıqlar niyə nəticə vermir?
İllər, fəsillər, səfirlər, nazirlər bir-birini əvəz edir, amma nəticə yoxdur. Azərbaycan dilinin məişət dili səviyyəsinə enməsini göstərən “göz oxşayan” nəticələri aşağıda təqdim edirəm. Vaxtınız olanda baxın - bəlkə vicdanınız bir az sızlayar.
- Orta məktəb təhsili olan 5 nəfər müəllim məktəblərdə Azərbaycan dilini tədris edir.
- 87 nəfər qeyri-ixtisas fənn müəllimləri Azərbaycan dilini tədris edir.
- Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimlərinin sertifikasiya imtahanlarının nəticələri aşağıdır. 2022-ci ildə cəmi 239 müəllimdən yalnız 9 nəfər “baş müəllim” statusunu almışdır.
- Azərbaycan dili üzrə dərs saatları azaldılıb. Bir çox məktəblərdə Azərbaycan dili həftədə 1 saat tədris olunur, həftədə 2 saat isə Azərbaycan ədəbiyyatı fənninə ayrılır.
- 2025-ci ildə keçirilən “Azərbaycan dili üzrə I Regional Olimpiada”nın nəticələrinə əsasən, 91 şagird 65 baldan aşağı, 3 şagird isə 65 və daha yüksək nəticə göstərmişdir. 94 şagirdin ədədi ortası 37,77 bal təşkil etmişdir.
- 2024-cü ildə Azərbaycan dili üzrə keçirilən testin nəticələrinə əsasən, 591 şagird 65 baldan aşağı, 18 şagird isə 65 və daha yüksək nəticə göstərmişdir. 609 şagirdin ədədi ortası 26 bal təşkil etmişdir.
- PISA 2022 məlumatlarına əsasən, oxu məzmun xətti üzrə azərbaycandilli şagirdlərlə gürcüdilli şagirdlər arasında bal fərqi 80, azərbaycandilli şagirdlərlə rusdilli şagirdlər arasında isə 95 olmuşdur. Yəni azərbaycandilli şagirdlərin nəticələri gürcüdilli və rusdilli şagirdlərdən xeyli geri qalır.
- 20 ildir ki, Gürcüstanda Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimləri hazırlanırmır.
- 20 ildir ki, gürcü dilindən Azərbaycan dilinə tərcümə edilən dərsliklərdə Azərbaycan ədəbi dilinin normaları pozulur və ciddi tərcümə problemləri müşahidə edilir”.
Azərbaycanın elm və təhsil naziri Emin Əmrullayevin A.İsayevaya cavabı belə olub:
“Çox hörmətli Aygül xanım, yazdığınız post keçirilmiş görüşlərin məzmununu əsaslı şəkildə təhrif edir və oxucuda yanlış təəssürat yaradır. Bu görüşlərdə iştirak etmiş şəxs kimi bir daha təsdiq edirəm ki, Azərbaycan dili və ədəbiyyatı fənni üzrə müəllimlərin həm ilkin hazırlığı, həm də ixtisasartırma təlimləri əsas müzakirə mövzusu oldu və bir sıra razılaşmalara da vara bildik. Əsas məqam olaraq onu qeyd edim ki, həm ADA Universitetinin (və ya BDU-nun) Qazax şəhərində yerləşən filialı ilə əməkdaşlıqda birgə proqramların icrası, həm də Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutunun təlimçiləri tərəfindən Gürcüstanda ixtisasartırma təlimlərinin keçirilməsi qərarı verildi. 2026-cı ildə bu proqramların icrasına başlanılacaq ki, sizi də bu tədbirlərdə görməkdən məmnun olarıq.
O ki qaldı Qafqazşünaslıq ixtisası ətrafında olan müzakirələrə - bu məsələ tamamilə ayrı bir müzakirə mövzusu idi. Müzakirə olunan məqam əcnəbi tələbələrə (3-cü ölkə vətəndaşları üçün) yönəlik birgə proqram məsələsi idi.
Nəhayət ki, görüşün sonunun "gürcü rəqs və mahnıları ilə yekunlaşmasına" məsələsi - bu da yanlış məlumatdır.
Tədris Azərbaycan dilində aparılan məktəblərlə bağlı qeyd etdiyiniz məqamlar həqiqəti əks etdirir. Amma bu problemləri həll etmək üçün görülən işlərlərlə bağlı yanlış məlumatlar paylaşmağı faydalı hesab etmirəm. Mən əminəm ki, zamanla bu problemlər öz həllini tapacaq. Bu həllərin tapılmasının sürətlənməsi üçün isə daha çox bir-birimizlə əməkdaşlığı və məqsədyönlü işi vacib hesab edirəm.
Uğurlar”.
Elm və təhsil nazirinin cavabına Aygül İsayevanın növbəti cavabı belə olub:
“Hörmətli Emin müəllim. Mənim yazdıqlarım Tbilisi Dövlət Universitetinin paylaşımları əsasındadır, mənbələri də skrin edərək paylaşmışam. Ona görə də heç bir təhrifə yol verilməyibdir. Siz çox gözəl anlayırsınız ki, mənim yazdığım “Azərbaycanşünaslıq” (daha yaxşı olardı ki, “Azərbaycan dili və ədəbiyyat” ixtisası) ixtisasının açılması ilə bağlıdır. İki il bundan qabaq bu ixtisasın açılması ilə bağlı müzakirələr aparılmışdı. Amma indi ancaq müəllimlərin təlim keçməsi və Tbilisi Dövlət Universitetində illərdir mövcud olan “Qafqazşünaslıq” ixtisası ilə bağlı oldu.
Müəllimlərin təlim keçməsi mənim üçün yeni xəbər deyil, Gürcüstanın təhsil naziri Givi Mikanadze görüşəndə də müzakirə etmişdik bunu. Yeri gəlmişkən, Givi Mikanadzeyə deyəndə ki, İlya Dövlət Universitetinin nəzdində fəaliyyət göstərən “Azərbaycan dili və ədəbiyyat” proqramı 20 ildir bağlanıbdır və Gürcüstanda yeni kadrlar hazırlanmır, bu xəbəri eşidəndə çox təəccübləndi. Dəfələrlə vurğuladı ki, ilk dəfədir ki, bunu eşidir. Halbuki, dəfələrlə Azərbaycanda olub, nazir təyin ediləndən sonra ilk səfərini Azərbaycana etmişdir. Mənimlə görüşməmişdən qabaq birinci sizinlə görüşmüşdü.
Biz, Gürcüstan azərbaycanlılarını maraqlandıran bir sual var: Gürcüstanda “Azərbaycanşünaslıq” və ya “Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimliyi” ixtisasının açılmasını müzakirə etdinizmi və bu məsələdə dəstək olacaqsınızmı?
Məktəbdə işləyən fəaliyyətdə olan müəllimlərə təlim keçməklə problem həll edilmir, yeni kadrların Gürcüstanda yetişdirilməsinə ciddi ehtiyac var. Fəaliyyətdə olan müəllimlər özləri də sertifikasiya imtahanlarına hazırlaşa-hazırlaşa təlimlərə qoşulurlar. Mən özüm də pulsuz təlimlərin təşkil edilməsinə dəstək olmuşdum.
“Gürcü rəqs və mahnılarla görüşün bitməsi” isə yalan məlumat deyil. Şəkli paylaşıram.
Sizə də uğurlar arzu edirəm. Mən sıravi vətəndaş olaraq hər cür dəstəyi verirəm və bundan sonra da əlimdən gələni edəcəm. Birgə əməkdaşlığa da hazıram. Amma bizə nəticə lazımdır, 5-6 ildir ancaq danışıqların şahidi oluruq, nəticə isə yoxdur. Zaman isə bizim əleyhimizə işləyir”.
Emin Əmrullayevin cavabı:
“Aygul Isayeva, yanlışdır. Çünki rəqs görüşdən əvvəl olub:) təbii ki, bu ən vacib məsələ deyil. Amma şəkildən necə başa düşünürsünüz ki, görüş konsertlə yekunlaşıb? Başqa sözlə şəklin mövcudluğu onun hansı zamanda (əvvəl və ya sonra) olduğuna sübut ola bilməz.
"Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimliyi" ixtisasının açılması - bəli bu məsələ müzakirə edildi. Bu tip proqram Azərbaycan ali təhsil müəssisələrinin iştirakı ilə daha səmərəli şəkildə fəaliyyət göstərə bilər. "Azərbaycanşünaslıq" isə tamamilə fərqli istiqamətdir, və daha çox əcnəbilər üçün nəzərdə tutula bilər.
İstəməzdim elə fikir formalaşsın ki, Sizin sadaladığınız problemləri biz bilmirik və ya onların həllini vacib hesab etmirik. Qeyd etdiyim kimi hər bir problemin həlli zaman tələb edir. Əminəm ki, zamanla bu problemlər də həllini tapacaq”.
Aygül İsayevanın cavabı:“Emin müəllim, ümid edirəm 2026-cı ilin payızında “Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimliyi” ixtisasının açılmasına dəstək olacaqsınız. O zaman tənqidi deyil, təşəkkür postu yazacağıma söz verirəm.
Amma indiki səfərinizdə nə sizin müsahibələrinizdə, nə də Gürcüstan tərəfinin paylaşımlarında bu məsələnin müzakirə edilməsi qeyd olunmadı. Halbuki, iki il bundan qabaq hər iki tərəf bu məsələni aktiv surətdə paylaşırdı.
Etiraf edim ki, bu ixtisasın açılacağına ümidim də yoxdur. Üzləşdiyimiz problemlər isə burada yazıldığından daha dərindir”.
Hazırladı: İradə SARIYEVA
