Dünyada şirin su çatışmazlığının tədricən dərinləşməsi bütün bəşəriyyəti düşündürməkdədir. Hazırda dünya əhalisinin 40%-dən çoxu içməli su problemi ilə üzləşir.
Araşdırmalar göstərir ki, bu problemin yaranmasında son zamanlar daha aydın müşahidə edilən iqlim dəyişmələri, insan fəaliyyəti ilə şirin su ekosistemlərinin çirklənməsi, əhali artımına müvafiq olaraq urbanizasiyanın və əkin sahələrinin sürətlə genişlənməsi və s. əsas rol oynayıb.
Azərbaycanın su ehtiyatları orta hesabla 30 kubkilometrdir. Bunun 20 kubkilometri tranzit axımın payına düşür, 10 kubkilometri isə sərhədlərimiz daxilində formalaşır. İşğaldan azad olunan ərazilərimizin çaylar, göllər və o cümlədən yeraltı sulardan ibarət su ehtiyatları təxminən 780 milyon kubmetr olaraq hesablanır. Bu isə yerli su ehtiyatlarımızın 20 faizə qədərini təşkil edir.
Qeyd edək ki, Azərbaycan da şirin su çatışmazlığı ilə üzləşən ölkələr sırasına daxildir. Cənubi Qafqazda şirin su resurslarının cəmi 10 faizi bizim payımıza düşür. Ölkə ərazisində içməyə yararlı sular məhdud ehtiyatlara malik olmaqla qeyri-bərabər paylanıb. Hazırda ölkənin yerüstü su ehtiyatları 30-31 km3 təşkil edir. Quraq illərdə isə bu ehtiyat 20,3 km3-ə qədər azalır.
Məlumat üçün bildirək ki,bizdə Hacıqabul gölü və Binəqədi gölünün yuxarı hissəsi quruyaraq səhraya çevrilib. Güney Azərbaycanda Urmu gölü son anlarını yaşayır. Bu təbii fəlakət bütün dünyanı sarmaqdadır. Beynəlxalq təşkilatlarında hesabatlarında da qeyd edilir ki, su ilə bağlı Azərbaycan risqli ərazilər siyahısındadır. Azərbaycanı qarşıda nə kimi problemlər gözləyir və hansı qabaqlayıcı tədbirlər görülməlidir?
“Azərbaycan şirin su ehtiyatları baxımından regionda ən az hissəyə malikdir”
Ekoloq Flora Hacıyeva bildirdi ki, qlobal istiləşmənin nəticəsi olaraq dünyada temperatur yüksəlib. İqlim dəyişikliyi Azərbaycanda su resurslarına təsir edir: “Nəzərə almaq lazımdır ki, Azərbaycan şirin su ehtiyatları baxımından regionda ən az hissəyə malikdir. Son aylarda isə dünyada bir çox çay və göl quruyaraq yoxa çıxıb. Proses sürətlə davam edir. Bizdə də Kür və Arazın su səviyyəsində ciddi azalma müşahidə olunur. Yan çaylar isə buxarlaşmaqdadır. Məsələn, Hacıqabuldakı göl quruyaraq, tamamilə yox olub. Biz dünyada ən az su ehtiyatlarına sahib ölkələr sırasındayıq. Həmçinin Cənubi Qafqazda da ən az su tədarükü Azərbaycandadır. Ermənistan və Gürcüstanda əraziyə, əhaliyə düşən su ehtiyatının həcmi bizdən dəfələrlə çoxdur. Ümumiyyətlə isə, ölkənin ehtiyat su saxlancının 70 faizi xarici mənbələrdən formalaşır. Əgər gözlənilən qlobal quraqlıq baş versə, biz həmin 70 faiz suyu ala bilməyəcəyik. Qonşu ölkələr suyu özləri istifadə edərək, bizə buraxmayacaqlar. Digər tərəfdən texniki su mənbələri ilə bağlı görülən tədbirlər də yetərsizdir. Azərbaycanda yerüstü su qaynaqları çox azdır”.
Həmsöhbətimiz hesab edir ki, tullantı sularının təmizlənib yenidən dövrəyə buraxılmalı, yağış sularından istifadə texnologiyası qurulmalı, yeraltı su hövzəsi, dənizdən səmərəli istifadə olunmalıdır: “Bu gün tullantı sularının idarəsində müəyyən problemlər var və bu sular müvafiq qaydalara uyğun idarə olunmadığından arzuolunmaz problemlərlə qarşılaşırıq. Belə olan halda tullantı suları ətraf aləmi çirklənməyə məruz qoyur. Digər sual isə bundan ibarətdir ki, bu sulardan niyə səmərəli şəkildə istifadə olunmur. Bu gün dünyanın hər yerində tullantı suları idarə olunur və müvafiq məqsədlə istifadə olunur. Təəssüf ki, ölkəmizdə bu suların, yağış sularının idarə olunması hələ də praktikada tətbiq edilməyib. Biz bu gün su qıtlığı problemi ilə üz-üzəyik. Tullantı suyunu formalaşdıran şəxs bu suya görə öhdəlik daşımalı, cavabdehliyi olmalıdır ki, o sudan da bir başqa məqsəd üçün istifadə olunsun".
Günel CƏLİLOVA
