Azərbaycan dilinin internet resurslarında tamamilə oturuşması, xüsusən də müxtəlif dillərdən tərcümə zamanı dilimizin imkanlarından geniş istifadə olunması üçün xüsusi işlərin görülməsinə ehtiyac var.
Biz tez-tez bu istiqamətdə çətinliklərlə üzləşirik. Hansısa bir dildən Azərbaycan dilinə mətn tərcümə etdikdə, demək olar ki, çox aşağı effekt əldə edirik, mətnlər dilimizin qaydalarına uyğun tərcümə edilmir. Təbii, bu da sözügedən proqramlarda Azərbaycan dilinin tam olaraq oturuşmamasının nəticəsidir.
Biz dəfələrlə bu sahədə ciddi çətinliklərlə üzləşmişik. Mütəxəssislər də deyirlər ki, "Google" tərcümə xidmətində mətnləri dilimizə çevirərkən ya səhv olur, ya da qrammatik normalar pozulur.
Ekspertlərin araşdırmaları zamanı da təsdiqlənib ki, ingilis, rus, alman, fransız kimi dillərdə "Google" tərcümə sisteminin keyfiyyəti 50 faizdən yüksəkdir, ancaq Azərbaycan dilinə tərcümədə bu göstərici ən yaxşı halda 15-20 faizdir.
Google”un Azərbaycan dilində tərcümələri niyə bərbaddır?
Ekspert Səbuhi Abbasovun fikrincə, problemin həlli yollarından biri inkişaf etmiş ölkələrin təcrübəsindən yararlanmaqdır.
Ekspert hesab edir ki, aidiyyəti qurumlar dilimizdə ən çox istifadə edilən, eləcə də bu cür proqramlarda səhv tərcümə olunan sözlərin siyahısını hazırlamalı və həmin məlumatların google platformasına ötürülməsini təmin etməlidir.
Qeyd edək ki, "Azərbaycan dilinin qloballaşma şəraitində zamanın tələblərinə uyğun istifadəsinə və ölkədə dilçiliyin inkişafına dair Dövlət Proqramı”nın 6.4.7 (Azərbaycan dilinin daha geniş istifadəsinin təmin edilməsi üçün internet texnologiyalarının, maşın tərcüməsi sistemlərinin və digər müasir tətbiqi linqvistik texnologiyaların yaradılması və inkişaf etdirilməsi) bəndində bu məsələnin həyata keçirilməli olduğu konkret şəkildə göstərilsə də, lakin hələ də bu öz həllini tapmayıb.
Ekspertlər də təəssüflə bildirir ki, Dövlət proqramında dilimizin internet resurslarında tam işləkliyinin təmin olunması əsas bəndələrdən biri olaraq göstərilsə də, bu iş yerinə yetirilmədi.
"... milyonlarla vəsait tələb olunur"
Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Rasim Heydərov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, bu suala cavab vermək asan deyil. O hesab edir ki, bütün hallarda bu problem öz həllini tapmalıdır: "Bu çətin sualdır. Çünki birmənalı cavab vermək olmur. Əvvəla, bizdə bu sahədə yaxşı mütəxəssislər var, amma sayları çox da deyil. Yəni Azərbaycanda kompüter dilçiliyi və maşın tərcüməsi o qədər də geniş inkişaf etməyib. İkinci Dövlət proqramı çox əhatəli idi, amma işlərin hansı pulla yerinə yetiriləcəyi göstərilmir. O proqramda elə məsələlər var ki, milyonlarla vəsait tələb olunur. Üçüncü, Google. Dilmanc və digər bu kimi layihələr kommersiya layihələridir və deməli, tələb-təklif əsasında işləyir. Biz tələb etmirik deyə, onlar da bizi yola verir.
Şübhəsiz, hamı tələb etsə, məsələ qaldırsa düzələr".
AMEA-nın Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu, yaxud Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi ilə bu yöndə hər hansı bir layihə həyata keçiribmi?
Sualımıza cavab olaraq R.Heydərov bildirdi ki, bir-iki layihə olub. "Müxtəlif istiqamətlərdə layihələr olub.
Amma bu işlər mütəmadi və kompleks şəkildə aparılmasa düzəlməz. Bunlar bir-birinə bağlı məsələlərdir. İnşallah həllini tapar" - deyə R.Heydərov bildirdi.
İradə SARIYEVA
