Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası (AMEA) sistemində baş verən proseslər ictimaiyyət tərəfindən də ciddi izlənilir. Ölkənin baş elmi qurumu olan AMEA–da və onun elmi-tədqiqat institutlarında yaşanan istənilən məsələ ictimaiyyətin geniş müzakirəsinə səbəb olur.
Son dövlər AMEA-nın bir çox elmi-tədqiqat institutlarında yoxlamalar həyata keçirilir. Artıq bir neçə elmi-tədqiqat institutunda aparılan yoxlamalar nəticəsində ciddi qanun pozuntuları aşkarlanıb, məlum olub ki, burada bir sıra qanunsuzluqlar, maliyyə yeyintiləri baş verib, “ezamiyyə xərcləri”, kitab nəşri, “elektron kitabxana” yaratmaq, “konfrans keçirmək”, dəftərxana ləvazimatları, inventarlar almaq adı altında külli miqdarda vəsait silinib. Bütün bu faktlar mətbuatda işıqlandırılılıb. Dəfələrlə ekspertlər bildiriblər ki, AMEA-nın tək bir neçə institutunda deyil, bütün institutlarında, strukturlarında yoxlamalar aparılmasına ehtiyac var, çünki bir-iki institutu nəzərə almasaq, hamısında ciddi qanunsuzluqlar, maliyyə yeyintiləri var. Qeyd edək ki, AMEA-nın elmi-tədqiqat institutlarında yoxlamaların aparılmasının birbaşa AMEA-nın prezidenti, akademik Ramiz Mehdiyevin tapşırığı ilə həyata keçirildiyi bildirilir. Məlumatlara görə, R.Mehdiyev bütün bu neqativlərin aradan qaldırılması və bu sahədə şəffaflığın təmin olunması üçün institutlarda araşdırmalar aparılması, qanunsuzluqların üzə çıxarılması ilə bağlı tapşırıq verib.
Bildiyimiz kimi, artıq bir neçə elmi-tədqiqat institutunda nöqsanlar aşkarlanıb və onların yüksək elmi titullar daşıyan direktorları işdən azad edilib.
“Apellyasiya şikayəti də vermək çox çətindir”
AMEA-da, xüsusən də tarixçilər arasında gəzən söz-söhbətlərə görə, uzun illər AMEA-nın A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutuna rəhbərlik edən akademik Yaqub Mahmudovun bu ilin yanvar ayında tutduğu vəzifədən uzaqlaşdırılmasının səbəbi də institutda yol verilən maliyyə yeyintiləri olub. Məlumatlı şəxslərə görə, 2004-cü ildən Tarix İnstitutuna rəhbərlik edən Y.Mahmudovun dövründə Azərbaycan tarixşünaslıq elminin inkişafında müəyyən irəliləyişlər olsa da, milli dəsti-xətt yaradılsa da, bəzi sahələrdə inkişaf nəzərə çarpsa da, ciddi nöqsanlar da az olmayıb. AMEA cameəsində gəzən söz-söhbətlərə, iddialara görə, Yaqub Mahmudov Tarix İnstitutunda direktor olduğu dövrdə rəhbərlik etdiyi institutda elektron kitabxana yaratmaq təşəbbüsü irəli sürüb və onun təşəbbüsü müsbət qarşılanıb, büdcədən həmin kitabxananın yaradılmasına 49 min manat vəsait ayrılıb, lakin həmin elektron kitabxana tam tələblərə cavab vermir. İddialara görə, oxucu, istifadəçi evində oturub həmin kitabxanaya daxil olub ondan istifadə edə bilmir, ondan istifadə etmək üçün gərək instituta gəlsin. İddialara görə, burada ciddi maliyyə yeyintisinə yol verilib. İddialara görə, dövlət büdcəsindən instituta kitab çapı üçün də kifayət qədər vəsait ayrılıb, lakin çap olunan kitabların sayı bu pula uyğun deyil, kitabların sayı həddən artıq azdır. Bildirilir ki, bəzi yeni müdafiə etmiş şəxslərə keçmiş direktor 30 min manat ezamiyyə xərcləri yayıb, bu onların hesablarına köçürülüb. Ümumiyyəttlə, iddialar səslənir ki, Y.Mahmudovun dövründə Tarix İnstitutunda ciddi maliyyə yeyintisi olub və AMEA-nın bir çox institutlarında aparılan yoxlamalar Tarix İnstitutuna da şamil olunacaq. Orada baş verən bu xoşagəlməzliklərin institutun yeni rəhbərliyi ilə heç bir əlaqəsi olmadığı da bildirilir.
Təbii ki, bütün bu iddiaların əsaslı olub-olmadığını, nə dərəcədə yalan, nə dərəcədə doğru olduğunu deyə bilmərik. Bu, elmi ictimaiyyətdə ayrı-ayrı tarixçilərin, elm adamlarının səsləndirdiyi iddialardır.
Məsələni araşdırmaq üçün AMEA-nın A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun sabiq direktoru, akademik Yaqub Mahmudovla əlaqə saxlamaq cəhdlərimiz alınmadı, onun telefonuna zəng çatmadı. Bütün hallarda bu iddialara Y.Mahmudovun özünün münasibət bildirməsi daha doğru olardı, akademikin verdiyi açıqlamalar bir sıra məqamlara aydınlıq gətirmiş olardı. Ümid edirik ki, Y.Mahmudov bu iddialara cavab verəcək.
Yayılan iddialarla bağlı sorğumuza AMEA-nın A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutundan heç bir cavab ala bilmədik. İnstitutdan bildirdilər ki, institutun direktoru, professor Kərim Şükürov koronavirus xəstəliyinə yoluxduğu üçün hazırda xəstəxanadadır, süni nəfəs aparatına qoşulub və bu səbəbdən də bu barədə hər hansı bir açıqlama verə bilməzlər: “Biz bu iddialara hər hansı bir münasibət bildirə bilmərik”.
İddialara AMEA-nın ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsindən də münasibət öyrənmək istədik. AMEA-dan dedilər ki, şöbədə Tarix İnstitutunda yoxlama aparılacağına dair hər hansı məlumat yoxdur, bir məlumat olarsa ictimailəşdiriləcək.
İradə SARIYEVA
