Azərbaycan ali məktəblərinin hər birində təhsil haqları müxtəlifdir. Hər il də təhsil haqlarında artım müşahidə edilir. Belə ki, Azərbaycanda ali təhsil müəssisələrində təhsil qiymətləri 1000-8500 manat arasında dəyişir.
Məlumat üçün bildirək ki, Azərbaycanda ən bahalı ali təhsil müəssisələri Azərbaycan Diplomatik Akademiyası (ADA), Bakı Ali Neft Məktəbi, Xəzər Universiteti, Tibb Universiteti, Bakı Musiqi Akademiyası (BMA), Qərbi Kaspi Universiteti, bəzi ixtisaslar üzrə isə Bakı Dövlət Universiteti (BDU) və Rəssamlıq Akademiyasıdır.
Belə ki, ADA-da Azərbaycan vətəndaşları üçün illik təhsil haqqı 6000-6500 manat arasında dəyişir, xarici tələbələr üçünsə bu, 8500 manatdır. Xəzər Universitetində bu rəqəm 4000-5000, Azərbaycan Tibb Universitetində 4000-4500 manat arasındadır. Bakı Ali Neft Məktəbində də illik təhsil haqqı əksər ixtisaslar üzrə təxminən 4500 manatdır.
BDU-da fərqli ixtisaslar üzrə illik təhsil haqqı müxtəlifdir, ən bahalı ixtisas isə hüquqşünaslıqdır. Belə ki, universitetdə bu ixtisas üzrə qiyabi təhsil almaq üçün illik ödəniş 3600 manat, əyani təhsil üzrə isə 4500 manatdır.
Yüksək təhsil haqqı qabiliyyət tələb edən ixtisaslarda da özünü göstərir. Məsələn, Bakı Musiqi Akademiyasında qiymətlər 2000-3500 manat arasında dəyişir. BMA ilə müqayisədə Milli Konservatoriya və Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində isə illik təhsil haqqı müvafiq olaraq standart 2000 və 1800 manat təşkil edir.
Azərbaycan ali məktəblərində minimum təhsil ödənişi 1000 manatdır. Azərbaycan Dillər Universiteti, Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin Zaqatala filialı, Gəncə Dövlət Universiteti, Naxçıvan Dövlət Universiteti və Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin Zaqatala filialında illik təhsil haqqı 1000 manat olan tək-tük ixtisaslar var.
Qeyd etdiyimiz kimi, ali təhsil müəssisələrində təhsil haqqı fərqlidir. Maraqlıdır, universitetlər arasında bu qədər təhsil haqqı fərqi nə ilə bağlıdır? Ümumiyyətlə, ali təhsil ocaqlarında təhsil haqqını kim müəyyən edir?
“Elmi dərəcəsi aşağı olan müəllimləri, resursları zəif olan və ya olmayan ali təhsil müəssisələrində təhsil haqqı aşağı olur”
Təhsil eksperti Kamran Əsədov bildirdi ki, ali təhsil ocaqlarında təhsil haqqı universitetlərin xərcləri əsasında formalaşır: “Universitetdə laboratoriya varsa, elm dərəcəli işçilərin sayı çoxdursa bu zaman xərclər artır. Elmi dərəcəsi aşağı olan müəllimləri, resursları zəif olan və ya olmayan ali təhsil müəssisələrində təhsil haqqı aşağı olur”.
Həmsöhbətimizin sözlərinə görə, təhsil haqqı reallığı əks etdirmir: “Azərbaycanda ali təhsil müəssisələrindəki təhsil haqları kifayət qədər yüksəkdir. Buna təsir edən əsas amillərdən biri ali təhsil müəssisələrinin xərcləri ilə bağlıdır. Bu gün Azərbaycanın 51 ali təhsil müəssisəsində 182 min tələbə təhsil alır. Ödənişli əsaslarla olan eyni ixtisas üzrə müxtəlif təhsil haqları formalaşıb. Təhsil haqlarına təsir göstərən amil ali təhsil müəssisəsinin bir tələbə üçün çəkdiyi xərclərdir. Üstəlik, müəllimə verilən əməkhaqqı, kommunal xərclər də buna əlavə edilməlidir. Eyni zamanda, ali təhsil müəssisəsinin laboratoriyası, elektron kitabxanası, digər lazımi avadanlıqları varsa, bunların hər biri üçün mütəmadi xərclər çəkilir”.
Ekspertin fikrincə, təhsil haqları birmənalı şəkildə azaldılmalıdır: “Mövcud təhsil haqları əksər vətəndaşlar üçün əlçatan deyil. Azərbycanda ali təhsil haqları müəyyən qədər azaldılmalıdır ki, hər kəs üçün əlçatan olsun”.
Günel CƏLİLOVA
