2003-cü ildə yeni orfoqrafiya lüğətinin meydana gəlməsi nəticəsində ləğv olunan apostrof işarəsi ilə bağlı 20 ildir ki, ciddi müzakirələr davam edir.
Ölkə dilçilərinin, alimlərinin, ziyalılarının, KİV təmsilçilərinin bir qrupu deyir ki, apostrofun rəsmən ləğv edilməsi düzgün qərar olub, başqa mütəxəssislər, ziyalılar isə əksini düşünürlər. Onlar hesab edirlər ki, apostrofun ləğvi heç bir qanun çərçivəsinə sığmır və sözlərin tələffüzündə ciddi problemlər yaradır. Xüsusən də şagird və tələbələr omonim sözlərin deyilişində və yazılışında çaşqınlığa düşürlər.
Bəzi mütəxəssislər deyirlər ki, əslində, dilimizdən, yazı qaydalarından apostrof tamamilə götürülməli deyilmiş, orta məktəblərdə qalmalı imiş, lakin müəmmalı şəkildə orta məktəb dərsliklərindən də götürülüb. Məlumatlara görə, Azərbaycan dili ilə bağlı qanun layihəsində bu şəkildə qeyd edilirmiş ki, apostrof orta məktəblərdə qalmalıdır.
Əslində, apostrofun orta məktəbdə qalmasının vacib olduğunu deyən mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu, ən azından, vaxtilə apostrofla yazılan sözlərin düzgün tələffüzü baxımından əhəmiyyətli olardı.
Bu gün apostrofa münasibətdə iki cəbhə formalaşıb. Bir tərəfin fikrincə, apostrofun ləğv edilməsi vacib idi, o biri tərəf isə “apostrofun götürülməsi dilimizə zərbə vurub” deyirlər.
Yeri gəlmişkən, sosial şəbəkələrdə də bu məsələ aylardır ciddi müzakirə edilir.
Fuad İsmayılzadə: “Eşitdiyimə görə, əslində, apostrof tam çıxarılmayıb, qərara alınıb ki...”
Tanınmış ziyalı, Dövlət Tibb Universitetinin dosenti, dil hadisələrini yaxından izləyən Fuad İsmayılzadə bu barədə belə yazır: “Görəsən Milli Məclisin arxivindən əlifba dəyişimi haqqında qəbul edilmiş qərarın surətini necə əldə etmək olar? Eşitdiyimə görə, əslində, apostrof tam çıxarılmayıb, qərara alınıb ki, orta məktəblərin dərsliyində saxlanmalıdır, elmi ədəbiyyatda isə yazılmaya bilər. Ancaq qanun qəbul edildikdən sonra mətbuatda təhrif edilmiş şəkildə verilib. Əgər doğrudursa, bu məsələ ictimailəşdirilməlidir”.
Vüsalə Ağabəyli: “Apostrof rəsmi qaydada ləğv olunana qədər artıq bir sıra qəzet və jurnallarda...”
Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Vüsalə Ağabəyli isə bizimlə söhbətində bildirdi ki, apostrofun götürülməsi doğru qərar olub. “Apostrof 2003-cü ildə – yeni orfoqrafiya lüğəti əsasında ləğv olundu, yəni sözlərin bəzilərində orfoqrafik dəyişikliklər oldu, bəzilərində isə, sadəcə, apostrof götürüldü. Məsələn, şe’r - şeir, fe’l – feil kimi tələffüz edilməyə başladı. Bir məsələni də deyim ki, apostrof rəsmi qaydada ləğv olunana qədər artıq bir sıra qəzet və jurnallarda mətnlər apostrofsuz yığılırdı. Apostrofla işlənilən sözlər əsasən ərəb mənşəli sözlər idi. Demək olar ki, bunlara bir qədər Azərbaycansayağı baxış, üslub, tərz gətirilirdi. Ona görə də bunlar çıxarıldı. Düzdür, apostrofun götürülməsi omonimlik təşkil edən sözlərdə çaşqınlıq yaradır. Bu da orta məktəbdən şagirdlərə aşılanır. Bu tələffüz qaydaları orta məktəblərdə uşaqlara izah olunur. Yəni dəyişikliyin orta məktəblərə tətbiq olunmasının tərəfdarıyam. Çünki bu qaydanı onlar aşağı siniflərdən düzgün bilməlidirlər ki, sonra universitetlərdə də bu qaydanı davam etdirsinlər. Aşağıdan onu öyrənməsələr, bu, yuxarıda çaşqınlıq yaradacaq. İndinin özündə də şe’r, fe’l yazan, dəyişikliyi tətbiq etməyənlər var. Orta məktəbdə bunlar öyrədiləndə artıq ali məktəbdə də, işdə də bilirlər ki, yazılış necə olmalıdır” - deyə V.Ağabəyli qeyd etdi.
Nəsib Göyüşov: “Apostrofun götürülməsi uğursuz yenilikdir”
Filologiya elmləri doktoru Nəsib Göyüşovun isə məsələyə münasibəti bu cürdür: “Dildə sözlər bir-birilə fərqli yönlərdə əlaqə qurmaqla əsrlər boyu cilalanaraq əksəriyyət tərəfindən anlaşılan ünsiyyət vasitəsinə çevrilir. Sözlərin tələffüzü, düzümü və sıralanması dilin ümumi ahənginə uyğun şəkildə tənzimlənir. Hər bir əlifbanın üstünlüklərindən biri həmin ahəngi saxlamaq üçün münasib yazı işarələrindən istifadə etməsidir. Azərbaycan dilində son əlifba dəyişikliyi və apostrofun götürülməsi uğursuz yenilikdir. Söhbət təkcə omonimlərin (məsələn, Qur’an və Quran) ayırd edilməsi zərurətindən getmir, ümumiyyətlə, apostrofla yazılan sözlərin əsrlər boyu dilin ahənginə verdiyi incəlik və musiqili düzənin, məna bütövlüyünün təmin edilməsində yeri təbii haldır. Azərbaycan klassiklərindən tutmuş, XX əsrin əvvələrinədək vəznli şeir dilimiz apostrofsuz təsəvvür edilmir və bunun götürülməsi ədəbi dilimizi pəltək vəziyyətə salır. Türklər və ingilislər də apostrof işlədirlər. Hətta Avropa ölkələrində Şərq mətnlərinin transkripsiyasında apostrof işlənir. Bizlərdə isə apostrof sanki xalq düşmənidir və bu işarəyə qarşı çıxmağın tutarlı dəlili, elmi-məntiqi əsası yoxdur”.
İradə SARIYEVA
