Əhməd Rəhmanov: “Ailə həyatına hazır olmadan ailə qururlar və çətinlikləri görüb ailəni dağıdırlar”
Nikah hüquqi baxımdam evlənməyin qanun şəklində salınmasıdırsa, mənəvi baxımdan sevgi, qarşılıqlı hörmət əsasında qurulan ailə deməkdir. Ailə institutunun yaşamasının əsas sütundur nikah. Çox təəssüflər olsun ki, son illərdə ölkəmizdə nikahlarla bağlı arzuolunmaz mənzərə ilə qarşılaşırıq. Bəzən il, yaxud yarım il ərzində bağlanan nikahların yarısı qədər boşanmaların şahidi oluruq. Boşanma faktları ailə instutunun sütunlarının zədələnməsinə şərait yaradır.
Son 4-5 ayda boşanmaların sayının 6400-dən çox olması təbii ki, dəhşətli faktdır.
Məlumata görə, 2026-cı ilin ilk dörd ayı ərzində Ədliyyə Nazirliyinin rayon (şəhər) qeydiyyat şöbələri tərəfindən 11422 nikaha daxilolma və 6443 boşanma halları qeydə alınıb. Məlumatı Dövlət Statistika Komitəsi yayıb.
Nikahların sayının yarısından çoxunda boşanma qeydə alınır. Son 4 ayda Azərbaycanda 11400 nikah bağlanıb, 6400 boşanma var. Təbii ki, bu fəlakətdir.
Boşanmaların nikahların yarısını təşkil etməsi nə ilə bağlıdır? Niyə boşanmalar bu qədər çoxalıb?
Ekspertlər hesab edir ki, son aylar Azərbaycanda boşanmaların artmasının tək bir səbəbi yoxdur. Bu, sosial, iqtisadi və mədəni amillərin birgə təsiri ilə izah olunur. Son 4-5 ayda Azərbaycanda boşanmaların sayının artması ilə bağlı mütəxəssislər adətən bir sıra amilləri irəli sürürlər.
Burada başlıcası işsizlik, aşağı gəlir və yaşayış xərclərinin artması vurğulanır ki, bu da ailədaxili gərginliyin yüksəlməsinə səbəblərdən biri kimi göstərilir. Maliyyə problemləri cütlüklər arasında mübahisələrin əsas səbəblərindən biri hesab olunur.
Ekspertlərdən bəziləri hesab edir ki, burada əsas diqqət çəkən məqamlardan biri qadınların iqtisadi müstəqilliyə nail olmasıdır.
Ekspertlər deyirlər ki, təhsil və əmək bazarında iştirakın artması nəticəsində bəzi qadınlar uğursuz və ya zorakılıq olan münasibətləri davam etdirməyə məcbur olmadıqlarını hiss edirlər. Bu, bəzi hallarda boşanma statistikasının yüksəlməsinə səbəb olur.
Bu prosesi körükləyən amillərdən biri xüsusi vurğulanmalıdır. Bir-birini kifayət qədər tanımadan qurulan ailələrdə uyğunlaşma problemləri daha çox yaşana bilir. Gözləntilərin reallıqla üst-üstə düşməməsi ayrılığa gətirib çıxara bilir.
Müasir dövrdə insanlar evlilikdən əvvəlki nəsillərlə müqayisədə daha yüksək emosional və şəxsi məmnunluq gözləyirlər.
Əvvəllər dözülən problemlər indi münasibətin bitməsi üçün əsas hesab edilə bilir.
Burada ailə daxili zorakılıq və ciddi münaqişələr də rol oynayır.
Zorakılıq, xəyanət, alkoqol və ya digər asılılıqlar bəzi boşanmaların əsas səbəbləri arasında göstərilir.
Bu hallarda boşanmanın artması bəzən insanların öz hüquqlarını daha aktiv müdafiə etməsinin göstəricisi də ola bilər.
Keçmişdə boşanmış insanlara qarşı daha güclü ictimai təzyiq var idi.
İndi boşanma əvvəlki qədər tabu hesab olunmadığı üçün insanlar münasibəti yalnız cəmiyyətin fikrinə görə davam etdirməyə daha az meyllidirlər.
Bununla yanaşı, boşanma sayının artması mütləq şəkildə ailə institutunun zəifləməsi demək deyil. Bəzi hallarda bu, insanların zorakılıq, ciddi uyğunsuzluq və ya sağlam olmayan münasibətlərdən çıxmaq imkanlarının artdığını da göstərə bilər.
Bunlar ekspertlərin fikirləridir.
Bəzi ekspertlər isə hesab edir ki, burada sosial şəbəkələrin, serialların da “əməyi” az deyil. Sosial şəbəkələrdən yayılan zərərli informasiyalar, başqaları ilə virtual tanışlıq və sair də boşanmalara yol açır. Yəni sosial şəbəklərdəki təbliğat ailələrin dağılmasına gətirib çıxarır.
Müstəqil Həmkarlar Birliyinin rəhbəri, hüquq müdafiəçisi Əhməd Rəhmanov baki-xeber.com-a bildirdi ki, əslində boşananlar iki qismə bölünür. Bunun bir tərəfi işsizliklə, sabaha ümidin az olması ilə bağlıdırsa, digər səbəb ailə quranların öz şəxsi eqolarına qalib gələ bilməməsi, eləcə də həyatın reallıqlarına hazır olmamasıdır.
“Evlənib boşananları şəxsən mənə qalanda iki yerə bölərdim. Birinci kateqoriyaya aid olan insanlar mövcud reallığı qəbul etməyib, mövcud reallığa hazır olmayıb ailə quranlardır ki, sonradan həmin o reallıqla üzləşəndən sonra hazır olmadıqlarını görürlər və ailəni dağıdırlar. Biz mövcud reallıq nədir? Bu gün heç kimə gizlin deyil ki, Azərbaycanda böyük bir işsizlər ordusu var. Bu da insanların sabha ümidini azaldır. Xüsusən də gənclərin, gənc ailələrin. Hətta işi olanlar belə, qorxu içində yaşayır ki, birdən mən sabah buradan işdən çıxsam başqa yerdə iş yeri tapa bilmərəm. Yəni söhbət əmək bazarının qıtlığından gedir. Əslində əmək bazarına nəzarət etməli olan dövlət strukturlarının iş görməməsi faktı var. Yəni Dövlət Əmək Müfəttişi bu günə qədər heç yerdə yoxlama aparmır, eynilə həmkarlar komitələri. Yəni, bunlar hamısı ailə məsələsində də özünü göstərir. Bu birinci faktordur. Gənclər arasında sorğu keçirirsən deyirlər ki, nə olsun bu gün işim yoxdur, sabah olacaq. Bu adamlar reallığı qəbul etmək istəmirlər, amma sonradan həmin bu reallıqla üzləşəndə görürlər ki, alınmadı...”
Ə.Rəhmanov qeyd edir ki, indi gənclərin çoxu ailə həyatına hazır deyillər, sadəcə özlərini sınayırlar, alınmayanda da bu vəziyyət yaranır. “Ailə həyatına hazır olmadan ailə qururlar və çətinlikləri görüb ailəni dağıdırlar. Bu adamlar öz eqolarına qalib gələ bilməyənlərdir. Düzdür, azdır, amma var. Görüsən ki, ailədə həm kişi, həm də qadın işləyir, ancaq yola getmirlər. Nəyə görə? Oğlan ailə qurandan sonra fikirləşir ki, üzr istəyirəm, o qadın onu köləliyə verilib. Qadın da elə bilir ki, ailə qurandan sonra istədiyini edəcək oğlan tərəfi də onun tələb etdiyi xərcləri ödəyəcək. Onlar sonra ailə quranda öz aralarında kompromisə gedə bilmirlər. Məsələn, bizim dədə-nənələrimizi götürək, onların həyatları çox böyük nümunədir. Nənə-babalarımız düşünürdürlər ki, hər ikimiz əl-ələ verib işləyəcəyik, həyatımızı düzgün quracağın, ailəmizi qoruyacağıq. Onlar ailəni qorumaq üçün hər cür fədakarlıq ediblər. Müasir gənclər isə təəssüf ki, belə deyillər. Bunlar ailə quran kimi tutalım kişi deyir ki, mənim işim yoxdur, müvəqqəti olaraq sən işə. O dəqiqə qadın özünü başqa cür aparır. Deyir, mən əgər qazananamsa, ailəni dolandırıramsa, səni neynirəm? Eynilə də kişi əlinə beş qəpik pul düşən kimi elə bilir dünya bunundur, aparıb qazandığı pulun çox hissəsini ailəsinə yox, kənarda xərcləyir. Soruşanda da “mən kişiəm də, mən qazanım, özüm bilərəm” deyir. Yəni o öz eqosunun sərhədi keçə bilmirlər. Bu cür boşanmalar ikinci kateqoryadır.
Ona görə də bu gün boşanmaların sayı çoxdur. İnsanlar ailə həyatına, ailədə kompramisə hazır deyillər. İnsanlar kompromisə hazır olsalar və bir-birinə dəyər versələr boşanmalar bu qədər dəhşətli hala gəlməz”.
Ə.Rəhmanov vurdğuladı ki, bu amillər boşanmaların sayı artırır. “Təəssüf ki, bu gün ailə quranların bir qismi evliliyə lotereya kimi baxırlar. Çox təəssüf ki, o insanlar ailə məsuliyyətini dərk etmirlər”-deyə Ə.Rəhmanov qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
