Xəbər verildiyi kimi, Azərbaycanda yeni kredit skorinq xidməti istifadəyə verilib. Yeni xidmət Azərbaycan Kredit Bürosunda kredit tarixçəsi olan şəxslər barədə məlumatların təhlilinə əsasən borcalanların davranışlarını müəyyən edəcək və əldə edilən nəticələr əsasında fərdi reytinqlərin verilməsini həyata keçirir. Bu xidmətdən istifadə edən təşkilatlar borcalanın keçmiş kredit məlumatlarına əsasən onun gələcək defolt ehtimalını hesablayıb, yeni kredit əldə etməsinə uyğunluğunu müəyyən edə biləcəklər.
Onu da qeyd edək ki, Azərbaycanda bank müştərilərinin ödəmə qabiliyyətini qiymətləndirməyin yeni üsulu tətbiq edilib. Azərbaycan Kredit Bürosu mobil telefon operatorları və kommunal xidmətlərlə əməkdaşlıq edir. Banklara müştərilər kredit üçün müraciət etdikdə və məlum olduqda ki, bu müştəri indiyədək kredit götürməyib, onun mobil operatorlara və kommunal xidmətlərə olan borcu araşdırılır. Bu üsulla, ən azından, onun mobil borcları üzrə tarixçəsini öyrənmək olar. İndiki dövrdə hər şəxsin telefonu var. Telefon öz adınadırsa, müvafiq müraciət etməsindən sonra təbii ki, öz razılığı ilə Büroya sorğu göndərilir. Nömrə əsasında onun haqqında məlumat verilir ki, bu şəxs nə qədər istifadə edir, nə qədər ödəyir. Əgər böyük problemləri varsa, bu görünür.
Qeyd edək ki, bu sistemə kommunal xidmətlər də qoşulub. Kommunal xidmətlərin pulunu gecikdirənlər də sistemdə qeydə alınır və belə müştərilər kredit üçün banka müraciət etdikdə bu gecikmələr onlar haqqında mənfi rəy yaradır.
Maraqlıdır, bu sistem vətəndaşların kredit almasını çətinləşdirəcəkmi?
“Gələcəkdə kommunal ödənişlərlə bağlı ləngimələrin, cərimələrin də kredit tarixçəsinə təsir etməsi vətəndaşların kredit almasını çətinləşdirəcək”
Bank məsələləri üzrə hüquqşünas Əkrəm Həsənov bildirdi ki, hazırda əhali ilə işləyən bütün banklarda skorinq xidməti var: “Skorinq sistemi odur ki, bank hər bir müştəri olan vətəndaşa müəyyən əlamət üzrə, müştəri qrupunun indiyədək olan kredit tarixçəsinə uyğun olaraq bal verir. Hər birimiz kredit üçün banka gedən zaman bizdən anket məlumatları götürülür, bu, kompyuterə vurulur və bankın işçisi deyil, kompyuter həmin skorinq sistemi ilə bunu hesablayır. Bu sistem bankın kredit vermə müddətinin uzanmaması üçün tətbiq edilib”.
Həmsöhbətimiz onu da əlavə etdi ki, hazırda yaradılan sistemdə isə, ümumilikdə, icmallaşmış məlumatlar öz əksini tapacaq: “Hazırda hər bir bank öz kredit tarixçəsini görür. İndi isə bu, bir növ, icmallaşmış məlumatlar olacaq. Bu məsələ müştərilər üçün o baxımdan problem yaradacaq ki, hər bankın öz kredit tarixçəsi olduğu üçün, bir vətəndaşa bir bankda aşağı, digərində isə yuxarı bal verilə bilərdi. İndi bütün banklarda eyni yanaşma olacaq və bir bankdan kredit ala bilməyən digərlərindən də ala bilməyəcək və ya az məbləğdə alacaq. Bunu bank sistemini problemli kreditlərdən qorumaq üçün həyata keçirirlər.
Gələcəkdə kommunal ödənişlərlə bağlı ləngimələrin, cərimələrin də kredit tarixçəsinə təsir etməsi vətəndaşların kredit almasını çətinləşdirəcək. Bu, çoxəhatəli və məlumatlı sistem olacaq və nəticədə bank sistemini problemli kreditlərdən qoruyacaq. Bu sistemdə bəzən ədalətsiz yanaşmanın da olması mümkündür. Çünki burada məlumatlar orta statistik göstəricilərə əsaslanır. Ola bilər ki, vətəndaş daha etibarlıdır və ona daha çox kredit vermək olar, amma müəyyən statistik göstəriciyə düşdüyünə görə bunu ona verməyəcəklər. Məsələn, qeyri-rəsmi gəlirləri də nəzərə alınaraq kimya, riyaziyyat, ingilis dili müəllimlərinə idman müəllimlərindən daha çox kredit veriləcək. Amma ola bilər ki, müraciət edən kimya müəllimi heç repetitorluq edə biləcək səviyyədə olmasın. Bank isə bunu görmür və ona daha yüksək bal veriləcək. Adətən isə orta statistik göstərici düzgün olur”.
Günel CƏLİLOVA
