Qanunvericiliyə əsasən, hər bir vətəndaş alış-veriş edərkən və ya xidmət alarkən ona ödədiyi pulun məbləğini göstərən kassa çeki və ya qəbz təqdim olunmalıdır. Kassa çekləri həm istehlakçıların hüquqlarının təmin edilməsinə, həm də xidmət müəssisələrinin dövriyyəsinin müəyyənləşdirilməsi və vergiyə cəlb olunmasına xidmət edir.
Təəssüf hissilə qeyd edək ki, bəzi sahələr qanunvericiliyin tələbinə qarşı çıxır. Bu sahələrdən biri də özəl klinikalardır. Belə ki, özəl tibb müəssisələrində kassa mədaxil orderləri verilmir. Adətən, klinikalar kompyuterdən çıxarılan "çek"lər təqdim edirlər ki, onların üzərində zəruri məlumatlar qeyd edilmir.
Fuad İbrahimov: “…daha çox dövriyyəni gizlətməklə nail olurlar”
İqtisadçı Fuad İbrahimovun sözlərinə görə, vergidən yayınan özəl müəssisələr bu qanunsuzluğa daha çox dövriyyəni gizlətməklə nail olurlar. Ödəniş edən vətəndaşlara verilən kassa çekinin hamısı vergi orqanlarında qeydiyyata düşən kassa aparatından verilmir: "Hər bir özəl müəssisənin daxili mədaxil qəbzi olur. Kompyuter vasitəsilə çap olunan bu qəbzlərin rəsmi qeydiyyatı olmur. Bu problem tək özəl tibb müəssisələrində deyil. Özəl şirkətlərin hər birində bu problem var. Aylıq əməkhaqqı məbləğinin az göstərilməsi də həmçinin. Halbuki, düzgün əmək münasibəti işçinin özündən də asılı olan məsələdir. Yəni bu işdə yalnız dövlət maraqlı olmamalıdır. Əmək müqaviləsindən ilk mənfəəti götürən elə müqavilə iştirakçısının özüdür. Gələcəkdə sosial nüfuzunu bərqərar etmək istəyəndə heç kimə heç nəyi sübut edə bilməyəcək. Bu istiqamətdə ciddi maariflənmə prosesi həyata keçirilməlidir. Hansı ki, mətbuatın üzərinə böyük iş düşür və insaf naminə deyək ki, Azərbaycanda ən böyük maarifləndirici işi yazılı media orqanları görürlər. Təəssüflər olsun ki, televiziyalar bu prosesdə iştirak etmirlər”.
İqtisadçının sözlərinə görə, ancaq şəffaf idarəetmə sisteminin qurulması ilə mövcud problemin həllinə nail olmaq mümkündür.
Eyyub Hüseynov: “Özəl klinikalarda vətəndaşlara göstərilən xidmət müqabilində kassa çeki və yaxud rəsmi kassa mədaxil orderi verilmir”
Azad İstehlakçılar Birliyinin sədri Eyyub Hüseynov bildirdi ki, özəl klinikalarda vətəndaşlara göstərilən xidmət müqabilində kassa çeki və yaxud rəsmi kassa mədaxil orderi verilmir. Ödənişin olması barədə yalançı sənəd verilir. Saxta sənəddir: “Özəl klinikalarda istehlakçılara sağlamlıq problemi ilə yanaşı, maliyyə problemi yaşadılır. Özəl klinikalarda vergidən ciddi yayınma məsələsi var. Özəl klinikaların 90 faizi saxta sənədlərlə işləyir. Cürbəcür analizlər əsasında istehlakçılardan izafi xərclər çıxarılır.
İstehlakçılara müraciət edərək deyirəm ki, klinikalarda ödədiyiniz pulun müqabilində mütləq üzərində VÖEN-i və Azərbaycan Respublikasının gerbi olan, rəngli şəkildə çap olunmuş kassa mədaxil orderi və yaxud kassa aparatından çıxarılan qəbz tələb edin. Əks halda, sizin sağlamlığınızda problem yaranarsa, biz sizin hüquqlarınızı qoruya bilmərik. Çünki saxta sənəd əsasında müalicə olunmusunuz”.
Son olaraq qeyd edək ki, qəbzlərdə aşağıdakı zəruri rekvizitlər əks etdirilməlidir:
- qəbzlərin sifarişçisi olan fiziki şəxsin adı, soyadı, atasının adı və VÖEN-i, hüquqi şəxsin isə adı və VÖEN-i;
- qəbzi çap edən şəxsin adı və VÖEN-i, bu blankları təkrar çapdan müdafiə etmək məqsədilə gizli nişanları (xüsusi emblemi, toru, qoloqramı, su nişanları, xüsusi gizli nişanlarından istifadə etməklə, blankların müxtəlif yerlərində şəxsin adı və VÖEN-i);
- qəbzin adı, seriya və nömrəsi;
- təsərrüfat əməliyyatlarının məzmununu və ölçülərini əks etdirən məlumat qrafaları.
Günel CƏLİLOVA
