Pandemiya özü ilə yalnız ağır xəstəlik, ağrı-acı gətirmədi, eyni zamanda, cəmiyyətlərə və ailələrə böyük psixologi, maddi və mənəvi gərginliklər gətirdi.
Gizlin deyil ki, pandemiya Azərbaycan ailələrində xeyli problem yaradıb və ailədaxili münasibətlərə neqativ təsirlər göstərib. İnsanların davranışlarında, bir-birinə münasibətində mənfi təsirlər yaranmasına səbəb olan pandemiya amili böyük bir bəla kimi özünü göstərməkdədir.
“Pandemiyanın doğurduğu aqressivlik, psixoloji gərginlik, sosial və iqtisadi problemlər…”
Dünənə kimi sosioloq və psixoloqlar tərəfindən tez-tez qeyd edilən bu problemin mövcudluğunu Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Bahar Muradova “Trend” informasiya agentliyinə müsahibəsində təsdiqləyib: “…Amma bununla yanaşı, qeyd etməyi lazım bilirəm ki, bu pandemiya insanlarımızın davranışlarına, xüsusilə ailə daxilindəki münasibətlərə mənfi təsirlərini göstərməklə, psixoloji və sosial işin gücləndirilməsini, ailəyə dəstək mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsini və yeni effektiv alətlərin yaradılmasını diktə etməkdədir.
…Digər bir işimiz isə bu dövrdə ailədaxili münaqişələrin başvermə səbəblərini araşdıraraq, sorğular keçirmək və təhlillər aparmaqdır ki, məsələnin bu tərəfini daha vacib hesab edirəm. Çünki bu sahədə vəziyyəti olduğu kimi təsəvvür etmədən onu yaxşılığa doğru dəyişmək mümkün deyil. Bu əsasda apardığımız təhlillər göstərir ki, əsrlərlə nəsildən-nəsilə ötürdüyümüz zərərli mənfi tendensiyaların üzərinə pandemiyanın doğurduğu, Sizin də qeyd etdiyiniz aqressivlik, psixoloji gərginlik, sosial və iqtisadi problemlər və sərt karantin rejiminin təsirlərinin əlavə edilməsi ilə həm cəmiyyətdə, həm də ailədaxili məsələlərdə bəzən düzəldilməsi, geriyə qayıdışı mümkün olmayan proseslərin getməsinə və ağır nəticələr verməsinə səbəb olur”.
“Bu amil də ailədaxili zorakılığa yol açır”
Tanınmış sosioloq, professor Əhməd Qəşəmoğlu “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, müasir dünyanın ən böyük bəlası olan pandemiya Azərbaycanda bir neçə istiqamətdə özünü mənfi şəkildə göstərib. “Pandemiya dövründə Azərbaycanda ailədaxili münasibətlərin gərginləşməsi, psixologi durumun kəskinləşməsi halları yaranıb. Bunun da başlıca səbəbi indiyə qədər insanların davranışları üzərində işlənməməsidir. Hesab edirəm ki, karantin müddəti uzandıqca, ailədaxili münasibətlər də gərginləşəcək. Bunun üçün insanların davranışını düzəltmək, cəmiyyətdə ictimai qınağı gücləndirmək, ictimai nəzarəti daha da artırmaq, bütün bu işlərdən sonra karantin rejimini ləğv etmək lazımdır. Əhalinin davranışını dəyişməliyik ki, onlar cəmiyyətdə, ailədə özlərini normal şəkildə apara bilsinlər. Karantin olduğu üçün insanların bir xeyli qismi evdədir və bütün günü də ər-arvad bir yerdədir. Ailələrin heç də hamısını bir-birinə sevgi münasibətləri bağlamır. Elələri var ki, bir-birinə dözümsüzdürlər. Bu gün pandemiya o ailələrdə daha çox ailədaxili gərginlik, psixoloji anlaşılmazlıq yaradıb ki, həmin ailələrin dolanışığı zəifdir. Yəni pandemiya ilə əlaqədar olaraq bir çox ailə başçısı evə pul gətirə bilmir, ailənin maddi vəziyyəti pisləşir, bu da ailədə narazılıqlar yaradır. Bu problemlər də dərinləşdikcə, ailədaxili və psixoloji gərginliklər artır, ailə üzvləri arasında münaqişələr, zorakılıqlar baş verir, bəzi hallarda isə bu, faciə ilə nəticələnir. Kişi evə pul gətirmirsə, həyat yoldaşı ilə arasında mənəvi bağlılıq yoxdursa, qadın, istər-istəməz, qıcıqlanır və elə qadın var ki, ərini uşaqların gözü qarşısında təhqir edir, bu amil də ailədaxili zorakılığa yol açır”.
“Pandemiya cəmiyyətdə və ailələrdə böyük psixoloji gərginliklər yaratdı”
Ə.Qəşəmoğlu hesab edir ki, pandemiyanın gətirdiyi ailədaxili gərginliklərin, insanların psixoloji problemlərinin, ailədaxili zorakılıq hallarının artmasının qarşısının alınması üçün mexanizmlərin işlənib hazırlanmasına ehtiyac var. “Bu problem artıq var, indi biz ondan çıxış yollarını axtarmalıyıq. Bizim hazırda bir nömrəli işimiz əhalinin davranışına təsir etməkdir, əhalinin davranışının dəyişməsinə nail olmalıyıq. Bilirsiniz, pandemiya ilə əlaqədar olaraq insanlarla sosioloji-psixoloji tərəfdən xüsusi işlənməli idi. Pandemiya cəmiyyətdə və ailələrdə, ər-arvad, valideyn-övlad, gəlin-qaynana və sair arasında böyük psixoloji gərginliklər yaratdı, dözümsüz insanlarda neqativ davranışların atrmasına səbəb oldu. Əlaqədar qurumlar məsələnin bu tərəfi ilə də məşğul olmalı idilər. Koronavirus qəddar bir xəstəlikdir və o bizə normal hərəkət etməyə imkan vermir. Fikir verin, insanlar avtobuslar, mağazalar, küçələrdə bir-birinə qarşı çox dözümsüz olub, bunlar hamısı pandemiyanın gətirdiyi bəladır. Bəzən görürsən ki, avtobusda maskasız sərnişinlər də olur, bir nəfərin maskasız avtobusa minməsi insanlarda böyük narahatlıq, əndişə yaradır. Pandemiya insanların psixoloji vəziyyətini gərginləşdirdi. Bir mütəxəssis kimi əlaqədar qurumlara səslənirəm ki, mən də daxil olmaqla, ölkəmizin tanınmış mütəxəssislərini, peşəkar insanları bu prosesə cəlb etsinlər. Bu gün pandemiyanın daha da dərinləşdirdiyi, daha qabarıq formada üzə çıxardığı və günü-gündən genişlənən ailədaxili münasibətlərin gərginləşməsinin qarşısının alınması üçün ciddi və işlək mexanizm hazırlanmalıdır. Mənim özümün də xeyli təklifim var, dəstək göstərməyə hazıram” - deyə Ə.Qəşəmoğlu vurğuladı.
İradə SARIYEVA
