Altı aya yaxındır ki, ölkəmizdə koronavirus pandemiyasına qarşı mütəşəkkil mübarizə tədbirləri həyata keçirilir. Bunun nəticəsidir ki, son həftələr virusa yoluxanların sayı kəskin şəkildə aşağı düşüb. Amma bu göstərici bizə ayıq-sayıqlığı unutdurmamalıdır. Çünki hələ pandemiya ocaqları tam olaraq sönməyib.
Ölkəmizdə COVID-19 pandemiyası ilə mübarizə tədbirləri çərçivəsində əhali qrupları arasında seroloji testlərin keçirilməsinə başlanacaq.
Tibbi Ərazi Bölmələrini İdarəetmə Birliyindən (TƏBİB) mətbuata verilən məlumata görə, seroloji testlərin keçirilməsi pandemiya ilə mübarizə strategiyasının vacib bir parçası olduğundan, Azərbaycan hökuməti tərəfindən bu istiqamətdə də mühüm addımlar atılır.
Almaniyada Oldendorf, Çində Uhan, Hindistanda Mumbay, İsveçrədə Cenevrə kimi şəhərlərdə seroloji testlər keçirilib...
TƏBİB-dən bildirilib ki, testlərin aparılmasında əsas məqsəd əhali arasında COVID-19 xəstəliyinin keçirilməsi haqqında təsəvvürlərin əldə olunması, xəstəliyi keçirmiş şəxslərdə yaranmış immunitet səviyyəsinin öyrənilməsidir. “Bu testlər vasitəsilə son 3 ay ərzində xəstəlik keçirmiş, immunitet qazanmış insanların sayını müəyyən etmək mümkün olur. Seroloji testlər vasitəsilə əhali arasında virusa qarşı formalaşmış immunitet səviyyəsinin öyrənilməsi pandemiya ilə mübarizə üçün daha doğru yanaşmalar seçməyə imkan verir.
İndiyədək digər ölkələrdə, əhalisi virusa ən çox yoluxan şəhərlərdə seroloji testlərlə bağlı müxtəlif ciddi tədqiqatlar aparılıb. Məsələn, Almaniyada Oldendorf, Çində Uhan, Hindistanda Mumbay, İsveçrədə Cenevrə kimi şəhərlərdə seroloji testlər keçirilib. Türkiyədə isə COVID-19 xəstəliyinə qarşı immunitet xəritəsini müəyyən etmək üçün bütün ölkə üzrə 153 min nəfər anticism testindən keçirilib”.
Testlər təsadüfi seçilmiş əhali qrupları arasında könüllülük prinsipi ilə aparılacaq
TƏBİB-in verdiyi məlumata görə, Azərbaycanda seroloji testlərin həyata keçirilməsi üçün fəaliyyət planı hazırlanıb. Testlər təsadüfi seçilmiş əhali qrupları arasında könüllülük prinsipi ilə aparılacaq. Bu məqsədlə təsadüfi seçilmiş şəxslərə çağrı mərkəzindən zəng ediləcək, testdən keçməyə razılıq vermiş şəxsin evinə yaşadığı ərazi üzrə poliklinikadan xüsusi təlim keçmiş qanalma tibb bacısı göndəriləcək. Müayinə üçün venadan cəmi 3-5 ml qan nümunəsinin alınması kifayətdir. Alınmış qan nümunələri qısa müddətdə laboratoriyaya çatdırılaraq analizdən keçiriləcək. Mütəxəssislər tərəfindən analiz nəticələrinin tibbi və statistik təhlili aparılacaq, yekun nəticələr barədə ictimaiyyat məlumatlandırılacaq. Analiz verən hər bir könüllü öz nəticəsini əldə edə biləcək. Bundan əlavə, vətəndaşın arzusu ilə qanın ümumi analizi də həyata keçirilə bilər.
Tədqiqat Almaniyanın EUROIMMUN şirkətinin istehsalı olan reaktivlərlə aparılacaq
İlkin mərhələdə tədqiqatların Bakı, Sumqayıt və Gəncə şəhərlərində aparılması planlaşdırılır. Tədqiqatlar dövlət tərəfindən alınaraq ölkəyə gətirilmiş Almaniyanın EUROIMMUN şirkətinin istehsalı olan reaktivlərlə aparılacaq.
Qeyd edək ki insan viruslara yoluxduqdan sonra bədəndə qoruyucu zülallar – anticismlər yaranır. Viruslara qarşı anticismlərin formalaşması üçün müəyyən vaxt tələb olunur. Digər tərəfdən, formalaşmış immunitetin bədəndə qalması daimi deyil, müvəqqəti ola bilər. Ona görə də seroloji testlərin ən qısa müddətdə aparılması və nəticələrin əldə olunması zəruridir.
“Vətəndaşlar öz immunitetləri haqqında dəqiq məlumat əldə edə biləcəklər”
K.Fərəcova adına Elmi-Tədqiqat Pediatriya İnstitutunun direktoru, 2007-ci ildən Türk Dünyası Pediatriya Birliyinin prezidenti, tibb elmləri doktoru, professor Nəsib Quliyev “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, seroloji tədqiqatların aparılmasının bir deyil, bir neçə istiqamətdə əhəmiyyəti böyükdür.
“Birincisi, seroloji müayinələrin əsas məqsədi koronavirusa yoluxan, yaxud da xəstəliyi gizlin, yəni simptomsuz keçirən insanlarda immunitetin nə dərəcədə formalaşdığını müəyyən etməkdir. Koronavirusun törətdiyi xəstəlik nəticəsində orqanizmdə formalaşmış spesifik antiller və onların konsentrasiyası-qatılığı müəyyən olunacaq ki, bu xəstəlikdən sonra immunitet yaranırmı. Yaranırsa, necə olur, hamıda eynimi olur, yoxsa kimdəsə daha yüksək titr olur, kimdəsə az titr olur, simptomsuz xəstəlik keçirir, amma yüngül keçirdiyi üçün titr-antitel yoxdur. Yəni seroloji testlərin keçirilməsi bu məsələni aydınlaşdırmaq üçündür. Seroloji testlərin keçirilməsinin insanlar üçün əhəmiyyəti odur ki, artıq onlar öz vəziyyətlərini indiki şəraitdə qiymətləndirəcək və nəticədə testdən keçən hər bir insan onda xəstəliyə qarşı immunitetin olub-olmadığını öyrənəcək. Bu testlərin keçirilməsinin həkimlər, mütəxəssislər üçün isə əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, insanlar arasında yoluxma, xəstəlik faizi nə qədərdir, o aydın olacaq. Çünki elə adamlar var ki, xəstəliyi simptomsuz keçirdiyi üçün biz onları xəstə kimi tanımamışıq. Amma polimeral-zəncirvari reaksiya yolu ilə seroloji müayinə apardıqdan sonra müəyyən olunacaq ki, onda immunitet var, yoxsa yoxdur. Bundan sonra immunitetin müddəti ilə bağlı, düzdür, zaman az olsa da, biz onun haqqında da məlumat əldə edə biləcəyik ki, spesifik inoqlobinlər – immunitet hansı səviyyədədir. Yaxud zaman keçdikcə o azalır, yoxsa azalmır. Çünki elə xəstəlikər var ki, ondan sonra immunitet ömürlük formalaşır, ona ömrü boyu davam edən immunitet deyirlər. Amma elə xəstəliklər də var ki, onda 5 ilə, 1 ilə, yaxud 6 aya yaranır. Bu nöqteyi-nəzərdən həm də araşdırma gedəcək ki, bu xəstəlikdən sonra yaranan immunitet nə qədər müddət ola bilər. Nəhayət, immunitet formalaşmış insanlardan immunplazmanın alınması üçün də bu testlər məlumat verəcək ki, kimdən götürmək olar, kimdən yox. Yəni bir neçə istiqamətdə seroloji testlərin keçirilməsinin əhəmiyyəti var. Bir də seroloji testlər nəticəsində ölkə üzrə yoluxmanın səviyyəsi müəyyən olunacaq. Bu əhəmiyyətli bir araşdırmadır. Bunun həm insanlar, həm də həkimlər, həm də gələcək üçün qoruyucu tədbirlərə, vaksinlərin tətbiqinə görə böyük əhəmiyyəti var.
Hesab edirəm ki, insanlar seroloji testlərdən keçməyə böyük maraq göstərməlidirlər, çünki bunun insanlara xeyri var. Vətəndaşlar öz immunitetləri haqqında dəqiq məlumat əldə edə biləcəklər” - deyə N.Quliyev vurğuladı.
İradə SARIYEVA
