Bu gün uşaq ədəbiyyatına nəzarətin zəif olması nəticəsində hər yerindən duran “uşaq şeiri yazıram” deyir və uşaq ədəbiyyatının tələblərinə zidd, uşaq psixikasını pozmağa xidmət edən cızma-qaralar ortaya çıxarırlar.
Bu günlərdə sosial şəbəkələrdə Aygün Bal adlı birisinin “Qaz ilə göyərçinin əhvalatı” adlı uşaq ədəbiyyatı üçün böyük təxribat olan “kitab”ı yayılıb. Sosial səbəkə istifadəcilərinin ciddi tənqidinə tuş gələn “əsər”də uşaqların tərbiyəsinə, əxlaqına cidd olan yanaşma sərgilənib. Özünü “uşaq şairəsi” adlandıran bu adamın yazdığı əsər uşaq düşüncəsi, uşaq psixikası ilə daban-dabana ziddir.
Hələ bu adam “kitab”ın girişində “ürək sözlər”ini də yazmaqdan çəkinmir və “uşaq ədəbiyyatı” yaratmağa iddialı olduğunu açıqlayır: “Mənim ən böyük arzularımdan biri balalarımızı ağıllı və xoşbəxt görməkdir. Bədii yaradıcılığa başladığım ilk gündən məktəbəqədər və məktən yaşlı uşaqlar üçün neçə-neçə şeir, mənzum hekayə və təmsillər yazmışam.
Yolumu tez-tez saldığım kitab mağazalarında məktəbli uşaqları görəndə çox sevinirəm. Ümidvaram ki, ailə- məişət fonunda qələmə aldığım “Qaz ilə göyərçinin əhvalatı” şeirimdən ibarət bu kitabım balalrımızın ürəyindən olacaq, onların əxlaqı və estetik tərbiyəsində mühüm rol oynayacaqdır”. A.Bal unudur ki, onun bu yazdıqları uşaqlarımızın tərbiyəsini, əxlaqını uçuruma, təhlükəyə yuvarlayır və gələcəyimiz olan uşaqları əyri yollara yönəldir.
Qeyd edək ki, A.Balın üzdən iraq kitabı ilə bağlı Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi də məlumat yayıb. “Bu gün kütləvi informasiya vasitələri və sosial şəbəkələrdə, uşaq ədəbiyyatının spesifik xüsusiyyətlərinə və ona olan tələblərə uyğun gəlməyən, lakin uşaq auditoriyası üçün nəzərdə tutulduğu qeyd edilən “Qaz ilə göyərçinin əhvalatı” adlı kitab şəbəkə istifadəciləri və izləyicilərinin haqlı tənqidinə səbəb olubdur.
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü olduğu iddia edilən şairə Aygün Bal müəllifi olduğu kitabında uşaqların yaş xüsusiyyətlərini, həmçinin seçdiyi mövzunun didaktik və tərbiyəvi əhəmiyyətini nəzərə almayıb.
Şübhəsiz ki, bədii ədəbiyyatın tərkib hissəsi olan uşaq ədəbiyyatı birbaşa təlim-tərbiyə və yeni nəslin ədəbi zövqünün formalaşması vasitələrindən biridir.
Məhz bu səbəbdən hər bir ədəbi nümunə gələcəyimiz olan övladlarımızın formalaşması işinə öz müsbət təsirini göstərməklə yanaşı, həm də uşaq psixologiyasına və marağına müvafiq məzmunda və üslubda yazılmalıdır.
Adıçəkilən çap məhsulunda istifadə olunan ifadələrin azyaşlı uşaqlara göstərə biləcəyi mənfi təsirləri nəzərə alaraq vəsaitin istifadəsinin Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinin tələblərinə uyğun gəlmədiyini qeyd etmək lazımdır.
Belə ki, ailə institutunu nüfuzdan salan infornasiyalar uşaqlar arasında dövriyyəsi qadağan olunan informasiyalar sırasına aid edilmişdir”.
Qurumdan bildirilib ki, İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 388-2.0.2-ci maddəsinə əsasən informasiya məhsulunun “Uşaqların zərərli informasiyadan qorunması haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda nəzərdə tutulmuş qaydada yaşa görə təsnifatlaşdırılmasını təmin etmədən, o cümlədən həmin Qanunla müəyyən edilmiş hallar istisna olmaqla informasiya məhsulunu müvafiq yaş kateqoriyasına uyğun işarələmədən ölkə ərazisində yayılmasına görə inzibati məsuliyyət nəzərdə tutulub.
Bu arada A.Bal mətbuta açıqlama verərək öz günahını “kitab”ın adını çəkmədiyi redaktorunun üzərinə atmağa çalışıb, bununla da bir növ öz yaxasını məsuliyyətdən kənara çəkməyə çalışıb. Qalmaqallı kitabın müəllifi A.Bal mətbuata bildirib ki, bu kitab 12 il əvvəl çap olunub:“Altı-yeddi il bundan əvvəl kitab müzakirəyə səbəb olmuşdu. Kitab 150-200 nüsxə ilə çap olunub və yaxın adamlara verilib. Heç bir satışı həyata keçirilməyib. Kitab sırf təmsil kimi hazırlanıb.
Aygün Bal kitabın girişindəki açıqlama barədə də danışıb: “Bu, sadəcə, redaktorun səhvidir. Biz kitabın satışı ilə məşğul deyilik”.
Xəyal Rza: “Araşdıracağıq”
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin mətbuat katibi Xəyal Rza “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, uşaq ədəbiyyatının tələbləri ilə daban-dabana ziddiyyət təşkil edən bu “kitab”ı pisləyir. X.Rza həmçinin qeyd etdi ki, A.Balın AYB üzvü olması iddiası gələn həftə araşdırılacaq və ictimaiyyətə bununla bağlı dəqiq məlumat veriləcək:”Amma bildiyim qədər o, AYB üzvü deyil. Amma yenə də araşdıracağıq”.
Sevda Əliyeva: “Bu “kitab”ın ideyasında qorxunc mesajlar verilir”
Azərbaycan Maarifçilər Assosiasiyasının üzvü, Ucar rayonu 2 saylı orta ümumtəhsil məktəbinin Azərbaycan dili - ədəbiyyatı müəllimi Sevda Əliyeva bizimlə söhbətində bildirdi ki, bu uşaq ədəbiyyatına, uşaqlarımızın tərbiyəsinə yönəlik bir təxribatdır. S.Əliyeva qeyd etdi ki, A.Bal sanki qəsdən belə bir kitab çap edib ki, uşaqların psixologiyasını zədələsin. “Onun bu kitabı uşaqlarımızın gələcəyini korlamaq üçün edilən bir cinayətdir. Gələcəyimizi bu cür xainələrə etibar etmək olmaz. Əgər belələri uşaq ədəbiyyatı “yaradırsa” gərək onda gələcəyimizdən əlimizi üzək. Bu “kitab”ın ideyasında qorxunc mesajlar verilir. “Qaz ilə göyərçin əhvalatı” kimi kitabın dərc edilməsi bir müəllim kimi məni ciddi narahat edib. Hesab edirəm ki, uşaq ədəbiyyatınının nəşri başlı başına buraxılmamalı, burada bir senzura olmalıdır. Bu adam “təmsil”yazdığını iddia edirsə, burada təmsilə uyğun da heç nə yoxdur. Təmsil birmənalı olaraq tərbiyəvi, didaktik mahiyyət daşıyır, sonda isə nəticə verilir ki, oxuyan oradan özü üçün nəticə çıxarsın. Bu “kitab”da göyərçin əxlaqsız bir obraz kimi təqdim edilir axırda da “mən sülh quşuyam” deyir. Uşağa bu cür təhlükəli mesajın verilməsi çox dəhşətlidir. İnanın ki, biz neçə gündür bu “kitab”ı həmkarlarımızla müzakirə edirik. Bu adamın şou-biznesi uşaq ədəbiyyatına gətirməsi nə deməkdir? Bu bizim uşaq ədəbiyyatımıza, uşaq yazarlarımıza yönəlik bir təxribatdır. Bu cızma-qara uşaqların dünyagörüşünə, əxlaqına ziddir. Biz hamımız Aygün Balın “kitab”ına qarşıyıq, buna etiraz edirik”-deyə S.Əliyeva qeyd etdi.
Sevinc Nuruqızı: “Böyük müzakirəyə və narazılığa səbəb olan bu “kitab”ın çap edilməsində müəlliflə yanaşı redaktor, naşir, hətta korrektor belə günahkardı”
Tanınmış uşaq yazıçısı Sevinc Nuruqızı isə bildirdi ki, uşaq ədəbiyyatı olduqca ciddi sahədir və bu sahə böyüməkdə olan nəsilin mütaliə zövqünü formalaşdırmağa xidmət edir. “Bu müəllifin kitablarına mağazalarda mən də rast gəlmişəm. Böyük müzakirəyə və narazılığa səbəb olan bu “kitab”ın çap edilməsində müəlliflə yanaşı redaktor, naşir, hətta korrektor belə günahkardı. Ola bilər ki, uşaq ədəbiyyatı ilə məşğul olan şəxs sadəcə həvəskardı, hansısa psixoloji problemləri, pul qazanmaq, ədəbiyyata daxil olmaq maraqları var, bəs bunu nəşr edən naşirlər niyə buna imkan veriblər? Bilirəm, nəşriyyatların özünü saxlamaq üçün gəlir əldə etməsi vacibdir. Amma nəyin hesabına? Bunu uşaqlarının tərbiyəsinin, mütaliə zövqünün korlanması, tərbiyəsində qüsurlara yol verilməsi bahasına etmək olmaz. Bizim qonşu ölkələrdən birində belə bir kitab nəşr edilib və onu müstəqil bir ekspert oxuduqdan sonra ona mənfi rəy verir, həmin kitabın müəllifi cərimələnib. Bundan başqa, o kitabı çap edən nəşriyyat rəhbərliyi də məsuliyyətə cəlb olunub, ona cinayət işi açılıb, kitabın nəşrinə məsul olan digər şəxslər və kitabı satan mağazalar da cavabdeh qismində cəzalandırılıb. Azərbaycanda da bununla bağlı qanunvericilikdə maddə var, uşaqların mütaliə hüququ artıq qanunla tənzimlənir. Uşaq ədəbiyyatı və uşaqların tərbiyəsi bu cür həvəskarların əlində ola bilməz. Uşaq ədəbiyyatı peşəkar, tərbiyəli, heç bir psixoloji problemi olmayan insanların əlində olmaldır. Uşaq ədəbiyyatı sahəsində çox ciddi bir senzura yaradılmalıdır. Bu senzura nəinki müasir əsərləri, hətta əvvəlki dövrlərdə yüksək tirajla nəşr edilən kitablar da yenidən araşdırmaya cəlb etməlidir”-deyə qeyd edən S.Nuruqızı hesab edir ki, A.Balın məlum “kitab”ına qadağa qoyulmalı və onun barəsində ölçü götürülməlidir.
İradə SARIYEVA
