Artıq ümumbəşəri bəla kimi dəyərləndirilən koronavirus pandemiyası yarım ildən çoxdur ki, dünyanı səksəkədə saxlamaqda davam edir. Yoluxanların sayında sürətli artım və bu virusa tutulanların sayının 21 milyona yaxınlaşması isə bu səksəkəni daha da artırır.
Koronavirus pandemiyası ən qüdrətli dövlətləri belə ciddi sınaq qarşısında qoyub. Hər bir dövlət bu sınaqdan layiqincə çıxmaq üçün ciddi səylər göstərsə də, hələlik heç nəyə nail olmaq mümkün deyil. Yayılma sürəti get-gedə artan və daha çox insanı öz cənginə alan pandemiya dünyanı qorxu altında saxlamaqda davam edir. İndiyədək ən çox ölüm hallarının ABŞ, Braziliya, Böyük Britaniya, İtaliya və Fransa kimi iri həcmli iqtisadiyyata malik ölkələrdə qeydə alınması da vəziyyətin ciddiliyindən xəbər verir. Bu durumda dünya üçün daha bir dilemma dərslərlə bağlıdır. Məsələ Azərbaycan üçün də aktualdır. Çünki gələn aydan ölkədə yeni tədris ili başlamalıdır. Amma virus təhdidi dərslərin ənənəvi qaydada keçirilməsini hələ də ciddi sual altına alır.
Məsələnin daha bir qorxunc tərəfi odur ki, virus uşaqlar arasında da yayılır və bu səbəbdən bir çox ölkələrdə dərslərin təxirə salınması, yaxud da onlayn keçirilməsi gündəmdədir. Məsələn, ABŞ-ın Corciya ştatında bir məktəbin ətrafındakı ərazidə yaşayan 800 uşaq yeni növ koronavirusa yoluxma ehtimalı ilə karantinə alınıb. 42 məktəb işçisi də nəzarət altındadır. Ötən həftədən etibarən birbaşa məktəbdə təhsil prosesinə başlanılan bölgədə 42 mindən çox şagirdin təhsil aldığı bildirilir. Amma artıq dərslər dayandırılıb. Koronavirusa yoluxma hallarının qəfil artması nəticəsində əyalətin digər məktəblərində də təhsil prosesi dayandırılıb. Hazırda 9 900 aktiv koronavirus daşıyıcısının olduğu Almaniyada yenidən sərtləşdirilmiş karantin rejiminə keçilməsi məsələsi müzakirə olunur və bu, təhsil sferasını da əhatə edir. Ən acınacaqlı vəziyyət isə azərbaycanlıların da kompakt yaşadığı Şimali Reyn-Vestfaliya əyalətindədir. Hazırda bu federal torpaqda aktiv koronavirus daşıyıcılarının sayı 4 mini keçib. Yeni tədris ilinin başlaması isə ən çox valideynləri narahat edir. Çünki Meklenburq-Ön Pomeraniya əyalətində keçən həftə yeni tədris ilinin başlaması ilə məktəblərin birində müəllim və şagirddə koronavirus tapılıb. Bundan sonra məktəb yenidən bağlanıb, şagirdlər evlərində karantinə alınıblar. Valideynlər hesab edir ki, Şimali Reyn-Vestfaliya əyalətində məktəblərdə şagirdlər arasında sosial məsafə, maska və gigiyenik qaydaların gözlənilməsini təmin etmək elə də asan deyil. Bu səbəbdən təhsil ocaqlarındakı Valideynlər Şurası əyalətin Təhsil Nazirliyinə rəsmi müraciət edərək məktəblərin açılmasının bir müddət də təxirə salınmasını istəyib. Onlar qeyd ediblər ki, mümkün olmasa, siniflərdə şagird sayı minimuma endirilsin, bir şagird həftədə iki dəfə məktəbə gəlsin, qalan günlərdə evdə onlayn dərslərə qatılsın.
Xatırladaq ki, Almaniyada karantin qaydaları may ayında yüngülləşdirilib. Hazırda koronavirus pandemiyası ilə bağlı 1,5 metrlik sosial məsafə, qapalı məkanlarda maska taxmaq, bir ailədən olmayan iki nəfərdən artıq şəxsin bir yerə toplanmaması kimi karantin qaydaları tətbiq edilir. Amma bu da virusun yayılmasını əngəlləyə bilmir və təhsil prosesinin virusun yayılmasına təsir göstərəcəyinə dair narahatlıqlar artır. İngiltərədə də hesab edilir ki, yeni tədris ilində virusun yayılması sürətlənə bilər. Ona görə burada da tədrisin təxirə salınması müzakirə edilir. Meksikada da koronavirus böhranı bu ölkənin təhsil sisteminə də təsir göstərib. Koronavirus pandemiyası üzündən məktəb şagirdlərinin təxminən 10 faizi və ya 2,5 milyon şagird təhsili atıb. Orta hesabla hər 10 şagirddən biri dərsə getmir. Ümumiyyətlə, koronavirus səbəbi ilə məktəblərin və universitetlərin bağlanması 160 ölkədə təxminən 1 milyard tələbə və məktəbli üçün təhsil prosesini tam pozub. BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreş bildirir ki, dünyada ən azı 40 milyon uşaq həyati vacib məktəbəqədər təhsildən məhrum edilib. Dərslərin onlayn, radio və televiziya ilə təmin edilməsi səyləri bütün şagirdləri əhatə etməyib. Pandemiyadan əvvəl 250 milyondan çox məktəbyaşlı uşaq məktəbdə oxumaq imkanından məhrum idi və inkişaf etməkdə olan ölkələrdə uşaqların yalnız dörddəbiri lazımi əsas bacarıqları əldə edərək məktəbi bitirib. Bu durumda dərslərin başlanmasının təxirə salınmasının gündəmə gəlməsi isə təhsillə bağlı məsələnin hələ yaxın tezlikdə çözümünü tapacağını ciddi sual altına alır. Distant təhsilə keçid bu fonda dünyada, həm də Azərbaycanda vacib sayılır. Hesab olunur ki, təhsilin pandemiyadan əvvəlki formada bərpası geriyə atılmış bir addım kimi qiymətləndirilməklə yanaşı, həm də arzuolunan deyil. Distant təhsilin bu və ya digər formada və dərəcədə tətbiq edilməsi isə vəziyyətdən əsas çıxış yoludur. Eləcə də koronavirusla bağlı vəziyyət normallaşsa belə, təhsilin qarışıq forması əksər mütəxəssislər tərəfindən daha uyğun görünür. Yəni həm distant, həm də həftənin müəyyən günlərində ənənəvi qaydada dərslərin keçrilməsi önəmli sayılır.
Tahir TAĞIYEV
