Artıq 5 aydır Azərbaycanda koronavirusa görə xüsusi karantin rejimi tətbiq edilir. Karantin dövrü uzandıqca problemlər daha da dərinləşir. İndiki böhran iqtisadiyyatın bütün sahələrini - istehsal, xidmət sektorunu da əhatə edir. Ən çox zərər dəyən sahələrdən biri də daşınmaz əmlak bazarıdır.
Məlum pandemiya ilə bağlı olaraq hazırda on minlərlə obyekt fəaliyyətini dayandırıb. Bu obyektlərdə çalışan minlərlə işçi işsiz qalıb. Ən böyük problem isə bu obyektlərin icarədə olmasıdır.
Obyekt işlədənlər fəaliyyətlərini dayandırsalar da, bəzi sahibkarlar onlardan işləmədikləri müddətin kirayə haqqını tələb edirlər. Kirayə haqqı ödənilmədiyi təqdirdə isə sahibkarlar obyektlərdən çıxarılır. Hazırda müflis olmağa başlayan kifayət qədər sahibkarlar var.
“Obyektlərin fəaliyyətdə olmamasına baxmayaraq, əksər əmlak sahibləri vətəndaşlardan həmin obyektlərin icarə haqqını tələb edir”
Əmlak eksperti Elnur Fərzəliyev bildirdi ki, mart ayından tətbiq edilən karantin dövründən, yəni ki birinci mərhələ kimi bunu qəbul etsək öncə bildirim ki, iki ay iş yerləri qapalı oldu. Obyekt işlədənlərin əksəriyyəti illərdir ki, eyni yerləri işlədənlərdir, onlar həmin yerləri buraxmaq istəmirdilər: “Çünki istənilən obyektin daxili təmiri, dizaynının yığılması, avadanlıqlarınının quraşdırılması var ki, bunlar əlavə xərclər tələb edir. Birinci mərhələdə obyekt sahibləri elə düşündülər ki, bununla da pandemiya bitəcək. Hətta bəzi obyekt sahibləri icarədarlara müəyyən endirimlər də etdilər. Bununla bağlı müraciətlər çoxdur.
Qeyd edəcəyim əsas məqamlardan biri ticari müqavilələrin bağlanılması ilə əlaqəlidir. Obyekt icarəyə göturüləndə notarial müqavilə bağlanılmalıdır. Belə olduğu halda dövlətə vergi verilir. Bu həm obyekt sahibi üçün, həm də icarədar üçün yaxşıdır. Ticari müqavilələrdə şərtlərdən biri fors- major hallarında qarşı tərəfin icarədarın problemini nəzərə almasıyla əlaqəlidir. Pandemiya da fors- major halı sayılır. Yəni həmin halı nəzərə alsaq icarəyə götürülən yerin kirayəsi verilməyə bilər. İnsanlar yerləri təhvil verə bilmirlər, çünki illər ərzində müştəri yığıblar, avadanlıqları almaq üçün xərc qoyublar”.
Həmsöhbətimiz onu da əlavə etdi ki, pandemiya elan edildikdən sonra əksər biznes mərkəzləri, mollar, ticarət mərkəzləri, qeyri-yaşayış obyektləri, iş mərkəzləri karantinlə əlaqədar olaraq bağlandı: “Hazırda on minlərlə obyekt fəaliyyətini dayandırıb. Bu obyektlərdə çalışan minlərlə işçi işsiz qalıb. Ən böyük problem isə bu obyektlərin icarədə olmasıdır. Bu gün həmin obyektlərin fəaliyyətdə olmamasına baxmayaraq, əmlak sahibləri vətəndaşlardan həmin obyektlərin icarə haqqını tələb edirlər. Təsəvvür edin ki, obyektlər işləmir, ancaq kirayə haqqı alınır və tələb edilir. Bu zaman icarədarın iki yolu qalır. O, ya obyekti boşaltmalı, ya da icarə haqqını ödəməlidir. Məlumat üçün bildirim ki, şəhərdə icarə qiymətləri isə 1000 manatdan başlayır”.
Qeyd edək ki, mağaza və apteklər istisna olmaqla, demək olar ki, bütün obyektlər bağlıdır. Karantin müddəti bitəndən sonra bazarın yenidən bərpa olunması uzun müddət vaxt aparacaq. Bu səbəbdən də sahibkarlara dəstək olmaq məqsədilə onlardan icarə haqqının tələb olunmaması daha məqsədəuyğun sayılır.
Günel CƏLİLOVA
