XX əsrin əvvəllərinədək qızların zorla erkən yaşda ərə verilməsi Azərbaycanda geniş yayılmış bir hal idi. Qızlar çox zaman 12-13 yaşında kəbinli qadın olmaq məcburiyyətində qalırdılar. Qismən Xalq Cümhuriyyəti dövründə, əsaslı şəkildə isə Sovet hakimiyyəti zamanı, yəni XX əsrin 30-cu illərində vidalaşdığımız bu problem, təəssüf ki, yenə də aktuallaşıb. Qızların təhsildən yayındırılaraq erkən yaşda ərə verilməsi indi Azərbaycanın bir sıra regionlarının acı reallığıdır.
Əvvəllər erkən nikah ən çox Şirvan, Aran və cənub bölgəsində qeydə alınırdı. Ancaq vəziyyət dəyişib. Adətən erkən nikahın çox rast gəlindiyi cənub bölgəsi artıq öz “liderliyini” başqa bölgələrə verib. Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Bahar Muradova “Gənclər arasında ailənin və nikahın əhəmiyyəti, onun qorunması və möhkəmləndirilməsi məqsədilə erkən nikahın və qohumlar arasında nikahın mənfi nəticələrinə dair maarifləndirmə Qaydası”nın müzakirəsi məqsədilə keçirilən videokonfransda deyib ki, erkən nikahla bağlı qırmızı xəttə daxil olan bölgələrdə - birinci yerdə Aran iqtisadi rayonu üzrə 96 fakt, ikinci yerdə Dağlıq-Şirvan iqtisadi rayonu üzrə 46 fakt, üçüncü yerdə Bakı şəhəri üzrə 36 fakt, dördüncü yerdə Lənkəran iqtisadi rayonu üzrə 34 fakt müəyyən edilib.
Qeyd etdiyimiz kimi, erkən nikahların ən çox rast gəlindiyi bölgələr artıq dəyişib. Bakının ilk üçlükdə yer alması maraq doğurur.
“Paytaxtın qırmızı xəttə düşməsinin səbəblərindən biri də Bakı kəndlərində hələ də qızın erkən yaşda ailə qurmasına müsbət baxmalarıdır”
“Vəfa” Sosial İctimia Birliyinin rəhbəri Fatimə Hacıbəyli “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, erkən nikahların kökündə savadsızlıq dayanır: “Bəzən erkən nikah probleminin kökündə adət-ənənə, iqtisadi məsələlərin dayandığı deyilir. Mən bu fikirlə razı deyiləm. Hazırda erkən nikaha daxil olma halları bölgələrdə və Bakı kəndlərində getdikcə çoxalmaqdadır. Paytaxtın qırmızı xəttə düşməsinin səbəblərindən biri də Bakı kəndlərində hələ də qızın erkən yaşda ailə qurmasına müsbət baxmalarıdır. Hesab edirəm ki, erkən nikaha qarşı mübarizə kompleks şəkildə aparılmalıdır. Söhbət yalnız qurbanlar üçün sığınacaqların yaradılmasından getmir, həm də hüquqi, psixoloji yardım mərkəzi yaradılmalıdır. Həmçinin məişət zorakılığı qurbanları üçün pulsuz xidmət paketi olmalıdır. Müvafiq dövlət orqanları ayrı-ayrılıqda yox, qarşılıqlı əməkdaşlıq şəraitində fəaliyyət göstərməlidir. Bu istiqamətdə işi koordinasiya edən vahid komissiyanın yaradılması vacibdir”.
Sonda qeyd edək ki, erkən nikah Azərbaycanın ailə genofonduna təsiri baxımından aktual problem kimi qalmaqdadır. Bunun qarşısını almaq üçün ilk növbədə rayon və kənd yerlərində, məktəblərdə ciddi maarifləndirmə işləri aparılmalıdır. Maarifləndirmə işləri yalnız uşaqlar və şagirdlər arasında aparılsa, bir o qədər də effektli olmayacaq. Çünki bu haqda məktəbliyə nə qədər yeni informasiya verilsə də, evdəki mühitdə yenə valideyndən asılı vəziyyətdə qalır.
Günel CƏLİLOVA
