Son dövrlər elm və özəl ali təhsil sahəsinin əlavə dəyər vergisindən (ƏDV) azad edilməsi haqqında fikirlər səsləndirilir. Elm sahəsinin ƏDV-dən azad edilməsi məsələsi kifayət qədər əsaslıdır və bildiyimiz kimi, Azərbaycanda elm sahəsi gəlirli sahələrdən deyil, elm dövlət büdcəsindən ayrılan vəsait hesabına mövcudluğunu qoruyur. Amma özəl ali məktəblərin ƏDV-dən azad edilməsi heç cür anlaşılan deyil.
Məlumdur ki, bu gün Azərbaycanda özəl liseylər, ali və orta məktəb statusunda olan qurumlarda təhsilhaqqı kifayət qədər bahadır və onlar bu təhsilhaqqı müqabilində də vergi ödəməlidirlər. Təhsilhaqqının kəlləçarxa çıxdığı özəl liseylərin, ali məktəblərin ƏDV-dən azad olunmasına ehtiyac yoxdur. Ekspertlər də hesab edirlər ki, özəl məktəblər kifayət qədər gəlirə sahibdirlər və onların ƏDV-dən azad edilməsi doğru addım olmazdı.
“Özəl orta və ali təhsil müəssisələri ƏDV-dən necə azad oluna bilərlər, bu mümkün deyil, bu çox absurd bir yanaşmadır”
Gənc Alim, Aspirant və Magistrlər Cəmiyyətinin rəhbəri, fizika-riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru İlqar Orucov baki-xeber.com-a bildirdi ki, parlamentdə elm və təhsil müəssisələrinin ƏDV-dən azad edilməsi məsələsi gündəmə gətirilib. “Amma fikrimcə, məsələyə geniş mənada yanaşmaq lazımdır. Bu müəssisələrin vergidən azad edilməsi çox ciddi məsələdir. Bəli, hardasa elm müəssisələrinin vergidən azad edilməsi başadüşüləndir. Düşünürəm ki, bu təhsil müəssisələri, xüsusən də söhbət özəl qurumlardan gedir, onlar gəlir əldə etmək məqsədilə yaradılmış təhsil müəssisələridir. Təbii, heç kim deyə bilməz ki, hansısa ali və orta təhsil müəssisəsi yaratmışam, mənim VÖEN-im mənə vergidən güzəşt əldə etmək imkanı verir. Sual oluna bilər ki, nəyə görə? Sənin açdığın müəssisədən kifayət qədər gəlirin, qazancın var və nəzərə alsaq ki, Azərbaycan reallığında bu müəssisələrdə gəlir vergisi vermək imkanları daha yüksəkdir, özəl orta və ali təhsil müəssisələri ƏDV-dən necə azad oluna bilərlər? Bu mümkün deyil, bu çox absurd bir yanaşmadır. Hesab edirəm ki, bu təkliflə kimlərinsə maraqlarına xidmət edən bir yanaşma ortaya qoyulub. Fikrimcə, özəl orta və ali təhsil müəssisələrinin ƏDV-dən azad edilməsi müzakirə mövzusu ola bilməz. Yanaşma özü doğru deyil. Qazanc əldə edən bir müəssisə vergidən azad oluna bilməz. Bu cür təhsil müəssisələri gəlir əldə edirlər və əslində, onların öhdəlikləri yaranır. Gəlin görək, onlar o öhdəlikləri yerinə yetirirlərmi? Bu müəssisələr sosial cəhətdən aztəminatlı ailələrə güzəşt edirlərmi? Yox. Onlar milli burjuaziya olaraq, tutaq ki, hər bir imkansız ailənin istedadlı övladını himayəyə götürüb onun təhsilini təmin edirlərmi? Yox. Özəl ali məktəblər əldə etdikləri gəlir hesabına xaricdə beş-on gənci oxudurlarmı? Oxutmurlar. Onda nəyə görə bu müəssisələrə vergi güzəştləri olmalıdır?”.
Elm müəssiələrinə gəlincə, İ.Orucov qeyd etdi ki, burada da bəzi fərqli məqamlara diqqət yetirmək lazımdır. İ.Orucovun sözlərinə görə, ümumiyyətlə, elmi cihazların alınması ilə bağlı gömrük güzəştləri mövcuddur. “Düşünürəm ki, bu yanaşma hardasa doğrudur və elmi müəssisələr elmi məhsul istehsal edirlərsə, bəli, onlara vergı güzəştləri etmək mümkündür. Ancaq bizim Milli Elmlər Akademiyasının keçmişdə bir prezidenti vardı, o, bulaq suyunu qablaşdırırdı və satışını təşkil edirdi. Buna nə cür vergi güzəşti etmək olar, bu, elmi məhsul deyil, sex işlətmək səviyyəsində bir işdir. Əgər elmi məhsul istehsal edilirsə, elmi texnologiyalar yaradılırsa, düşünürəm ki, onda vergi güzəşti etmək mümkündür. Akademiyanın bir texnologiya parkı vardı, adı ilə əməli uzlaşmırdı və tutaq ki, orada mühərrik yağı buraxılırdı. Mühərrik yağını sexlər də buraxır. Bunu necə vergidən azad etmək olar. Elmi məhsul tamam başqa bir məsələdir. Hər hansı bir məhsulu elmi məhsul kimi qəbul etmək düzgün deyil. Bu məsələlərə düzgün yanaşmaq lazımdır. Amma söhbət gəlirdən gedirsə, istər elmi müəssisə olsun, istər təhsil müəssisəsi olsun, düşünmürəm ki, vergi güzəştlərini bu şəkildə etmək lazımdır. Fikirləşirəm ki, təhsil müəssisələrinin nə qədər gəlir əldə etmək imkanları var, xarici təcrübəyə nəzər salaq. Özəl ali təhsil müəssisələrinin gəlirləri yalnız təhsilhaqqından yaranmır ki, bu cüzi bir hissəsidir. Avropa özəl ali məktəblərinin gəlirlərinin əsas hissəsini təhsil məhsullarının satışından və s. əldə edilən gəlirlər tutur. Onların təhsilhaqqı ödənişləri bizimlə müqayisədə çox azdır. Bizdə isə özəl ali məktəblərin gəlirləri təhsilhaqqından, tələbənin cibindən əldə edilir” - deyə İ.Orucov vurğuladı.
İradə SARIYEVA
