Azərbaycanın istər hərbi, istərsə də diplomatik müstəvidə Ermənistan üzərində əldə etdiyi üstünlüklər və bu prosesin davam etməsi düşmən ölkədə getdikcə daha böyük rezonansa səbəb olur. Məsələ ilə bağlı erməni diplomat Arman Məlikyanın verdiyi açıqlamalar elə bu fonda xüsusi diqqət cəlb edir.
O bildirir ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin tənzimlənməsi məsələsində Ermənistan daha böyük problemlər yaşamağa başlayır: “Baş verənlərə hüquqi, beynəlxalq prizmadan yanaşsaq, Azərbaycan tərəfinin üstünlüklərini aydın görə bilərik. Məsələ burasındadır ki, Bakı təhlükəsizlik və ərazi bütövlüyü kimi məqamları uğurla birləşdirib. Bu mənada, erməni tərəfi artıq ciddi problemlərlə üzləşir və qeyd edilənlər bizim üçün “Axilles dabanı”dır. Qarabağ ətrafında yaranan mövcud vəziyyət erməni tərəfi üçün çox mənfidir. Bu səbəbdən konfliktlə bağlı staus-kvo istənilən halda pozulacaq, Amma o pozulduğu vaxt bizim diplomatik, hüquqi, siyasi mövqeyimiz çox zəif olacaq”.
Ermənistanın “Politik.am” nəşri də Arman Məlikyanın haqlı olduğunu yazır. Bütün bunlara əsas səbəb kimi isə Ermənistanda mövcud hakimiyyətin yol verdiyi çoxsaylı yanlışlıqlar göstərilir: “Səmimi olsaq, Ermənistanda baş vermiş hakimiyyət dəyişikliyi Cənubi Qafqazda hökm sürən atmosfer mənasında heç bir dəyişikliyə səbəb olmayıb. Hətta Qarabağ münaqişəsinin həllinin danışıqlar prosesində belə dəyişiklik olmayıb. Regionda qüvvələrin vəziyyəti eyni qalıb, münaqişənin həll prosesində də dəyişikliklər yoxdur və ola da bilməz, çünki hər şeydən öncə, Ermənistan hakimiyyət dəyişikliyindən sonra xarici siyasi vektorunda və regional inteqrasiya üstünlüklərində hər hansı qaydada dəyişiklik etməyib. Nəticə etibarı ilə, xarici siyasət sahəsində dəyişiklik yoxdursa, regionda da böyük hesabda dəyişiklik ola bilməz. Paşinyan Qarabağ rejiminin danışıqlar prosesində iştirakı məsələsində Ermənistanın birinci prezidenti Levon Ter-Petrosyanın iki məşhur televiziya müsahibəsini izləyərək öz biliklərini yeniləyə bilər. O bilməlidir ki, bu mümkün deyil. Yaranmış vəziyyətdən istifadə edən Azərbaycan Ermənistanı daha çox sıxışdırmağa başlayır”.
Ermənistanın “Qraparak” nəşri də Paşinyanın Qarabağ məsələsində yalnız yalanlar səsləndirdiyini vurğulayır. Qəzetin yazdığına görə, Ermənistan və qondarma qurumun “təhlükəsizlik şuraları”nın birgə iclası zamanı Paşinyan bildirib ki, Qarabağ məsələsinin nizama salınması istiqamətində atdığı bütün addımlar yaxşı nəticələr verib və “məxməri inqilab”dan sonra Ermənistanın mövqeləri möhkəmlənib:“Baş nazir, görünür, reallıq hisslərini itirib və baş verənlərdən xəbəsizdir. Beynəlxalq Böhran Qrupunun Ermənistanı keçmiş Azərbaycan ərazilərində yaşayış məntəqələri inşa etməməyə çağıran hesabatı barədə niyə susursunuz? Bu, danışıqlar masası ətrafında bizim möhkəmlənmiş mövqeyimizdir? Belədirsə, onda niyə baş nazir silahlanmamız və yeni silahlarımız fonunda şəkillər paylaşır, misli görünməmiş sayda silah alınması barədə danışır? Məgər bu, “tərəflərin mövqelərinin yaxınlaşması” kontekstində düzgündür? Deməli, Paşinyan yenə həmişəki kimi yalan danışır. Azərbaycan isə belə vəziyyətdə real iş görür, beynəlxalq mövqeyini gücləndirir”.
Qeyd edilənlərlə yanaşı, düşmən ölkədə diqqət hədəfində olan daha bir məsələ Nikol Paşinyanın Azərbaycanın işğal edilmiş ərazilərində yaradılan qondarma rejimin “təhlükəsizlik şurası” ilə birlikdə İrəvanda keçirdiyi iclasda çıxışı zamanı ötən aylarda separatçı “DQR”in danışıqlar prosesinə cəlb edilməsi istiqamətində irəliləyişin olduğunu iddia etməsidir. Halbuki, erməni mediası bunun yalan olduğunu yazır. Eyni zamanda, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev də yerli jurnalistlərə müsahibəsində bəyan etdi ki, Ermənistanın 2019-cu ildə danışıqlar formatını dəyişdirmək cəhdləri baş tutmadı. Elə il ərzində Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli ilə bağlı aparılan danışıqlar prosesi də Paşinyanın planlarının alt-üst olduğunu təsdiqləyir. Ermənistanın danışıqlar formatını dəyişdirmək və separatçı rejimi masaya tərəf kimi gətirmək cəhdləri Vyana görüşündə tamamilə sıradan çıxdı. Hərçənd, Paşinyan daxili auditoriyanı aldatmağa davam edir. Erməni politoloq Stepan Qriqoryan da Paşinyanın yalan danışdığını bildirir. Onun sözlərinə görə, Dağlıq Qarabağın danışıqlar prosesində iştirakı ilə bağlı məsələ yarımçıq qaldı və beynəlxalq ictimaiyyətin bu məsələdə yanaşması dəyişmədi:“Bu, Ermənistan diplomatiyasının pis işləməsinin nəticəsidir. Bu göstərir ki, baş nazir kobud şəkildə yalan danışır”. O, danışıqlar prosesinin Azərbaycanın ssenarisinə daha çox uyğun gəldiyini bildirərək, Ermənistanın diplomatik məğlubiyyətlərinin davam etdiyini vurğulayır.
Digər açıqlamalardan da bəlli olur ki, düşmən tərəf Azərbaycan diplomatiyasının Ermənistanın işğalçı obrazını yarada bildiyini etiraf edir. İrəvanın bundan qurtulması, özünü müdafiə etməsi getdikcə daha çox müşkülə çevrilir.
Düşməni narahat edən digər məqam Azərbaycanın diplomatik uğurlar fonunda hərbi əməliyyatlara başlaya biləcəyidir. Belə ki, indi bu diplomatik uğurlar Azərbaycanın mövqeyinə beynəlxalq dəstəyi artırır. Bunu erməni şərhçi Aram Sarkisyan da xüsusi olaraq vurğulayır: “Bakı mövqeyini gücləndirir, beynəlxalq miqyasda əlavə dəstək alır. Paralel olaraq hərbi hazırlığını da artırır. Gələn il üçün Azərbaycanın hərbi xərcləri də bunu təsdiq edir. Bir daha xatırladım ki, Azərbaycan hökuməti 2020-ci ilin büdcəsində müdafiə və milli təhlükəsizlik üçün 2 milyard 267 milyon dollar ayırmağı planlaşdırır. Bu, 2019-cu ildə ayrılan məbləğdən 20,9% çoxdur. Burada, əlbəttə ki, müdafiə və təhlükəsizlik xərclərinin real həcmi barədə daha dəqiq məlumat əldə etmək üçün nəzərə alınmalı bəzi nüanslar var. Hesablanmayan bəzi rəqəmləri nəzərə alsaq, Ermənistanın hərbi büdcəsinin həcmi təhlükəsizlik problemlərimizlə müqayisədə təsiredici görünmür. Bu, Nikol Paşinyanın rəhbərlik etdiyi hökumətin tənqidçilərinə ölkəmizin təhlükəsizlik sahəsinə laqeyd qaldığı bir vaxtda Azərbaycanın yeni müharibəyə hazırlaşdığını bəyan etmə imkanı verir. Özü də bunlar o fonda cərəyan edir ki, Azərbaycan burada yanına yeni güclər alır. Məsələn, Rusiyanın Bakı və İrəvana münasibəti artıq fərqlidir. Moskvanın bizi müdafiə edəcəyinə inam yoxdur. Ümumiyyətlə, Rusiya Ermənistanda yürüdülən Qarabağ siyasətindən də narazıdır”. Digər tərəfdən, erməni ekspert etiraf edir ki, Azərbaycandan fərqli olaraq, ölkəsində hərbçilərin durumu da olduqca ağırdır. Bütün bunlar yaranmış durumda erməni tərəfinin ciddi narahatlıq içində olduğunu aydın nümayiş etdirir. İndi Rusiyadan da əli üzülən Ermənistan Qarabağ münaqişəsinin hərbi həlli halında çox sarsıdıcı zərbələr alacağını yaxşı bilir. Hadisələrin elə bu istiqamətdə inkişafı isə düşmənin təşviş və qorxusunu daha da artırır. Rəsmi Bakı isə bundan əvvəl dəfələrlə bəyan edib ki, Ermənistan tərəfinin məsuliyyətsiz davranışı münaqişənin sülh yolu ilə həllinə yönələn bütün səyləri heçə endirə bilər. Belə şəraitdə də savaşa əl atılması qaçılmaz sayılır. Ermənistanın bu halda Azərbaycanın qarşısında duruş gətirməsi mümkünsüzdür. İlk növbədə o baxımdan ki, bu gün Azərbaycan iqtisadi, hərbi, siyasi, diplomatik gücünə görə Ermənistanı çox geridə qoyur. Digər tərəfdən, real vəziyyət göstərir ki, Ermənistanın çöküşü, xüsusən də bu ölkənin əhalisinin sayının yüksək templə azalması İrəvanı daha aciz duruma salır və Qarabağ münaqişəsinin taleyinə birbaşa təsir göstərir. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, təkcə rəsmi rəqəmlərə görə, Ermənistan əhalisi son 27 il ərzində 600 min nəfər azalıb. Reallıqda isə bu rəqəmin ən azı 2 dəfə çox olduğu, ölkədə yaşayan real əhalinin sayının heç 2 milyona belə çatmadığı da məlum həqiqətdir. Rəsmi statistikaya əsasən, Ermənistanda əhalinin 46,5 faizini kişilər, 53,5 faizini qadınlar təşkil edir. Bunun başlıca səbəbi isə emiqrasiya sayılır.
Aydındır ki, belə vəziyyət erməni ordusunun durumuna da birbaşa təsir edir, onun şəxsi heyətlə təminatı sarıdan ciddi problemlər yaradır. Erməni ordusu ilə bağlı problem təkcə şəxsi heyətlə təminat sarıdan özünü göstərmir. Ölkədə ordunun maddi-texniki təminatı sarıdan da ciddi çətinliklər özünü qabarıq şəkildə büruzə verir. Azərbaycan bu istiqamətdə böyük nailiyyətlərə imza atdığı bir vaxtda Ermənistanda qeyd edilən istiqamət üzrə ciddi çöküş müşahidə olunur. Xatırladaq ki, Azərbaycanda ordu quruculuğu prosesində, həmçinin Silahlı Qüvvələrin maddi-texniki təminatında mühüm nailiyyətlər əldə edilib. Faktdır ki, ordunun istər döyüş hazırlığı, istərsə də texniki vasitələrdən tutmuş digər maddi ehtiyatlarla təchizatı baxımından Azərbaycanla düşmən ölkə arasında fərq dəfələrlə ölçülür. Özü də Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin maddi-texniki təminatının artıq xeyli hissəsini öz potensialı hesabına ödəməkdədir. Yaxın perspektivdə isə ölkənin müdafiə sənayesinin istehsal etdiyi məhsulların çeşidinin daha da çoxalacağı gözlənir ki, bu da Silahlı Qüvvələrin texniki ehtiyacının əsas etibarilə yerli istehsal hesabına ödəniləcəyindən xəbər verir. Eləcə də ordunun döyüş qabiliyyəti baxımından ölkəmiz böyük uğurlara imza atıb. Amma Ermənistan bütün bunlardan məhrumdur. Məhz bu halda Qarabağ məsələsində Azərbaycan getdikcə daha güclü mövqe sahibinə çevrilir. İndi bu məqam Ermənistanın özündə də açıq etiraf olunan həqiqətdir.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
