Rusiya qazını Avropaya çatdıracaq "Şimal axını-2" layihəsi ətrafında qalmaqal böyüyür. Belə ki, ABŞ-ın bu layihəyə qarşı daha sərt addmları "Şimal axını-2"nin dayanmasına səbəb olub. Artıq İsveçrənin "Allseas" şirkəti ABŞ sanksiyalarının təhdidinə görə "Şimal axını-2" qaz kəmərinin tikintisini dayandırıb. Bu xüsusda şirkətin yaydığı məlumatda bildirilir: "ABŞ-ın hərbi büdcəsinin təsdiqlənməsi ilə bağlı “Allseas” "Şimal axını- 2"də fəaliyyətini dayandırır".
Qeyd edək ki, dekabrın 19-u amerikalı senatorlar Ted Kruz və Ron Conson şirkətin rəhbəri Edvard Xirema təhdidlə dolu mesaj göndərib. Siyasətçilər "Allseas"ın rəhbərinə xəbərdarlıq ediblər ki, şirkət layihədə iştirakını dayandırmasa, onu ağır sanksiyalar gözləyir. Belə ki, siyasətçilər bu baş verməyəcəyi təqdirdə şirkətin bütün aktivlərinin dondurulacağını, onunla işbirliyinə qadağa qoyulacağını və şirkətin təmsilçilərinin ABŞ-a girişinə icazə verilməyəcəyini bildirib. Digər tərəfdən xatırladaq ki, ABŞ prezidenti Donald Tramp 2020-ci maliyyə ili üçün 738 milyard dollar həcmində müdafiə büdcəsini imzalayıb. Müdafiə büdcəsinə Rusiyanın "Şimal axını-2" və "Türk axını" qaz kəmərlərinə sanksiyaların tətbiq edilməsi də daxil edilib. Sanksiyalar "Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunması" tədbirləri kimi nəzərdən keçirilir. Həmçinin sənəddə Rusiya ilə hərbi sahədə əməkdaşlıq da qadağan olunur. Məhz bu vəziyyət "Şimal axını-2" ətrafında qamaqallı bir durum yaradıb. Xatırladaq ki, 1220 kilometr uzunluğundakı "Şimal axını-2" qaz boru kəməri Baltik dənizindən keçməklə Rusiyadan Almaniyaya ildə 55 milyard kubmetr qaz nəql etmək gücünə malik olacaq. Rusiyanın enerji nəhəngi "Qazprom" bəyan edib ki, "Şimal axını-2" layihəsi 2019-cu ilin sonunadək başa çatdırılacaq. Amma il başa çatsa da, "Şimal axını-2"nin hələ nə vaxt tamamlanacağı bilinmir. Rusiya artıq ABŞ-ın bu addımına etiraz edir. Elə Almaniya İqtisadiyyat Nazirliyi də ABŞ-ın "Şimal axını-2" qaz kəmərinə qarşı tətbiq etdiyi sanksiyalara qarşı çıxıb. Bu fonda ABŞ-la Almaniya arasında "Şimal axını-2" kəməri ilə bağlı qalmaqal böyüyür. Almaniya hökuməti ABŞ-ın "Şimal axını-2" layihəsi ilə bağlı sanksiyasını "Avropanın daxili işlərinə qarışmaq" kimi dəyərləndirib. Məsələ ilə bağlı danışan ABŞ-ın Berlindəki səfiri Riçard Qrenell sanksiya qərarının Avropanın lehinə olduğunu, bir çox avropalı diplomatın Vaşinqtona təşəkkür etdiyini vurğulayıb: "Məqsəd həmişə Avropanın enerji qaynaqlarının müxtəlifliyini və bir ölkənin və ya bir mənbənin enerji ilə Avropaya çox güclü təsir yaratmamasını təmin etməkdir".
Almanya ilə yanaşı, Fransa da ABŞ-ın “Şimal axını2” layihəsinə qarşı tədbirinin əleyhinə çıxır. Fransanın maliyyə və iqtisadiyyat naziri Bruno Lö Mer Fransanın Avropa Birliyinin “Şimal axını 2” layihəsinə münasibətdə hüquqi tətbiqinin müdafiəsini davam etdirdiyini bildirib:“Paris prinsipial olaraq istənilən eksterritorial tədbirlərə qarşı çıxır. Bu təkcə “Şimal axını 2” layihəsilə bağlı məsələ deyil. Fransa bununla bağlı ABŞ rəhbərliyini də xəbərdar edib”. Amma fakt budur ki, ABŞ sankisayaları nəticəsində "Şimal axını-2"nin inşası dayanıb. Bu vəziyyətdə hesab edilir ki, Avropa gələn il yeni mənbə kimi Azərbaycandan qaz ala biləcək. Xatırladaq ki, Azərbaycan qazının Avropaya nəql edilməsi üçün nəzərdə tutulan “Cənub qaz dəhlizi” son halqas sayılan “Transadriatik” boru kəməri (TAP) məhz 2020-ci ildə istifadəyə veriləcək. İtaliya İqtisadi İnkişaf Nazirliyi tərəfindən Avropa Komissiyasına göndərilmiş Energetika və iqlim üzrə İnteqrasiya edilmiş Milli Plan Layihəsində bu xüsusda deyilir: “İtaliyaya ildə təqribən 8,8 milyard kubmetr qaz idxal etməyə imkan verən, gələcəkdə buraxıcılıq qabiliyyəti ildə 10 milyard kubmetrə qədər artırılacaq TAP kəməri 2020-ci ildə istifadəyə veriləcək”. Xatırladaq ki, TAP kəmərinin ilkin gücünün ildə 10 milyard kubmetrə bərabər olması və gələcəkdə onun daha da artırılması planlaşdırılır. Məhşur “The National Interest” jurnalı da yazır ki, Avropa əsas diqqəti məhz Azrbaycana, Xəzərə yönəldəcək. Bildirilir ki, “Transxəzər” kəməri də çəkilsə, Avropa üçün Xəzər daha maraqlı olacaq: “Transxəzər” qaz kəməri təbii qazın Xəzər dənizindən nəql edilməsinin iqtisadi baxımdan yeganə məqsədəuyğun üsuludur, çünki maye qazın belə qısa məsafədə dəniz yolu ilə nəql edilməsi sadəcə sərfəli deyil. “Transxəzər” boru kəməri Avropanın enerji landşaftını dəyişə bilər. Azərbaycan 2018-ci ilin ortalarından “Transanadolu” boru kəməri (TANAP) vasitəsilə Türkiyəyə qaz nəql etməyə başlayıb və gələn il “Transadriatik” qaz kəməri vasitəsilə İtaliyaya nəql etməyə başlayacaq. “Cənub qaz dəhlizi”nin layihə gücünün 31 milyard kubmetrə bərabər olduğunu nəzərə alsaq, gələcək “Transxəzər” qaz kəmərindən qaz nəqlini daha da artırmaq mümkün olacaq. “Transxəzər” qaz kəməri Avropa ölkələrinin digər təchizatçıların inhisarından asılılığını da azalda bilər. Üstəlik, keçən il beş Xəzəryanı ölkə tərəfindən imzalanmış Xəzər dənizinin hüquqi statusu barədə konvensiya boru kəmərlərini yalnız layihədə iştirak edən ölkələrin razılığı ilə çəkməyə imkan verir, bu da öz növbəsində yeni imkanlar yaradır. “Transxəzər” boru kəmərini inşa etməzdən əvvəl Bakı və Aşqabad Xəzər dənizində Azərbaycanın və Türkmənistanın offşor yataqları arasında interkonnektor tikilməsi məsələsini həll etməlidir. Türkmənistanın və Azərbaycanın mövcud qaz yataqlarını birləşdirən interkonnektorun tikintisinə cəmi 500 milyon dollar xərc çəkmək lazım gələcək. İnterkonnektorun olması Avropanın uzunmüddətli enerji təhlükəsizliyinə şərait yaradan böyük nailiyyət olardı. Bu mənada, “Transxəzər” boru kəmərinin tikintisinin başa çatdırılması Birləşmiş Ştatlar üçün də xüsusi diqqət mərkəzində yer almalıdır. Yəni ABŞ “Cənub qaz dəhlizi” və “Transxəzər” boru kəməri kimi alternativ mənbələrdən qaz təchizatı layihələrinin həyata keçirilməsini dəstəkləməlidir”. Hesab edilir ki, bu şəraitdə Avropa daha etibarlı şəkildə enerji təhlükəsizliyini təmin edə bilər.
Nahid SALAYEV
