ABŞ və İran arasında ziddiyyətlərin getdikcə dərinləşməsi bu ölkələr arasında savaş ehtimalını da yüksəldir. Hələlik isə ABŞ İran siyasətində istədiyi nəticələrə nail olmaq üçün ona qarşı sanksiyaları genişləndirir. İran prezidenti Həsən Ruhani bildirir ki, ABŞ nüvə anlaşmasından çıxandan, yəni 2019-cu il mayın 8-dən İrana qarşı 93 sanksiya tətbiq edib.
O qeyd edir ki, İran artıq 40 ildir ABŞ-ın sanksiyaları altındadır:“İndi isə amerikalılar İslam Respublikasını iflic etmək və dağıtmağa cəhd etmək məqsədilə ən ağır məhdudlaşdırıcı tədbirlər tətbiq edirlər”. Qeyd edək ki, ABŞ-ın Maliyyə Nazirliyi sonuncu dəfə İrana dekabrın 11-də sanksiya tətbiq edib. Amma sanksiyaların davamlı olacağı da gözlənilir. Bunlardan narahat olan əsas tərəflərdən biri isə işğalçı Ermənistandır. Məsələ burasındadır ki, İrana qarşı sanksiyaların getdikcə genişlənməsi Ermənistana da toxunur. Bunun anonsları indi ABŞ tərəfindən daha açıq elan edilir. ABŞ-ın İran üzrə xüsusi nümayəndəsi Brayan Huk qeyd edir ki, Vaşinqton İrana qarşı üçüncü ölkələr üçün sanksiyaların tətbiqini istisna etmir və ABŞ tərəfinin qadağan etdiyi hər hansı bir fəaliyyət halında onları tətbiq edəcək:"Biz sanksiyalara məruz qalan hər hansı bir fəaliyyətə qarşı sanksiya tətbiq edirik. Bu bizim siyasətimizdir və bütün hallarda tətbiq olunur, istisna halları yoxdur. Bəzi hallarda İrandan gələn fiziki və hüquqi şəxslərə qarşı birbaşa sanksiyalar tətbiq edirik. Bununla yanaşı, ikinci sanksiyalar da var". Onun sözlərinə görə, bəzi hallarda ABŞ birbaşa İrandan olan fiziki və hüquqi şəxslərə qarşı sanksiyalar tətbiq edir, lakin ikinci dərəcəli sanksiyalar da var: "Birinci və ikinci dərəcəli sanksiyalar siyasəti bir müddətdir mövcuddur və bu siyasətdə həqiqətən heç bir istisna etmirik".
Proseslərin təhlili göstərir ki, üçüncü ölkələr üçün tətbiq edilən sanksiyalar regionda daha çox Ermənistana toxunur. Buna qədər ABŞ artıq belə praktikadan istfiadə edib. Məsələ burasındadır ki, daha əvvəl Ermənistanın iki şirkəti ABŞ Ticarət Nazirliyinin tərtib etdiyi "qara siyahı"ya salınıb. Qadağaya məruz qalan şirkətlər "Markel" və "İrəvan rabitə vasitələri elmi-tədqiqatlar institutu" MMC-lərdir. Ermənistanda da ehtyiat edirlər ki, bu gedişlə daha çox erməni şirkəti ABŞ-ın qəzəbinə tuş gələcək. Bunun əsas səbəblərindən biri ABŞ-da erməni lobbisi və ermənipərəst konqresmenlərdir. Elə bu günlərdə "The Daily Wire" nəşri göstərilən xüsusda olduqca maraqlı bir yazı dərc etmişdi. "Ermənistan Fondu" barədə dərc edilən həmin yazıda qeyd olunurdu: "Ermənistan Fondu" işlərini məktəblər, yollar, xəstəxanalar və ictimai mərkəzlərin tikilməsi kimi infrastruktur layihələri ilə təqdim etsə də, zərərsiz humanitar təşkilat imicindən çox uzaqdır. Fondun filialları arasında ABŞ Konqresində Ermənistan və Dağlıq Qarabağa maliyyənin artırılması üçün kampaniya aparan Amerika Ermənistan Assambleyası və Amerikanın Erməni Milli Komitəsi (ANCA) kimi iki siyasi lobbi də yer alır. Erməni lobbisinin fəaliyyəti Ermənistan və Azərbaycanı Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə həll edilməsindən uzaqlaşdırmaqdır". Yazıda ABŞ prezidenti Donald Trampa iddia edilən xarici təsir agentləri ilə əlaqələrinə görə impiçment elan olunmasına çağırış edən bir sıra amerikalı konqresmenlərin, əslində özlərinin xarici agentlərlə - Vaşinqtonda İrəvanın maraqları üçün lobbiçilik edən "Ermənistan Fondu" ilə sıx əlaqədə olduğu vurğulanır. Bildirilir ki, onların özləri Trampı ittiham etdikləri maddə üzrə mühakimə olunmalıdır. Eləcə də fond ətrafındakı korrupsiya qalmaqalına və bəzi demokrat senatorların onu dəstəkləməsinə diqqət çəkilərək bildirilir: "Demokratlar "Ermənistan Fondu" və ANCA-nı dəstəkləməklə erməni xalqına heç bir yardım göstərməyib. İndi prezident Trampa qarşı impiçment elan edilməsi üzrə ittihamlar səsləndirəndə onları riyakar adlandırmaq ədalətli olardı. Axı uzun illər boyu korrupsiyaya qurşandığı sübuta yetirilən erməni diasporunun telemarafonlarını dəstəkləyənlər - Adam Şiff, Ceki Şpeyer, Frenk Pallone, Tulsi Qabbard və Bred Şerman kimi demokratlar necə prezidentin iddia edilən korrupsiyasına qarşı çıxa bilərlər?!". Buradan da aydın görünür ki, Ermənistanın, erməni lobbisinin təsiri altında olan konqresmenlər Ağ Evin indiki rəhbərəinə qarşı düşmən mövqedədir. Onların yönəldilməsində Ermənistanın da iştirakı nəzərə alınarsa, Tramp administrasiyasının İranla işbirliyinə görə Ermənistanı sanksiyalara düçar etməsi tamamilə gözləniləndir.
Deməli, Vaşinqton tərəfindən edilən təzyiqlər İrəvanı da dalana dirəyəcək. Ermənistan indiyə qədər ABŞ-la, digər yandan da cənub qonşusu ilə münasibətlərini yüksək səviyyədə tutmağa çalışıb. Əvvəlki dövrlərdə ABŞ Ermənistanın müşkül vəziyyətinə anlayış göstərərək onun İranla əlaqələrinə toxunmurdu. Lakin Tramp administrasiyasında artıq hər şey dəyişib.
İran və Ermənistan arasında ticarət dövriyyəsi 400 milyon dollara yaxındır və bu, Ermənistan üçün böyük rəqəmdir. Amma ABŞ sanksiyaları bu rəqəmləri əhəmiyyətli dərəcədə azaltmaq iqtidarındadır. Erməni iqtisadçı Artak Manukyan baş verənlərin ölkəsi üçün ciddi problem olacağını vurğulayır: “İranla ticarət olduqca yaxşı gedir. Biz, həmçinin, İranın Avrasiya İqtisadi Birliyinə də gəlməsini istəyirik. Bununla ümumi sərhədlərə malik bir tərəfdaşımız peyda olacaq ki, bu da ticarətə əlavə təkan verəcək. Amma ABŞ sanksiyaları vəziyyəti xeyli dəyişir. Biz də ABŞ sanksiyaları altına düşsək, İranla ticarət dövriyyəsi kəskin azalacaq”.
Nahid SALAYEV
