Artıq 6 ildir ki, dünyada bir nömrəli terror təşkilatı adını alan İŞİD MDB məkanında yenidən təhdid mənbəyinə çevrilir. Bu xüsusda Rusiya Federasiyasının Milli Təhlükəsizlik Şurasının sədri Nikolay Patruşevin son açıqlamaları xüsusi diqqət çəkir. Onun sözlərindən belə bəlli olur ki, İŞİD Əfqanıstanda möhkəmlənməyə davam edir və Mərkəzi Asiyaya müdaxilə etmək üçün zəmin yaradır.
Patruşev Tehranda Əfqanıstan üzrə milli təhlükəsizlik müşavirləri və Təhlükəsizlik Şuralarının katiblərinin iclasında çıxışı zamanı bildirib: "Bizim görüşümüzdən bir il sonra Əfqanıstanda təhlükəsizlik sahəsində vəziyyət hələ də qeyri-stabil olaraq qalmağa davam edir və daha da pisləşmək tendensiyası qalır. İŞİD terror təşkilatının möhkəmlənməsi daha çox narahatlıq doğurur".
O qeyd edib ki, Əfqanıstanda bu yaxınlarda 600-dən çox yaraqlının öldürülməsi və girov götürülməsi ilə nəticələnən əməliyyata baxmayaraq, müxtəlif məlumatlara əsasən, hələ də bu ölkədə 2,5-4 min aralığında yaraqlı qalmaqdadır:"İŞİD-çilər Əfqanıstanın şimalında möhkəmlənməyə çalışırlar. Onlar orada taliblərə qarşı mübarizə aparmaq və Tacikistan və Türkmənistan vasitəsilə Mərkəzi Asiya regionuna müdaxilə üçün zəmin yaradırlar. İŞİD-çilərin əsas səyləri öz mövqelərini Əfqanıstanın şimalında cəmləşdirməkdir. Tacikistan və Türkmənistan vasitəsilə Mərkəzi Asiya regionuna soxulmaq üçün plastdarm hazırlamaqdan ötrü ora iki mindən çox döyüşçü toplanıb. Döyüşçülərin əsas məqsədi özündə Mərkəzi Asiya ölkələri və Əfqanıstan ərazilərini birləşdirən “Böyük Xorasan” adlandırılan dövlətin yaradılmasıdır”. Patruşev vurğulayıb ki, əldə olunan məlumatlara əsasən, İŞİD-çilərin prioritet məqsədləri kritik infrastruktur obyektləri, güc strukturları, diplomatik nümayəndəliklər, eləcə də xarici vətəndaşlar ola bilər: “Müxtəlif qiymətləndirmələrə görə, Əfqanıstanda olan İŞİD üzvlərinin sayı, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, 4 min nəfərə çatır. Xüsusi xidmət orqanlarının məlumatlarına görə, bu terrorçu qruplaşmalar ölkənin şərq əyalətlərində yerləşib. Oradakı terrorçuların sayı 1500 nəfəri ötüb və onların sayı Pakistan vasitəsilə Suriya və İraqdan gələn cihadçıların hesabına artmağa davam edir”.
Artıq İŞİD Əfqanıstanın bir neçə əyalətini ələ keçirib. Buna o, həm dövlətin hüquq-mühafizə orqanları, həm də “əl-Qaidə” ilə döyüşlərdə nail olub. Ekspertlər bu gedişatın çox təhlükəli nəticələr verə biləcəyini açıq deyirlər. İŞİD bir neçə dəfə bəyan edib ki, bütün regionda “sabitlik yaratmaq üçün” Əfqanıstandan meydan kimi istifadə edəcək. Təşkilat artıq bu vədlərinə əməl etməyə başlayıb. Ekspertlər yuxarıda qeyd edilən tendensiyanın güclənməsində Rusiyanın Suriyada hərbi əməliyyatlara start verməsinin müəyyən rol oynadığını bildirir. Oradan sıxışdırılıb çıxarılan terrorçular başqa ərazilərdə möhkəmlənməyə çalışırlar. Bu sırada məhz Əfqanıstan daha həssas yer sayılır. Bu ölkənin əyalətlərini zəbt etməklə yanaşı, İŞİD ona qonşu olan dövlətlərə də nüfuz etmək strategiyasını həyata keçirir.
Hazırda terrorçular üçün əsas hədəf Mərkəzi Asiyadır. Çünki buradan minlərlə insan İŞİD-ə qoşulub. Əlavə olaraq, region dövlətləri arasında müxtəlif xarakterli potensial ixtilaf mənbələri mövcuddur. Qırğızıstanda İŞİD-ə yaxın “Hizbut əl-Təhrir” qruplaşmasının mövqeləri də möhkəmdir. Terrorçular üçün ən asan keçid isə Türkmənistan sərhədi hesab olunur. Artıq Türkmənistan Əfqanıstanla sərhədləri möhkəmləndirir. Amma türkmən tərəfinin təkbaşına İŞİD-ə qarşı çıxması çətin məsələ sayılır. İŞİD bu ölkəyə soxulsa, Xəzər sahillərinə çıxış əldə edə biləcək. Ekspertlər hesab edir ki, böyük dövlətlərin regiondakı maraqları uğrunda kəskin mübarizəyə girişməsi terrorçular üçün əlavə imkanlar yarada bilər. Çünki İŞİD adətən belə hallarda bu və ya digər tərəflərin maraqlarından istifadə edərək fəallığını artırır. Terror dalğasının Mərkəzi Asiyaya sıçraması özlüyündə böyük bir geosiyasi məkanda vəziyyəti gərginləşdirə, o cümlədən mühüm beynəlxalq layihələrin reallaşması məsələsini şübhə altına ala bilər. Məsələn, Qazaxıstandan keçən “Yeni İpək Yolu” layihəsini buna əyani misal kimi göstərmək olar.
Şübhəstz ki, Mərkəzi Asiyaya soxulan İŞİD üçün əsas hədəflərdən biri Qafqaz olacaq. Təşkilat ilk olaraq Şimali Qafqazda möhkəmlənməyə çalışacaq. Burada İŞİD-ə qoşulanların sayı heç də az deyil. Cənubi Qafqazda isə İŞİD-ə kömək edəcək əsas tərəf Ermənistan sayılır. Qeyd edək ki, bu terror təşkilatının Suriya və İraqda məğlub edildikdən sonra yenidən təşkilatlanaraq fəaliyyətlərini davam etdirmək üçün seçdiyi ölkələr sırasında məhz Ermənistan da var. Hələ bu ilin martında Rusiya Daxili İşlər Nazirliyinin Ekstremizmlə Mübarizə Baş İdarəsinin rəisi Oleq İlinıx bu xüsusda çox maraqlı bir açıqlama vermişdi. O bildirmişdi ki, İŞİD-in maraqlarının, Mərkəzi Asiya ilə yanaşı, Ermənistan ərazilərinə də transfer olunması müşahidə edilir. Xatırladaq ki, İŞİD-ə qədər ASALA, PKK və digərləri Ermənistanda özünə yer edə bilib. İndi İŞİD də Ermənistana üz tutmaq niyyətindədir. Digər tərəfdən, Ermənistanda İŞİD tərəfdarlarının peyda olması da heç kimə sirr deyil. Məsələn, elə Gümrüdəki 102-ci hərbi bazanın bir rus əsgərinin İŞİD tərəfdarı Arman Cancuğazyan tərəfindən bıçaqlanaraq öldürülməsi halı bunun real təsdiqidir. Eləcə də, Rusiya Suriyada İŞİD-in məhv edilməsindən sonra terrorçuların Rusiyadan intiqam almağa çalışacaqlarını yaxşı bilir. Bu baxımdan rus hərbçiləri Ermənistanda İŞİD terrorçuları üçün olduqca asan hədəf ola bilər. İŞİD-ə sadiq qalan ermənilərin mövcudluğu terrorçuların müəyyənləşdirilməsi və məhv edilməsini daha da çətinləşdirir. Azərbaycanın işğal edilmiş ərazilərində də Ermənistan, digər terror təşkilatları kimi, İŞİD-ə münbit şərait yarada biləcək tərəflərdən sayılır. Bütün bunlar Ermənistan üzündən İŞİD təhdidinin Cənubi Qafqazı da hədələdiyini açıq göstərir.
Nahid SALAYEV
