Son bir neçə aydır Gürcüstan tərəfin haqsız iddiaları ilə qarşılaşmışıq. Söhbət Gürcüstan-Azərbaycan sərhəddində yerləşən və Azərbaycana aid olan Keşikçidağ (David Qareci) monastır kompleksindən gedir. Uzun müddətdir iki ölkə arasında dartışma predmetinə çevrilən bu məbədə qarşı Gürcüstan tərəfi əsassız iddialar irəli sürməkdədir.
Xeyli vaxtdır hökumət rəsmiləri tərəfindən müzakirə edilən bu məsələyə indi də Gürcüstanın Katolikos-Patriarxı II İlya qarışıb. Əvvəllər o, buna siyasi hadisə kimi yanaşdığını və dövlət rəsmilərinin həll etməli məsələ olduğunu desə də, indi tamam başqa bir mövqe nümayiş etdirir. Özü də heç bir əsası olmayan iddialar ortaya atır.
Məlumatlara görə, Gürcüstanın Katolikos-Patriarxı II İlya Keşikçidağ (David Qareci) monastır kompleksi ilə bağlı Qafqaz Müsəlmanları Ruhani İdarəsinin sədri Şeyxülislam Allahşükür Paşazadəyə “Keşikçidağa girişi qaytarın” iddiası ilə məktub ünvanlayıb. Mətbuatda yer alan məktubda gürcü patriarxı Azərbaycan tərəfini zəvvarların Çiçxituri və Udabno monastırlarına baş çəkmələrinin qarşısını faktiki olaraq kəsməkdə ittiham edib.
Maraqlıdır ki, bu məktub Gürcüstanın yeni Baş naziri Corc Qaxarianın Azərbaycana vacib dövlət səfəri ərəfəsində dərc edilib. C.Qaxaria özünün birinci dövlətlərarası səfəri üçün məhz Azərbaycanı seçib.
Məktubda Gürcüstan Patriarxı qeyd edir ki, 1938 və 1966-cı illər müqavilələrində, habelə Xalq Daxili İşlər Komissarlığı (NKVD) tərəfindən hazırlanan xəritədə Udabno və Çiçxituri monastırları Gürcüstan daxilində göstərilib.
O bildirib ki, bu gün Azərbaycan tərəfinin, hansı ki, 2019-cu ildən etibarən onları Çiçxituri və Udabno monastırlarından məhrum edib, iddiaları tamamilə anlaşılmazdır. Onun yazdığına görə, Azərbaycan həmin monastırların yaxınlığında hələlik qeyri-müəyyən bir yerdə sərhəd sektoru tikib və ziyarətçilərin, turistlərin və hətta din xadimlərinin bu ibadət yerlərinə gedən yolunu tamamilə kəsib: “Təbii ki, biz bununla barışmayacağıq”.
Gürcü Patriarxı Azərbaycan tərəfini status-kvonu bərpa etməyə və dindarların, zəvvarların və turistlərin Udabno və Çiçxituri monastırlarına baş çəkmələrini yeniləməyə - “girişi qaytarmağa” çağırıb.
Xatırladaq ki, iyulun 14-də Gürcüstan vətəndaşları Azərbaycan Dövlət Sərhəd Xidmətinin sərhəd naryadına qarşı insident törətmişdilər. Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi Şəmkir sərhəd qrupunun Keşikçi Qalasının xidməti postunda baş verən bu hadisə ilə əlaqədar Gürcüstanın Bakıdakı səfirindən izahat tələb etmişdi.
Faiq Ələkbərli: “Gürcüstanın Katolikos-Patriarxı II İlyanın 1936 və 1966-cı illərdə müxtəlif xəritələrdə və hansısa sənədlərdə Keşikçidağ monastırının Gürcüstan ərazisi kimi göstərildiyini iddia etməsi də tam əsassızdır”
Gürcüstanın Katolikos-Patriarxı II İlyanın Şeyxülislama ünvanladığı məktubu və bu məktubda yer alan qondarma xəritə məsələsini şərh edən tarixçi-alimlər hesab edirlər ki, Keşikçidağ monastırı tarixən Azərbaycanın olub və o həmişə Azərbaycanın sərhədləri daxilində tanınıb. Gürcüstan Patriarxının iddiasının tamamilə əsassız olduğunu və tarixi faktları əks etdirmədiyini, qeyri-reallığa söykəndiyini deyən Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Fəlsəfə İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, tarix üzrə fəlsəfə doktoru Faiq Ələkbərli “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, Gürcüstan Patriarxı erməni katolikosunun yolunu getmək istəyir. O qeyd etdi ki, Keşikçidağ məbədinə iddia edən Gürcüstan bununla heç nə qazanmır, əksinə, çox şey itirmək astanasına yaxınlaşır. “Birincisi, II İlyanın, eləcə də Gürcüstan keşişlərinin belə sərt formada bəyanatlar verməsi, fikir bildirməsi, əslində, bu və digər baxımdan Gürcüstan hökumətinin maraqları ilə üst-üstə düşür. Mən hesab edirəm ki, II İlyanın heç bir tarixi fakta söykənmədən A.Paşazadəyə belə sərt bir məktub ünvanlaması Gürcüstan hökumətinin Azərbaycan torpaqlarına iddia etməsi anlamını daşıyır. Onlar indi də torpaq iddialarını monastır üzrərindən davam etdirirlər. Bu, qeyd etdiyim kimi, dolayısı ilə Gürcüstanın Azərbaycan torpaqlarına iddiasını yenidən meydana atır. Bu olduqca zərərli haldır və qətiyyən Gürcüstanın xeyrinə deyil. Halbuki, Azərbaycan dövləti, xalqı bütün dövrlərdə, istər Heydər Əliyevin prezidentliyi illərində, istərsə də indi daim Gürcüstana həm iqtisadi, həm də digər məsələlərdə dəstək olub, hətta güzəştə getmişik. Amma bunun qarşılığında Gürcüstan tərəfi bizdən din xadimlərinin əli ilə torpaq istəyir. Çünki rəsmi səviyyədə bunu açıq deyə bilmirlər. Monastır məsələsini qabardaraq və keşişləri irəli verərək bu iddanın onların dilindən səsləndirılməsi yaxşı hal deyil.
Gürcüstanın Katolikos-Patriarxı II İlyanın 1936 və 1966-cı illərdə müxtəlif xəritələrdə və hansısa sənədlərdə Keşikçidağ monastırının Gürcüstan ərazisi kimi göstərildiyini iddia etməsi də tam əsassızdır. Çünki belə bir sənədə kimsə rast gəlməyib. Bu sənədi də, xəritəni də sonradan gürcülər özləri hazırlayıblar. Belə bir sənəd, xəritə olsaydı, gürcülər onu çoxdan üzə çıxarardılar. Onun saxta olduğu aydın görünür”.
F.Ələkbərli qeyd etdi ki, Gürcüstan dövləti və hökuməti zaman-zaman Qazax-Ağstafa, Zaqatala-Balakən ərazilərinə qarşı, örtülü şəkildə də olsa, öz iddialarını səsləndirib. Bunların heç bir gerçəkliyə söykənmədiyini deyən F.Ələkbərli hesab edir ki, gürcülər də ermənilər kimi bəzi xəritələri saxtalaşdırmaq yolunu tutublar. “Bilidiyimiz kimi, Səfəvilər dövründə Azərbaycanın olan ərazilərimiz Gürcüstana verilib. Hətta Tiflisin özü uzun əsrlər müsəlman-türk şəhəri kimi tanınıb, bu, mənbələrdə də var. Azərbaycanın şimalı Çar Rusiyası tərəfindən işğal edildikdən sonra erməni və gürcü şovinistləri Çar Rusiyası və sovetlərlə “din qardaşlığı” nəticəsində Azərbaycan torpaqlarını mənimsəmək, bzim torpaqlarımıza qarşı böyük ərazi iddiaları irəli sürmək məsələsini ortaya qoydular. İki əsr bundan əvvələ baxdıqda görürük ki, həm İrəvanın, həm də Tiflisin mərkəzində əsasən türklər yaşayıb. Çox təəssüflər olsun ki, Çar Rusiyası və Sovet dövründə müəslman və türk olduğumuz üçün bir sıra proseslər bizim əleyhimizə işləyib. İlyanın atdığı addımları vaxtilə erməni din xadimləri də bizə qarşı atıb. Çox təəssüflər olsun ki, bu gün gürcülər də ermənilərin bu xoşagəlməz addımlarını təkrar etmək istəyirlər. Gürcüstanın bugünkü mövcudluğunda Azərbaycanın xüsusi çəkisi var. Gürcüstan hökuməti, dövləti bundan nəticə çıxarıb keşişləri qabağa salmaqdansa, iki qonşu dövlətin normal səviyyədə münasibətlərinin qorunmasına çalışmalıdır” - deyə F.Ələkbərli bildirdi.
Məhərrəm Zülfüqarlı: “Keşikçidağ monastırı Azərbaycanındır və o heç vaxt Gürcüstan ərazisi kimi mövcud olmayıb”
Tanınmış tarixçi-alim, professor Məhərrəm Zülfüqarlı isə hesab edir ki, Gürcüstanın Katolikos-Patriarxı II İlyanın bu məktubunun arxasında separatçı qüvvələrin çirkin niyyətləri dayanır. “Bilirsiniz ki, biz uzun müddət belə təxribatlarla üzləşmişik. Keşikçidağ monastırı Azərbaycanındır və o heç vaxt Gürcüstan ərazisi kimi mövcud olmayıb, patriarxın bəhs etdiyi xəritənin mövcudluğu şübhə doğurur. II İlyanın da bu məktubu təxribat xarakterlidir. Çox qəribədir ki, bu cür təxribatlar həmişə hansısa hadisələr ərəfəsində baş verir. Gürcü Patriarxa sual olunur: sənə nə oldu ki, Keşikçidağ həqiqətən də sizin idisə, əvvəllər bu məsələni qaldırmırdın, bəs indi nə üçün qaldırmısan? Sənin hansısa faktın vardısa, onu indi niyə gündəmə gətirirsən? Burada böyük dövlətlərin Azərbaycana qarşı təxribatının izləri var və bu, Gürcüstan-Azərbaycan münasibətlərini korlamağa hesablanıb. Belə hallarda da əsasən milli və dini münasibətlər önə çəkilir, təxribatlar onun üzərində qurulur. Tam əminliklə deyirəm ki, bu, indiki vaxtda Gürcüstanın özü üçün ziyanlı məsələdir. Sabah bundan gürcü xalqı əziyyət çəkəcək, Azərbaycanda da narahatlıq olacaq. Patriarx da məktubunu yazıb, müraciətini edib, rahatca yerində oturacaq, heç kəs də ona heç nə deməyəcək. Çünki dini rəhbərlərə heç zaman toxunmurlar. Hesab edirəm ki, gürcü xalqının demokratik qüvvələri özləri o patriarxı yerində oturtmalıdırlar ki, belə təxribatlara yol verməsin. Gürcüstan Azərbaycandan bəhrələnən bir ölkədir. Bakı-Tiflis-Ceyhan kəmərinin, Bakı-Tifls-Qars dəmir yolu xəttinin Gürcüstandan keçməsi sahəsində bu ölkə tranzit ölkə kimi külli miqdarda qazanc götürür. Belə nankorluq adətən qızışdırıcı separatçılar tərəfindən həyata keçirilir. Yadda saxlamaq lazımdır ki, ərazi iddiasına qalsa, Azərbaycanın Gürcüstana qarşı ərazi iddiaları ola bilər. Borçalı kimi böyük ərazimiz hələ Gürcüstan ərazisi kimi qalır, amma tarixən Borçalı Azərbaycan torpağıdır. Biz, həmçinin, Müsəlman-Türk Tiflis Əmirliyini də yada sala bilərik. Bu bizə indiki dövrdə lazım deyil. Bu gün Gürcüstan özü separatizmdən əziyyət çəkir, Abxaziyanı, Cənubi Osetiyanı itirib, ermənilər Msxeti-Cavaxeti bölgəsinə idda edirlər. Gürcüstan Azərbaycan kimi güclü dövlətə qarşı belə bir təxribatçı fikir irəli sürməməlidir. Gürcülər gələcəkdə növbəti dəfə torpaq itirmək istəmirlərsə, Azərbaycan kimi strateji müttəfiqdən möhkəm yapşmalıdırlar”.
Tarixə nəzər salan M.Zülfüqarlı qeyd etdi ki, gürcülər tarixin müxtəlif dönəmlərində Azərbaycana qarşı təxribatlar törədiblər. Gəncə zəlzələsi dövründə Gəncəyə hücum edən gürcülər Gəncə qapılarını aparıblar. “Gürcülərin bizə qarşı tarixən xəyanətləri olub. Gəncədə böyük zəlzələ baş verərkən və insan tələfatı olarkən gürcülər Gəncəyə hücum edib və Gəncə qapılarını aparıblar. Bir tayını monastırın damını təmir edərkən orada istifadə ediblər, o biri tayını isə özlərində saxlayaraq vermirlər. Bu təxribatlar Mircəfər Bağırovun vaxtında da olub. 1945-ci ildə müharibə qurtaran kimi gürcülər ermənilərlə birgə Azərbaycana qarşı ərazi iddiaları irəli sürüblər. M.Bağırov Moskvaya yazdığı bir məktubla həmin təxribatların qarşısını alıb. İndi də Azərbaycan güclü dövlətdir və bu məsələdə itirən ancaq Gürcüstan ola bilər. O itirə-itirə gedən bir ölkədir. Azərbaycan kimi qonşunu, strateji müttəfiqi itirsə, gələcəkdə onun üçün pis olar” - deyə M.Zülfüqarlı qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
