S-400 zenit-raket kompleksinin alışı ilə bağlı ABŞ və Türkyə arasında ziddiyyətlər getdikcə kəskinləşir. Belə görünür ki, Birləşmiş Ştatların prezidenti Donald Trampın qarşı çıxmasına baxmayaraq, Konqress və Pentaqon Türikyəyə qarşı sanksiyalar tətbiq edilməsində israrlıdır.
Yaranmış vəziyyətdə artıq Birləşmiş Ştatların hərbi-sənaye korporasiyası "Lockheed Martin Corporation" Türkiyənin 2020-ci ildə F-35-lərin istehsalı üzrə proqramdan çıxarılacağını bəyan edib. Şirkətin icraçı direktoru Merilin Hevson qeyd edib ki, Türkiyədə 2020-ci ilin martından F-35-lərin hissələrinin istehsalı dayandırılacaq. Türkiyədə istehsal olunan F-35 qırıcısının hissələri isə Birləşmiş Ştatlarda istehsal olunacaq.
Ağ Ev də vurğulayıb ki, Ankara tərəfindən S-400 zenit-raket komplekslərinin alınması ən yeni ABŞ qırıcılarının tədarükü ilə uyğunsuzluq təşkil edir. Pentaqon rəhbərinin satınalmalar üzrə müavini Ellen Lord bəyan edib ki, Birləşmiş Ştatların Türkiyə ilə F-35 proqramı üzrə əməkdaşlığı dayandırması nəticəsində rəsmi Ankara təxminən 9 milyard dollar investisiya almayacaq: "Türkiyə iş yerlərini və iqtisadi imkanları itirəcək. Türkiyə F-35 təyyarələrinin 900-dən çox detalını istehsal edirdi və bunun üçün 9 milyard dollar investisiya alırdı". Türkiyə F-35-lərlə bağlı proqramdan çıxarılması barədə qərarı ədalətsiz adlandırıb. Amma ABŞ təkcə bununal kifayətlənmək niyyətində deyil və Ankaraya qarşı çoxsayıl sanksiyaları işə salmağı planlaşdırır. Bundan başqa o da məlub olub ki, Vaşinqton kürd kartından da faydalanmağı düşünür. Söhbət kürd terrorçularının yenə silah və sursatla təmin edilməsindən, həmçinin kürd dövlətinin yaradılmasından gedir. Türkiyənin Silahlı qüvvələrinin Baş qərargahının keçmiş rəis müavini Ergin Sayqun bu xüsusda maraqlı açıqlamalar verib. Keçmiş hərbçinin sözlərinə görə, ABŞ Türkiyənin inkişafı və gücləndirilməsini sadəcə istəmir və yalnız İsrailin gücləndirilməsində maraqlıdır: “Yaxın Şərqdə İsrailin təhlükəsizliyi və energetika resursları üzərində nəzarəti təmin etmək Qərb üçün əhəmiyyətlidir. İsrailə düşmən ölkələr ortadan qaldırılır. Bu xəttin sonunda Türkiyə dayanır. Bunu söyləməliyəm, çünki bu həqiqətdir. Türkiyəylə Amerikanın münasibətlərində problemlərin S-400 məsələsindən daha genişmiqyaslı olmasından qorxuram. Fikrimcə, S-400 bunların yalnız kiçik bir hissəsidir”. O əlavə edib ki, əgər Ankara və Vaşinqton S-400 üzrə razılaşmaya gəlsə, onda ABŞ Türkiyəyə yeni tələblərini təqdim edəcək. Xüsusi halda, Sayqunun fikrincə, Birləşmiş Ştatlar İranla əlaqələri kəsməyi, Suriyada kürd dövlətini yaratmağı tələb edəcək: “Yəni, fikrimcə, S-400 və ya F-35 problem deyil. Amerika Türkiyənin müstəqil xarici siyasətindən narazıdır və arzu etmir ki, Türkiyə regional dövlət olsun”. Sayqun həmçinin əlavə edib ki, Rusiyanın F-35 təyyarələri haqqında məxfi məlumatları alacağı barədə Vaşinqtonun bəyanatlarının heç bir əsası yoxdur, çünki, bu qırıcıların sirləri Moskvaya çoxdan məlumdur.
Kürd dövlətinin yaradılması ideyası əslində, yeni deyil və ABŞ-ın bu xüsusda planları çoxdan hazırlanıb. İndi S-400 bəhanəsi yenidən bu planların işə düşməsiən rəvac verib. Amma Ankara buna icazə verməyəcəyini bəyan edir. Hətta Türkiyə kürd dövlətinin yaradlılması üçün ABŞ-ın fəal istifadə etdiyi PKK və ona bağlı təşkilatlara qarşı tezliklə hərbi əməliyyatlara start verə biləəcyini də vurğulayır. Türkiyənin Xarici İşlər naziri Mövlud Çavuşoğlu bildirib ki, Suriyanın şimalında təhlükəsiz zona yaradılması planı baş tutmazsa, o zaman Ankara öz ərazilərinin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün Fərat çayının şərqində hərbi əməliyyatlara başlaya bilər: “Bir ay keçməsinə baxmayaraq, Suriyanın Münbiç bölgəsi ilə bağlı "yol xəritəsi" hələ də hazırlanmayıb”. ABŞ-ın Münbiçlə bağlı öhdəliyinin yerinə yetirməməsindən gileylənən nazir vurğulayıb ki, 2018-ci ilin iyun ayında ABŞ-ın dövlət katibi Maykl Pompeo ilə Suriyanın Münbiç bölgəsində təhlükəsizlik bölgəsi yaradılması ilə bağlı razılığa gəliblər.Onun sözlərinə görə, "yol xəritəsi" hələ də hazırlanmayıb: “Həmin təhlükəsiz bölgənin dərinliyi, əraziyə kimin nəzarət edəcəyi və oradan terrorçu PKK, YPG, PYD-nin necə çıxarılacağı bizim üçün həssas mövzudur. Dövlət katibi ilə əldə etdiyimiz razılaşmaya əsasən, bu məsələlərlə bağlı "yol xəritəsi"ni ən azı 90 gün ərzində tamamlamalı idik. Artıq həmin müddətdən bir il bir ay keçib. ABŞ prezidenti Donald Trampın müraciətinə görə, bölgəyə doğru hərəkətimizi dayandırdıq. Həmin ərazidən Türkiyəyə təhdidlər artır. Buna qarşı hazırlıq işləri gördük. Təcili olaraq təhlükəsiz bölgə ilə bağlı razılığa gəlməliyik. Çünki artıq səbrimiz daşıb... Təhlükəsiz bölgə ilə bağlı fəaliyyətə başlanılmasa, Türkiyə olaraq üzərimizə düşəni edəcəyik".
M.Çavuşoğlu bildirib ki, terrorçu qruplaşmalar özlərini gücləndirirlər, ABŞ da onlara silah-sursat verir: "Danışıqlar üçün Vaşinqtona heyətimizi göndəririk. Onlar hərəkətə başlamamağımızı istəyirlər. Ancaq ABŞ-ın Suriya üzrə xüsusi təmsilçisi Ceyms Cefferi ilə danışıqlar keçirilən gün ABŞ Silahlı Qüvvələrinin Mərkəzi Komandanlığının rəhbəri Kennet Makkenzi terrorçu PKK qruplaşmasının dəstə başçılarından olan Şahin Cilo ilə görüşdü. Bu, ABŞ-ın səmimi olmadığının göstəricisidir”. İndi məsələnin narahatlıq doğuran tərəflərindən biri Türkiyənin kürd yaraqlılarına qarşı hərbi əməliyyatlara başladığı zaman ABŞ-ın buna mümkün reaksiyası və hətta Ankara ilə hərbi qarşıdurmaya gedə biləcəyidir. Belə vəziyyətdə Rusiya və İran Türkiyənin yanıda yer almağa hazır olduqlarını bildirir. Rusiya Türkiyənin müstəqil geosiyasi güc olmasını, eyni zamanda ABŞ-dan asılı olmayan, lakin Moskvaya bağlı olan dövlət kimi görmək istəyir. Bu durumda Türkiyənin, Rusiyanın, İranın mövqeyini zəiflətmək üçün ABŞ, İsrail İraqın şimalında və Suriyanın şimal-şərqində kürd dövləti qurmaq məsələsinə strateji maraq göstərir. Xatırladaq ki, bu məsələdə işğalçı Ermənistan da ABŞ və İsrailin yanında olduğunu bəyan edib. Hətta o da məlumdur ki, ermənilərin belə vaxtad PKK sıralarında sayı da sürətlə artır. Perspektivdə Ermənistan kürd dövlətindən öz təxribatçı məqsədləri üçün yararlanmağı düşünür. Bu da o deməkdir ki, kürd dövləti Qafqaz üçün də təhdid mənbəyidir. İndi isə görünən budur ki, kürd dövləti məsələsi ABŞ və Türkiyə arasında açıq şəkildə yeni ziddiyyət və qarşıdurma obyektinə çevrilir. Bu, hətta tərəflər arasında hərbi qarşıdurmaya da gətirib çıxara bilər.
Tahir TAĞIYEV
