İşğalçı Ermənistanda son hakimiyyət dəyişikliyindən sonra bu ölkənin Qərblə, xüsusən də ABŞ-la münasibətlərində İrəvanın istədiyi hansısa ciddi dəyişiklik qeydə alınmadı. Əksinə, hadisələrin inkişaf axarı Ermənistanın ABŞ-da da mövqelərinin əhəmiyyətli dərəcədə zəiflədiyini göstərir.
Digər tərəfdən ABŞ və İran arasında artan ziddiyyət fonunda Ermənistan getdikcə daha çıxılmaz duruma düşür. Çünki hər iki ölkə artıq Ermənistana təzyiqləri getdikcə artırır. Xatırladaq ki, bu günlərdə məsələ Ermənistan parlamentinin spikeri Ararat Mirzoyan tərəfindən açıq etiarf edilmişdi. O bildirmişdi ki, ABŞ İrana qarşı tətbiq edilən sanksiyalara görə Ermənistana təzyiq göstərməməlidir: “Biz istəmirik ki, ABŞ İrana qarşı tətbiq edilmiş sanksiyalara görə Ermənistana təzyiq göstərsin. Ermənistan bunun altından qalxa bilməz”.
Mirzoyan qeyd edib ki, ABŞ-la İran arasında gərginliyin artması Ermənistan iqtisadiyyatına mənfi təsir edir. Çünki iki qonşusu ilə sərhədi bağlı olan Ermənistan İranla münasibətlərdən çox asılıdır. Amma “1in.am” portalı yazır ki, İrəvanın xahişləri ABŞ-da keçmir: “Bunun əsas səbəblərindən biri xarici siyasətdə yol verilən yanlışlıqlar olub. Xarici siyasətdə bir çox münasibətlərin təhlükə altına alındığı, uzaq görmə qabiliyyətinə malik olmayan addımların atıldığı, o cümlədən rus-erməni münasibətlərində yol verilən səhvlər tənqid edilirdi. Lakin indi vəziyyətin nisbətən dəyişdiyi, artıq müəyyən hiss ediləcək təzahürlərin olduğu, xüsusilə də Ermənistan-ABŞ münasibətlərində də pisləşmə qeydə alınır. Maraqlıdır ki, son zamanlar erməni məmurların ABŞ-a aktiv səfərlər həyata keçirdikləri nəzərə çarpır. 2016-cı ildə Donald Tramp prezident seçildikdən sonra ABŞ-ın xarici siyasətində baş verən dəyişikliklərlə bağlı Ermənistan-ABŞ münasibətləri öz durğunluq dövrünü yaşayıb. Donald Trampın xarici siyasətdə qarşıya qoyduğu prioritetlər dəyişdikdən sonra erməni məsələləri ikinci plana keçib. Bunu qarşılıqlı səfərlərin sayı və vaxtı da göstərir. 2016-cı ildən sonra iki ölkə arasında münasibət passivləşib. İndinin özündə də baş naziri Paşinyan əsas Trampla görüşməli olsa da, dəfələrlə bu cəhdləri uğursuz alınıb. ABŞ Konqresinin erməni məsələləri üzrə komissiyasının üzvləri və erməni diplomatiyasının səfərbər etdiyi səylərə baxmayaraq, belə bir görüş baş tutmayıb. Sanki Tramp özünə sığışdırmadığı üçün Paşinyanla görüşmür və yaxın gələcəkdə bunun mümkün olma ehtimalı sıfıra bərabərdir. Bu, həm də ABŞ-Ermənistan münasibətlərinin pisləşməsinin təzahürüdür”.
İndi hesab edilir ki, İran faktoru üzündən münasibətlərin daha da pisləşməsi qaçılmaz olacaq. Rusiyalı politoloq Qriqori Trofimçuk da hadisələrin məhz bu səpkidə inkişaf edəcəyini proqnozlaşdırır. Onun sözlərinə görə, ABŞ-İran-Ermənistan üçbucağında nə baş verdiyini, ən əsası isə nə baş verəcəyini anlamaq üçün qarşıya belə bir sual qoyulmalıdır: İrəvanın yeni rəhbərliyinə kim daha yaxındır – Vaşinqton, yoxsa Tehran? Kimdən daha çox ehtiyat edir? Bu suala cavabdan sonra hər şey öz yerinə oturacaq. Ekspert vurğulayır ki, bu cür çətin vaxtda İran artıq əlaqələri mövcud olan tərəflərlə əməkdaşlıq etməli olur, çünki ABŞ-ın bu ölkəyə qarşı artan təzyiqini nəzərə alanda partnyor seçimi üçün elə də çox şans qalmır: “İran yaxınlıqda yerləşir, buna görə də təbii olaraq iqtisadi münasibətlər qurulur. Üstəlik, Ermənistan Avrasiya İqtisadi Birliyinə üzvdür və İran da bu təşkilatla maksimal şəkildə - azad ticarət zonasına qədər yaxınlaşıb. Bundan əlavə, İran da Nikol Paşinyanın dövründəki ilə əvvəlki Ermənistan arasında fərqlərin olduğunu anlayır. Məsələn, Ermənistan ərazisində ABŞ bioloji laboratoriyalarının şəbəkəsi getdikcə genişlənir və bu fonda artıq heç kəs zəmanət verə bilməz ki, layihələr, bu divarlar arxasındakı “məhsullar” bu və ya digər region ölkələrində yayılmayacaq. Yaxın günlərədə bu təşkilatların praktik tədqiqatlarının əsas siyahısına daxil edilmiş entsefalit gənələri barədə məsələ qaldırılıb. Gənələrə isə Ermənistan, ya İran fərqi yoxdur, onlar sərhəd tanımırlar. Buna görə də İrəvan çətin ki, İranla uzunmüddətli əməkdaşlığa ümid edə bilsin. Belə ki, Tehran Ermənistan daxilindəki siyasi dəyişiklikləri diqqətlə izləyir və qiymətləndirir. Bu dəyişikliklər nə Tehranda aydın şəkildə anlaşılır, nə də Rusiyada”.Trofimçuk nə vaxtsa Ermənistan-İran sərhədinin məhz İran tərəfindən bağlanılacağını da istisna etməyib. Politoloq “axar” portalına bildirir ki, belə vəziyyətdə Ermənistandakı istehlakçılar üçün rus qazının qiyməti məsələsində hər hansı bir sensasiya gözləmək olmaz. Bu tarif bir sıra daxili və xarici şərtləri nəzərə alanda Ermənistan və Rusiya istehlakçıları üçün eyni şəkildə artacaq: “Rusiya öz vətəndaşlarının zərərinə burada tarazlığın pozulmasına icazə verə bilməz. Üstəlik, Rusiya hələ də Paşinyan hökumətinin yekun məqsədini anlamır. Ermənistan yalnız Vaşinqtondan birbaşa və birmənalı şəkildə arzu ediləcəyi halda rus qazından imtina edərək İran qazına keçə bilər. Daha sonra isə Ermənistan üçün İran qapısı da bağlanacaq. Hələlik isə İran-Ermənistan münasibətlərinin strateji gələcəyini görə bilməyən Tehran taktiki planda hazırkı mərhələdə edə biləcəklərini tətbiq edir”.
Nahid SALAYEV
