Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı Ermənistan daxilində ziddiyyətlərin daha sürətlə dərinləşməsi, “Qarabağ klanı” ilə Nikol Paşinyan iqtidarı arasında bu istiqamətdə də münasibətlərin kəskin qarşıdurma həddinə çatması müşahidə olunur. “Qarabağ klanı” iddia edir ki, Paşinyan onları sıradan çıxararaq Azərbaycanla hansısa razılıqlar əldə etməyə çalışır. Paşinyan da tamam əks mövqedən çıxış edir.
Erməni mediası öz növbəsində yazır ki, kəskinlən qarşıdurma Ermənistanı daha da zəiflədir və belə vəziyyətdə İrəvanın Qarabağ məsələsində Bakıya məğlub olması qaçılmaz olacaq. Digər tərəfdən, yayılan məlumatlardan belə bəlli olur ki, zəbt edilmiş ərazilərdə “prezident seçkiləri”nə qədər Paşinyan “Qarabağ klanı”nı tam sıradan çıxarmağı düşünür. Ermənistanda sabiq prezident Robert Köçəryanı həbsxanadan azadlığa buraxan birinci instansiya məhkəməsinin hakimi David Qriqoryanın hakimiyyətin təzyiqinə məruz qalması isə bunun daha bir təsdiqi sayılır. Bildirilir ki, hazırda Qriqoryanın məhkəmə binasındakı kabineti möhürlənib. Bundan başqa, Ermənistanın hüquq-mühafizə orqanlarının əməkdaşları onun evində axtarış aparıblar. Ölkənin Xüsusi İstintaq Xidmətinin mətbuat katibi Marina Ohancanyan bu məlumatı təsdiq edib. O əlavə edib ki, axtarış bu xidmətin apardığı istintaq çərçivəsində həyata keçirilib və təfsilatı barədə məlumat verilməyəcək. Bundan əvvəl də “politika.am” portalı yazıb ki, kabinet möhürləndikdən sonra hakim və onun vəkilinə oraya daxil olmaq qadağan edilib. Xüsusi İstintaq Xidmətinin müstəntiqi isə bildirib ki, kabinet cinayət yeridir. Məzuniyyətdən qayıdan Qriqoryan nə baş verdiyini anlamayıb.
Xatırladaq ki, İrəvan birinci instansiya məhkəməsi mayın 20-də oyuncaq “Dağlıq Qarabağ” respublikasının indiki başçısı Bako Saakyan və keçmiş rəhbəri Arkadi Qukasyanın zəmanəti ilə sabiq prezident Köçəryanın azadlığa buraxılması, cinayət işinin icraatının dayandırılması və onun əlavə istintaqı barədə qərar verib. İyunun 25-də isə Ermənistan Apellyasiya Məhkəməsi bu qərarı ləğv edib və sabiq prezident yenidən həbsxanaya göndərilib. Erməni mediası yazır ki, Robert Köçəryanı həbsxanadan azadlığa buraxan birinci instansiya məhkəməsinin hakimi David Qriqoryanın belə təzyiqlərə məruz qalması səbəbsiz deyil. Bildirilir ki, Paşinyan bununla, əslində digər hakimlərə də dərs vermək istəyir ki, “Qarabağ klanı”nın təmsilçilərindən kimsə məhkəməyə cəlb edildikdən sonra azadlığa çıxmasın. Yaxın tezlikdə isə “Qarabağ klanı”nın digər təmsilçilərinin də həbsə atlması gözlənir və onların bir çoxunun məhkəmə istintaqı da yekunlaşmaq üzrədir. Bundan sonra isə Paşinyan zəbt edilmiş Azərbaycan ərazilərində ona qarşı olan qüvvələri sıradan çıxarmaq istəyir. Bunun üçün ən yaxşı məqam Dağlıq Qarabağ ərazisində yaradılan separatçı rejimin keçirmək istədyi 2020-ci ildəki “prezident seçkiləri” hesab olunur. “Prezident seçkiləri” ilə bağlı hazırda Azərbaycan torpaqlarında yaşayan ermənilər arasında ciddi qarşıdurma yaşanır. Separatçı rejimin keçmiş “xarici işlər naziri” Arman Melikyan bu fonda Qarabağda toqquşmaların olacağını hesab edir. Onun fikrincə, “prezidentliyə güzəştli namizəd” çıxmayacaqsa, Qarabağda vətəndaş toqquşması real olacaq: “ Bako Saakyan, Samvel Babayan, Araik Artunyan, Vitali Balasanyan və digərləri ortaq “namizəd” və ya “namizədlər” tapıb razılaşacaqlarsa, problem olmayacaq. Yox, bunun əksi olacaqsa, daxili siyasi qarşıdurma, hətta “vətəndaş müharibəsi” qaçılmaz olacaq. Qarşıdurma olacaqsa, bu, Azərbaycanın əlini gücləndirəcək və daha ciddi risqlər yaranacaq. Onda Azərbaycan asanlıqla Qarabağa nəzarət imkanı qazana biləcək”.
Ermənistanın “İrates” nəşri isə qeyd edir ki, qondarma qurumun “rəhbərliyi” mümkün qədər sakit şəkildə hakimiyyət dəyişikliyini həyata keçirməyə çalışır. Nəşrə görə, müharibə vəziyyətində bu, məntiqi və zəruridir: “Lakin bununla belə, bəzi qüvvələr bütün bunları qızışdırmağa və intriqalar yaratmağa çalışır. Qarabağdakı mənbələrimizin verdiyi məlumata görə, hazırkı vəziyyətdə “prezidentliyə namizədlər” içərisində təhlükəsizlik şurasının rəhbəri Vitali Balasanyan favoritdir və qarabağlılar ona xüsusi rəğbət bəsləyir. Qarabağdakı rejimin bəzi nümayəndələri gecə-gündüz “inqilabçıların” siyasətini tərifləyən Ara Harutyunyanı üstün tutursa, o zaman bu məsələdə digərlərinin ciddi ziddiyətləri var. Bizdə olan məlumata görə, Köçəryan öz şəxsi komandası ilə, Sarkisyan isə Respublika Partiyası ilə Balasanyana öz dəstəyini ifadə edib. Paşinyanın Balasanyana sərt münasibət göstərməsinin səbəbi də məhz budur”. Bu fonda “Joğovurd” nəşri yazır ki, “Qarabağ klanı” ilə Paşinyanın daha qanlı toqquşması gələn il baş verəcək. Çünki Paşinyan və “Qarabağ klanı” separatçı rejimin başına öz adamlarının gəlməsini istəyir. Qeyd olunur ki, Paşinyanın əsas namizədi qondarma qurumun keçmiş “müdafiə naziri” Movses Akopyandır. “Jamanak” yazır ki, belə vəziyyətdə Paşinyan Qarabağda vəziyyəti qarışdırmağa çalışır. O, Dağlıq Qarabağda Silahlı Qüvvələrin keçmiş komandanı Samvel Babayan vasitəsilə burada aksiyalar təşkil edib, “Qarabağ klanı”nın mövqeyini sarsıtmağa cəhd göstərir.
Ermənistan parlamentinin sabiq deputatı Ruben Akobyan isə qeyd edir ki, belə vəziyyətdə Qarabağda qarşıdakı günlərdə ciddi hadisələr gözlənilir: “Təhlükəli olan həm də Paşinyan hakimiyyəti tərəfindən ləkələnmiş, qüsurlu hesab edilən generalitetin üzvlərinin müxtəlif cəbhələrdə peyda olmasıdır. Bu isə təhlükəli məqamlarla doludur. Generalitetin düşərgələrə bölünməsi prosesinin qarşısı alınmasa, təhlükəli hadisələr baş verə bilər. Hakimiyyət razılıq mühiti yaradılmasına cəhd etmir. Əksinə, qarşıdurmanın daha da artmasına xidmət edir”.
Bu arada məlum olub ki, Paşinyan separatçı rejim üzərində nəzarəti gücləndirmək üçün artıq hərəkətə keçib. Belə ki, Ermənistanın Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi Armen Qriqoryan onun tapşırığı ilə Azərbaycanın işğal edilmiş bölgəsinə gəlib. Qriqoryan Qarabağda separatçıların lideri Bako Saakyanla görüşüb. Görüş zamanı əsasən təhlükəsizlik sferasındakı məsələlərin müzakirə edildiyi bildirilir. Qriqoryan-Saakyan görüşündə “DQR”in “təhlükəsizlik şurası”nın katibi Arşavir Qaramyan da iştirak edib. Erməni mediası yazır ki, əslində, Qriqoryan Saakyana Paşinyanın tələblərini çatdırıb. Bu tələblər isə “prezident seçkiləri”ndə İrəvanın, yəni Paşinyanın namizədinin separatçı rejimin başına gəlməsidir. Saakyanın buna qarşı çıxması isə “Qarabağ klanı” ilə Nikol Paşinyan iqtidarı arasında gərginliyi daha da artırıb. Hesab edilir ki, yaxın günlərdə Paşinyan Qarabağda vəziyyəti qarışdurmaq və burada da inqilab təşkil etmək üçün aktiv hərəkətə keçəcək. Bu fonda Ermənistanın “Qraparak” qəzeti yazır ki, Azərbaycanın işğal edilmiş ərazilərində yaradılan separatçı rejimdə ciddi kadr dəyişiklikləri olacaq və bütün təşəbbüslər də İrəvandan gəlir. Erməni politoloq Artur Osipyan deyib ki, Qarabağda yaşayan ermənilər bu məsələdə Paşinyana dəstək verə bilər: “Çünki insanlar yaranmış vəziyyətdən bezib. Qarabağa Bako Saakyan və bir neçə general nəzarət edib. Onlar 20 ildir insanları qarət edir, amansızlıq göstərirlər. Bu səbəbdən Qarabağ erməniləri dəyişiklik istəyir”.
Hazırda Paşinyan üçün əsas məsələ bu durumdan istfiadə etmək, Bako Saakyanın uzaqlaşdırılmasından sonra onun yeriən öz adamını gətirməkdır. Beləliklə, Paşinyan həm Ermənistan daxilində, həm də işğal olunmuş Azərbaycan ərazilərində “Qarabağ klanı”nı tam sıradan çıxarır. Bu şəraitdə münaqişənin dinc müstəvidə həlli və zəbt edilmiş ərazilərin tədricən azad olmasına müqavimət göstərən ciddi qüvvələr də olmayacaq. Paşinyan onu da nəzərə alır ki, erməni əhalisi öz sosial durumunun yaxşılaşdırılması üçün Qarabağ münaqişəsinin həllini çoxdan tələb edir. Bu mənada, onun “Qarabağ klanı”nı tam sıradan çıxardıqdan sonra Azərbaycanla razılığa gəlməsi mümkün sayılır. Belə vəziyyətdə Paşinyan Ermənistanın da inkişafını təmin edə bilər ki, bununla o, ölkədə daha böyük dəstək qazanmaq imkanı da əldə edəcək. Bütün hallarda, hər şey zəbt edilmiş ərazilərin azad olunmasından keçir. Yaranmış vəziyyətdə Paşinyanın son Qarabağ açıqlamaları da xüsusi diqqət cəlb edir. Paşinyan qeyd edib ki, hazırda danışıqlarda konkret nəticələrin əldə olunması üzərində iş gedir: “Beynəlxalq ictimaiyyətin nümayəndələri ilə görüşlərdə mən vəziyyəti təsvir edib, tərəqqinin olmamasını izah etmək istəyəndə deyirəm ki, bir səbəb var. Mən Ermənistanın baş naziri seçilərkən bildirdim ki, Qarabağ məsələsinin həlli üçün elə variant lazımdır ki, Ermənistan və Azərbaycan xalqları üçün qənaətbəxş olsun. Bu, müəyyən mənada misli görünməmiş bəyanatdır. Ermənistanın heç bir rəhbəri deməmişdi ki, həll Azərbaycan xalqı üçün də qaneedici olmalıdır. Kimsə Azərbaycan üçün qənaətbəxş həllin Ermənistan üçün yolverilməz olacağını düşünə bilər. Kim belə düşünürsə, o, ümumilikdə erməni xalqını tanımır”. Beləliklə, Paşinyan Qarabağ münaqişəsinin həllində Azərbaycan xalqını qane edə biləcək çözüm variantının mövcudluğunu yaxşı başa düşdüyünü açıq etiraf edir. Bu xüsusda o, müvafiq addımlar ata bilmək üçün “Qarabağ klanı”nı tam sıradan çıxarmalı olduğunu da aydın görür. Bu mənada, “Qarabağ klanı”nın sıradan çıxmasından sonra münaqişənin həlli istiqamətində müəyyən dəyişikliklərin olması istisnalıq təşkil etmir. Əks təqdirdə Azərbaycanın münaqişənin həllini güc müstəvisində reallaşsdırması da qaçılmaz olacaq. Halbuki, mümkün yeni savaş erməni tərəfi üçün ən böyük qorxu sayılır.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
