Azərbaycanın silah idxalında bu gün hələ də ən önəmli mövqe tutan ölkələr sırasında ilk yer Rusiyaya məxsusdur. Xüsusən də 2009-cu ildən etibarən Azərbaycan və Rusiyanın hərbi-texniki əməkdaşlığında dinamikanın yüksəlməsi müşahidə olunur. 2005-2017-ci illər ərzində isə Rusiya və Azərbaycan arasında həyata keçirilən müqavilələr fonunda ölkəmiz şimal qonşumuzdan 5 milyard dollarlıq silah idxalını reallaşdırıb.
İndilikdə də Azərbaycan Silahlı Qüvvələrini müasir texnikalarla yeniləməkdə davam edir, Rusiya isə beynəlxalq bazarda vacib silah istehsalçısı və hərbi məhsul tədarükçüsüdür. Bu fonda hələ qarşıdakı dövr ərzində Azərbaycanın Rusiyadan yeni silahlar alması gözlənir.
Artıq məlumdur ki, Rusiya Azərbaycana əsas etibarı ilə yeni aviasiya məhsulları satmaq arzusundadır. Elə bu günlərdə Rusiyanın Birləşmiş Aviatikinti Korporasiyası bildirib ki, Moskva Azərbaycana istənilən növ döyüş təyyarələrinin satışına hazırdır. Bir neçə gün əvvəl Rusiyada baş tutan “Army-2019” Forumunda Azərbaycana təklif olunan yenilənmiş “İl-76MD-90A” hərbi nəqliyyat, Su-34 və Su-35 döyüş təyyarələrinin də təqdimatı keçirilib. Bakı isə hələlik qeyd olunan istiqamətdə müvafiq seçimlərini edir. Silah ticarətində qarşıdakı dövr ərzində gözlənilən mühüm yeniliklərdən biri isə maliyyə hesablaşmalarının milli valyutalar üzərindən aparılmasıdır.
Rusiya Azərbaycanla hesablaşmaların milli valyutalarla aparılmasını əslində çoxdan istəyir. Artıq maliyyə əməliyyatlarının, cüzi də olsa, müəyyən hissəsi milli valyutalar üzərindən həyata keçirilir. Amma Moskva bu məbləğin artmasında maraqlı tərəf kimi çıxış edir. Rusiyanın “Sberbank” bankının rəhbəri German Qref də bunu mümkün sayır və qeyd edir ki, Rusiya ilə Azərbaycanın ticarət əməliyyatlarındakı hesablaşmaları daha böyük həcmdə milli valyutalara keçirmək mümkündür: “Məncə, bu çox düzgün addım olardı. Bunun üçün müvafiq infrastruktur yaradılmalıdır. Özü də söhbət təkcə ödəniş sistemindən getmir, onu tez bir zamanda dəyişdirmək olar, əsas məsələ ortaya çıxan valyuta risqlərinin sığortası, bu risqləri bazar vasitələri ilə sığorta etmək imkanı yaradan maliyyə alətləri bazarıdır. Amma istiqamət çox düzgün götürülüb və sözsüz ki, gələcəkdə bunlarda iştirak edəcəyik”. Qeyd olunduğu kimi, hazırda iki ölkə arasındakı bəzi mal növlərinin dövriyyəsi ilə bağlı qarşılıqlı hesablaşmalar milli valyutalarda aparılır. Amma görünən budur ki, yaxın tezlikdə bu prosesə silah sövdələşmələri də aid ediləcək. Ən azı o baxımdan ki, artıq bu xüsusda müsbət təcrübə də yaranır. Belə ki, Rusiya özü silahlarını artıq milli valyutalar vasiətsilə satmağa getdikcə xüsusi diqqət yetirir. Məsələn, məlumdur ki, Türkiyə S-400 hava hücumundan müdafiə sisteminin alışı üçün rublla avans ödəyib və ödənişlərin böyük hissəsini də yenə rublla həyata keçirəcək. "Bloomberg" nəşri yazır ki, artıq Rusiya və Hindistan silah satışına dair müqavilələr üzrə hesablaşmalarda milli valyutalardan istifadə edəcək. İki ölkənin mərkəzi bankı artıq buna dair razılaşmaya imza atıb. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, Rusiya və Hindistan arasında hesablaşmalarda milli valyutalardan istifadə edilməsi Vaşinqtonun təzyiqindən qurtulmağa kömək edəcək. Bu, həmçinin, Rusiya rubluna olan tələbatı artıracaq, çünki sözügedən müqavilələrdə dəyəri on milyardlarla dollar olan hərbi texnikanın tədarükü nəzərdə tutulub.
Silah satışına dair müqavilə çərçivəsində rubldan istifadə etmək qərarı həm də Vaşinqtonun sanksiya siyasətinə cavab olaraq alınıb. Qeyd edək ki, ABŞ iki il əvvəl Rusiyanın müdafiə məhsulları və texnologiyalarının idxalı və ixracı ilə məşğul olan "Rosoboroneksport" şirkətini qara siyahıya salıb. Buna görə də şirkətin bank hesabına pul köçürmək istəyən maliyyə təşkilatları sanksiyaların qurbanı ola bilər. Sanksiyalar, xüsusilə "SWIFT" sistemi vasitəsilə banklararası dollar əməliyyatlarına qadağa qoyur. Bundan əvvəl analitiklər hesab edirdilər ki, Moskva və Dehli hesablaşmalarda avroya keçəcək. Lakin tərəflər rubla üstünlük veriblər. Bu isə Vaşinqtonun iki ölkənin ticarət münasibətlərinə müdaxiləsinin qarşısını alır. Çox güman ki, Moskva və Dehli "SWIFT"in əvəzinə Rusiya Bankının Maliyyə Mesajlaşma Sistemindən (SPFS) istifadə edəcək. Ekspertlər əmindir ki, hərbi-texniki əməkdaşlıq çərçivəsində milli valyutalardan istifadə rubla olan tələbatı artıracaq və onu qüvvətləndirəcək. Beynəlxalq Maliyyə Mərkəzinin eksperti Vladimir Rojankovski bəyan edib ki, baş verənlər fonunda rubl sürətlə möhkəmələnə bilər.
Xatırladaq ki, Rusiya artıq Çinlə də ticarətdə milli valyutalardan istfiadə edir. Artıq yaxın gələcəkdə Çinlə hesablaşmalarda rublun payı 50%-ə çata bilər. Hazırda isə bu rəqəm 10% civarındadır. Tərəflər artıq dollarla bağladıqları müqavilələr üzrə də hesablaşmalarda rubl və yuana keçməyi düşünür. Bundan başqa, "Qazprom" neft şirkətinin rəhbəri Aleksandr Dyukov neft ixracatında rublla sövdələşmələr həyata keçirməyə başladıqlarını bildirib. "Qazprom"un ixracat qolu olan "Qazprom Eksport" da bir müddət öncə rubl qarşılığında Avropaya təbii qaz satdığını bəyan edib. Hazırda MDB ölkələri də Rusiya ilə ticarəti məhz rubl vasitəsilə aparmaqda maraqlı tərəf kimi çıxış edirlər. Məhz bütün bunlar fonunda tezliklə Rusiya və Azərbaycan arasında ticarətin milli valyutalar üzərindən reallaşdırılması gözlənir. Bura Rusiyadan alınan silahlara edilən ödənişlər də daxildir.
Tahir TAĞIYEV
