Gələn ay Xəzər dənizi ilə bağlı mühüm addım atılması, onun hüquqi statusunun müəyyən edilməsi gözlənir. Bu, sahilyanı ölkələr, o cümlədən Azərbaycanın maraqlarına tam cavab verir. Digər tərəfdən sahilyanı ölkələr, yenə də Bakı üçün maraq doğuran məqam Xəzərdə hərbləşdirmə prosesinin geniş vüsət almamasıdır. Amma görünən odur ki, geosiyasi çəkişmələr qarşıdakı dövr ərzində Xəzərdə tamamilə əks vəziyyət yaradacaq. Söhbət ilk növbədə Rusiyanın burada hərb müstəvisində mövqelərini daha güclü hala gətirməsindən gedir.
Son məlumatlara əsasən, Rusiyanın “Xəncər” hipersionik raketləri ilə təchiz edilmiş MiQ-31 qırıcıları Xəzər dəniz akvatoriyasında döyüş növbətçiliyinə başlayıb. Rusiya Müdafiə Nazirliyi bildirir ki, “Xəncər” kompleksi daşıyan qırıcılar strateji çəkindirmə tədbirləri çərçivəsində bu ilin aprel ayından Xəzər dənizi üzərində “planlı növbətçilik” həyata keçirir.
Qeyd edək ki, “Xəncər” raketləri haqqında ictimaiyyətə ilk dəfə bu ilin martında məlumat verilib. Rusiya həmin silahı təyyarədaşıyan gəmi qruplaşmasını sıradan çıxarmaq üçün işləyib hazırlayıb. Eyni zamanda raket yerüstü hədəflərə kifayət qədər uzaq məsafədən zərbə endirməyə də imkan verir və istənilən raketdən müdafiə sistemlərini dəf etmək imkanındadır. Çünki səsdən 10 dəfə iti uçur və bütün uçuş trayektoriyası boyu manevr edir. Raketin uçuş məsafəsi imkan verir ki, MiQ-31 qırıcısı rəqibin hava hücumundan müdafiə sistemlərinin fəaliyyət zonasına daxil olmadan "Xəncər"in buraxılışını həyata keçirsin və bazaya geri dönsün.
Rusiya Müdafiə Nazirliyi bundan əvvəl “Xəncər” daşıyan MiQ-31 qırıcılarının Cənub Hərbi Dairəsində döyüş növbətçiliyinə qəbul edildiyini açıqlamışdı. İndi isə dəqiqləşdirilir ki, bu raketləri daşıyan qırıcılar Xəzər dənizi akvatoriyası üzərində döyüş növbətçiliyi çəkir. Lakin silahlanmaya yeni qəbul edilən bu supersilahın nədən məhz Xəzər üzərində döyüş növbətçiliyinə daxil edildiyi məlum deyil, çünki bu rayonda Rusiyanın potensial rəqibi olan ABŞ-ın təyyarədaşıyan qruplaşması mövcud deyil.
Rusiya Müdafiə Nazirliyi prezident Vldamir Putinin martın 1-də təqdim etdiyi supersilahlardan daha birini - “Avanqard” raket kompleksini də silahlanmaya qəbul etməyə hazırlaşır. Bu, yenə səsdən bir neçə dəfə sürətlə uçan, ətrafında alov kürəsi yaradan və idarəedilən, istənilən mövcud və perspektiv raketdən müdafiə sistemini dəf etmək imkanında olan raket kompleksidir. Onun da Xəzər hövzəsində yerləşdirilməsi istisna olunmur. Bəs nədən Rusiya yeni silahlarını Xəzərə daşıyır?
Məlum oluduğu kimi, Rusiya üçün geosiyasi müstəvidə xüsusilə həssas məqamlardan biri Xəzər dənizində Qərbin hərbi qüvvələri məsələsidir. Düzdür, indiyə qədər Qərbin, o cümlədən ABŞ-ın burada hərbi qüvvələrinin yerləşdirilməsi mümkün olmayıb. Lakin hərbi yüklərin Əfqanıstana tranziti üzrə Astana ilə Vaşinqton arasında bu yaxınlarda bağlanmış müqavilələr Kremli çox əsəbiləşdirir. Çünki bü müqavilələr çərçivəsində Xəzər limanlarında ABŞ-ın logistik infrastrukturunun yaranması reallaşır. ABŞ və Qazaxıstan arasında bu barədə razılaşma isə hələ ötən il əldə olunmuş və Qazaxıstan prezidenti Nursultan Nazarbayevin yanvar ayında Vaşinqtona səfəri zamanı rəsmən təsdiqlənmişdi. Mart ayında Qazaxıstan parlamenti həmin müqaviləni ratifikasiya etmiş, ölkə prezidenti isə imzalamışdı. Moskva üçün onunla müttəfiq olan Astananın Vaşinqtonla razılaşmaları sürpriz olub. Rusiyalı mütəxəssislərin qiymətləndirmələrinə görə, Xəzər limanlarından istifadə edən bu marşrutun iqtisadi və logistik məqsədəuyğunluğu yoxdur. Kreml bildirir ki, bu razılaşma amerikalılara Xəzərdə mövcudluq, burada onların hərbi infrastrukturunun yaranması üçün lazımdır.
Bundan əvvəl isə “Kommersant” qəzeti də Xəzərdə gərgin vəziyyətin yaranmasına dair məlumat yayıb. Qəzet yazırdı ki, Amerika hərbi yüklərinin Xəzərdəki Kurık və Aktau limanlarından istifadə olunmaqla Qazaxıstan üzərindən Əfqanıstana daşınmasına dair bu yaxınlarda təsdiqlənmiş saziş Rusiyanı çox narahat edir. Özü də o fonda ki, Qazaxıstan bu razılaşma ilə bağlı nəinki Rusiya ilə məsləhətləşməyib, üstəlik, onu öz planları barədə məlumatlandırmayıb. Qazaxıstan tərəfi isə buna belə izah verib ki, yüklərin tranziti heç bir ABŞ hərbi infrastrukturunun yaradılmasını nəzərdə tutmur və ümumiyyətlə, bu, Astananın ardıcıl siyasətidir. Elə bu da Kremli çox narahat edir. Moskva yaranmış vəziyyətdə Xəzərdə yeni super silahlar yerləşdirməklə ABŞ-a burada özünün hökmran olduğunu göstərir. Belə vəziyyətdə Xəzərə əlavə hərbi qüvvələrin yerləşdirilməsi isə dənizdə təhlükəsizliyi təhdid edən faktora çevrilir.
Tahir TAĞIYEV
