Ermənistanın mövcud hakimiyyətinin Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı əvvəlki sələfləri kimi status-kvonu saxlamaq cəhdi problemin hərb müstəvisində çözülmə ehtimalını getdikcə artırır.
Məsələnin maraq doğuran tərəfi həm də bundan ibarətdir ki, bu cür məntiqsiz addımlar atmaqda davam edən yeni erməni hakimiyyəti hərb müstəvisində Azərbaycandan çox geridə qaldıqlarını da yaxşı bilir. Amma buna rəğmən, İrəvan hələ də Qarabağ məsələsində konstruktiv mövqe nümayiş etdirməkdən yayınır və bu da konfliktin hərb müstəvisində çözülməsini qaçılmaz edir. Bunu anlayan İrəvanda Azərbaycan Ordusunun işğal altındakı əraziləri azad etmək üçün yaxın günlərdə hərəkətə keçəcəyinə dair ciddi qorxular var. Artıq Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan belə qorxularını açıq şəkildə dilə gətirib. Xatırladaq ki, Paşinyan Azərbaycan Ordusunun cəbhəyə yeni qüvvələr topladığını iddia edib: “Azərbaycan bu addımla Ermənistan üçün məsələni adiləşdirmək və lazımi anda zərbəni vurmaq istəyir. Biz hamımız müharibəyə hazır olmalıyıq”. Paşinyan dünyadakı ermənilərə də səslənib: “Dünyanın hər yerində yaşayan istənilən erməni müharibə başlayacağı təqdirdə Ermənistan ordusunda xidmət etmək üçün hazır olmalıdır”. Azərbaycanın Ermənistan tərəfindən işğal edilmiş torpaqlarında yaradılmış qondarma rejimin “prezidentinin” təhlükəsizlik məsələləri üzrə “köməkçisi” Tiqran Abramyan isə müharibənin 10 gün içində başlaya biləcəyini deyib: “Cəbhədəki hərəkətlilik müharibənin 10 gün, yaxud bir ay ərzində başlaya biləcəyini deməyə əsas verir. Azərbaycan faktiki olaraq buna hazırlaşır”. Onun iddialarına görə, Azərbaycan Rusiyada keçirilən futbol üzrə dünya çempionatının başa çatmasını gözləyirdi və oyunlar artıq başa çatıb. Tiqran Abramyan müharibənin onlar üçün o qədər də asan olmayacağını etiraf edib və bunu Azərbaycanın artan hərbi gücü ilə əlaqləndirib. Maraqlıdır ki, belə vəziyyətdə düşmən cəbhədə təxribata da son qoymur. Qeyd edək ki, elə bu günlərdə düşmənin kəşfiyyat-diversiya qrupu Azərbaycan-Ermənistan dövlət sərhədinin Qazax rayonu istiqamətində qoşunların təmas xəttini keçməyə cəhd göstərib. Bölmələrimizin sayıqlığı nəticəsində düşmənin təxribat cəhdinin qarşısı alınıb və itkilər verərək geri çəkilməyə məcbur edilən qrupun bir üzvü-1984-cü il təvəllüdlü Karen Kazaryan əsir götürülüb.
Ehtiyatda olan polkovnik Şair Ramaldanov bununla bağlı bildirir ki, düşmənin təxribata əl atması bizim üçün gözləniləndir, çünki Ermənistan tərəfi bundan əvvəl də dəfələrlə diversiya hücumlarına cəhd göstərib. Polkovnik qeyd edib ki, sonuncu təxribatda məqsədin nə olduğu əsir götürülən Kazaryanın dindirilməsindən sonra bilinəcək: "Cəbhə bölgəsindəki şərait nəzarət altındadır. Paşinyanın sərt çıxışlarından və oğlunun Dağlıq Qarabağa göndərilməsi ilə bağlı bəyanatından sonra cəbhə bölgəsində sakitliyin müəyyən şəkildə pozulması müşahidə olunurdu. Hətta onların Müdafiə Nazirliyinin bəzi vəzifəli şəxsləri Azərbaycanın hücumunu gözləmədən aktiv şəkildə döyüşlərə başlamaqla bizi masa arxasına oturmağa məcbur etmək kimi çıxışlar edirdilər. Bunun fonunda cəbhə bölgəsində hansısa diversiya qruplarının işləyəcəyi gözlənilən idi. Amma Azərbaycanın müdafiə naziri Zakir Həsənov, nazirliyin rəhbərliyi daim cəbhə bölgəsindədir. Hər bir istiqamətdə gücləndirmə ilə bağlı tədbirlər görülür. Yeni alınan kəşfiyyat və müşahidə avadanlıqları yerləşdirilir. Ona görə də Qazax istiqamətində baş verən diversiyanın qarşısı alınıb, onlardan biri əsir götürülüb. Hazırda cəbhə bölgəsində vəziyyət silahlı qüvvələrimizin tam nəzarəti altındadır". Ehtiyatda olan polkovnik qeyd edib ki, düşmənin yeni təxribatları gözlənir: "Biz düşmənin növbəti təxribatlarını gözləyirik. Ordumuz istənilən təxribatın qarşısını almağa tam hazırdır". Amma yeni təxribatlar həm hərbi əməliyyatların yenidən aktivləşməsinə səbəb ola, həm də düşmənin daha sərt zərbələr alması ilə nəticələnə bilər. Bunu erməni polkovnik, “Tiqran Mets” xüsusi hərbi təlim və tədris mərkəzinin direktoru Koryun Qumaşyan da etiraf edir. Polkovnikin sözlərinə görə, müharibə qaçılmazdır. O vurğulayıb ki, erməni tərəfi bu dəfə daha genişmiqyaslı və amansız savaşla qarşılacaq. O, Azərbaycanın, 1990-cı illərdən fərqli olaraq, indii hərbi cəhətdən kifayət qədər güclü olduğunu da etiraf edib. Belə vəziyyətdə isə Ermənistanın hərb müstəvisində Azərbaycana getdikcə daha böyük fərqlə uduzmasının Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin çözümünə təsirinin artması da birmənalı həqiqətdir. Çünki Azərbaycanın mövqeyinin, bu səpkidə yürütdüyü diplomatiyanın arxasında real güc dayandığı halda, qarşı tərəf bütün bunlardan məhrumdur. Digər tərəfdən, proseslərin gedişi göstərir ki, hərbi güc baxımından mövcud disbalansın böyüməsi erməni cəmiyyətində kifayət qədər böyük qorxu yarada bilib.
Hazırda Ermənistanda hesab edilir ki, orduda yaranan hərbçi çatışmazlığının özünü daha kəskin şəkildə göstərməyə başlaması İrəvanın Qarabağ məsələsində indiki siyasətini davam etdirməsini mümkünsüz hala gətirir. Çünki indiki siyasətin davamı Qarabağ konfliktinin hərb yolu ilə çözüm ehtimalını artırır ki, bu da Ermənistanın birmənalı şəkildə məğlubiyyəti deməkdir. Erməni tərəfi onu da açıq bəyan edir ki, Bakı hərbi əməliyyatlara başlasa, bu, Ermənistanın hərbi müstəvidə acınacaqlı məğlubiyyətini qaçılmaz edəcək. Əsas səbəblərdən biri də odur ki, Azərbaycan hərb müstəvisində sürətlə gücləndiyi halda, erməni ordusunun tənəzzülü son illərdə daha dinamik xarakter alıb. Bunu Helsinki Vətəndaş Assambleyasının Vanadzor ofisinin rəhbəri Artur Sakunts da təsdiq edir. Sakunts Ermənistan silahlı qüvvələrindəki vəziyyətin stabil və daimi pis olaraq qaldığını bildirib. Onun sözlərinə görə, orduda nizamnamə münasibətlərinin pozulması hallarından şikayət mexanizmi yoxdur. O, yeni hakimiyyət dəyişiklyindən sonra da problemin davam etdiyini vurğulayır. Bldirir ki, belə vəziyyətdə Azərbaycanla danışıqlarda razılıq ələd etmək daha məqbul olardı.
Digər ekspertlər isə hesab edir ki, danışıqların nəticəsi Ermənistanın bu məsələdə nə dərəcədə konstruktiv mövqe nümayiş etdirəcəyindən birbaşa asılıdır. Rəsmi İrəvanın məsələnin həllinə təkan verən mövqe sərgiləməsi üçün isə Ermənistana xarici təzyiqlərin edilməsi vacib sayılır. Əks təqdirdə Azərbaycanın məsələni güc yolu ilə həll etməkdən başqa çarəsi qalmayacaq. Əslində, cari il ərzində Qarabağ münaqişəsinin dinc yolla tənzimlənməsi üçün lazımi addımlar atılmadığı təqdirdə savaş ehtimalının yüksək olmasına dair xəbərdarlıqlar xeyli artıb. Rusiyalı hərbi ekspert Aleksandr Xramçixinin sözlərinə görə, Qarabağda genişmiqyaslı hərbi əməliyyatların başlaması tamamilə gözləniləndir: “Dəfələrlə demişəm ki, Qarabağda hərbi əməliyyatlar gec, ya tez başlayacaq". Digər rus ekspert İvan Timofeyev Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin hərbi müstəvidə çözülməsini mümkün sayır: "Hərbi əməliyyatların yenidən başlanması ilə bağlı real risqi hesabdan silmək olmaz. İstənilən gərginliyin məntiqi, xüsusilə də Qafqazda, onu göstərir ki, pis vəziyyətdə qalmamaq üçün müəyyən addımlar atıla, qərarlar qəbul oluna bilər. Qafqaz regionunda ləyaqət hissi hamı üçün vacibdir, ona görə də burada diplomatiya çox ehtiyatlı olmalıdır. Bu mənada Dağlıq Qarabağda lokal hərbi əməliyyatların bərpa risqi kifayət qədər yüksəkdir". Müxətlif qurumlar tərəfindən yeni müharibə xəbərdarlığı isə işğalçı Ermənistanda, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, geniş rezonansa səbəb olmaqdadır. Çünki erməni tərəfi ötən illər ərzində Azərbaycanla müqayisədə çox zəif hala gəlib. “Armenianreport” portalı isə yazır ki, orduda ildən-ilə pisləşən vəziyyət fonunda Azərbaycanla yeni savaş Ermənistan üçün sözün həqiqi mənasında fəlakət olacaq. Bu vəziyyətdə erməni siyasi şərhçi Sarkis Artsruni diplomatiyada uduzan İrəvanın savaşda da Bakıya məğlub olacağını qeyd edərək, Qarabağ məsələsinin dinc həllini vacib sayır. O bildirir ki, indi Ermənistan üçün formalaşan pat vəziyyəti onun Qarabağ siyasətindəki iflasını ortaya qoyur: “Status-kvonun dəstəklənməsi siyasəti əslində qeyri-rasionaldır. Belə ki, status-kvo təkcə ön cəbhədə formalaşan balans yox, həmçinin Ermənistan və Azərbaycanın iqtisadi inkişaf göstəriciləri, demoqrafik statistikasının müqayisəsidir. Qarabağ konfliktinin mövcudluğu, qapalı sərhədlər Ermənistanın xaricdən asılılığını artırır, iqtisadiyyatı boğaraq, onu inkişaf resurslarından məhrum edir. Bu kontekstdə Azərbaycan bütün regional layihələrdə açar tərəf olur ki, bu da iki ölkənin iqtisadiyyatının Ermənistanın xeyrinə olmayan formada qeyri-bərabər inkişafına gətirib çıxarır. Milyardlarla dollar gəliri olan Azərbaycan boşalan Ermənistan üçün təhdid olacaq. Bu aksiomatik faktın qəbul edilməməsi qeyri-adekvatlıqdan, bizim dövlət və siyasi sistemlərin irrasionallığından xəbər verir. Ermənistan hökumətinin effektiv siyasət göstəriciləri danışıqlar prosesinin uzadılması yox, konfliktin rasional kompromislər əsasında həll edilməsi olmalıdır. Zaman gözləmir, o, Ermənistanın əleyhinə işləyir. Situasiyanı ayıq dəyərləndirmək lazımdır ki, danışıqlar prosesindən maksimum çıxarış edə bilək”. Amma bu çağırışlara rəğmən, Ermənistanda hakimiyyət tərəfindən, hələ ki, məsələnin dinc müstəvidə həlli üçün əməli addımlar atılmır. Bu isə erməni cəmiyyətinin çox qorxduğu savaşı qaçılmaz hala gətirir. Azərbaycan belə savaşa tam hazır tərəf kimi düşmənə ən sərt formada zərbə vurmağa hazırdır. Bu mənada seçim düşmən tərəfdədir. Bakı isə düşmənə fikirləşməyə daha çox vaxt vermək niyyətində deyil.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
