Ənvər Çingizoğlu: “Bütün beynəlxalq qurumlara eyni zamanda müraciət edilməlidir ki, ermənilər geri çəkilsinlər və onlara Azərbaycanın işğal altında olan muzeylərinin vəziyyəti ilə bağlı araşdırma aparmasına şərait yaratsınlar”
Erməni işğalına məruz qalan Azərbaycan torpaqlarında 40 mindən artıq əşyanın toplandığı 22 muzey qalıb. O muzeylərin hazırkı vəziyyəti nə bizə, nə də beynəlxalq ictimaiyyətə məlum deyil. Ermənilərin Azərbaycana aid muzeyləri dağıtdığı, o muzeylərə aid eksponatların İrəvan muzeylərinə daşındığı haqqında faktlar, fikirlər mövcuddur.
Bu gün torpaqlarımız işğal altında saxlandığı üçün bizim o muzeylərin taleyi ilə maraqlanmaq imkanlarımız məhduddur. Ancaq beynəlxalq qurumlar istədikləri zaman bu sahədə araşdırma, tədqiqat apara və dünya ictimaiyyətinə onların vəziyyəti, mövcud durumu haqqında məlumat verə bilər. Lakin indiyə qədər heç bir beynəlxalq qurum bu missiyanı öz üzərinə götürməyib.
Qeyd edək ki, Azərbaycan dövlətinin çoxsaylı müraciətlərinə, cəhdlərinə baxmayaraq, bir sıra hallarda, dünyanın əlaqədar təşkilatları bu problemi görməzdən gəlirlər.
Deyəsən Beynəlxalq Muzeylər Şurası (ICOM) Azərbaycanın işğal altında olan muzeylərinin vəziyyəti ilə bağlı araşdırma aparmaq niyyətindədir. ICOM-un prezidenti Suay Aksoy APA-nın Gürcüstan bürosuna açıqlamasında deyib ki, Azərbaycan dövləti müraciət edərsə, ICOM Azərbaycanın işğal altında olan muzeylərinin vəziyyəti ilə bağlı araşdırma apara bilər: “ICOM beynəlxalq səviyyəli qeyri-hökumət təşkilatıdır və dünyadakı bütün muzeyləri əhatə edir. Azərbaycan tərəfdən işğal altındakı ərazilərdəki muzeylərlə bağlı müraciət daxil olarsa, ICOM bu istiqamətdə iş apara bilər".
Qeyd edək ki, 1946-cı ildə yaradılmış ICOM-un 137 ölkədən 37 mindən çox üzvü, Azərbaycan və Ermənistan da daxil olmaqla, 115 milli və 30 beynəlxalq komitəsi var.
Azərbaycanın işğal altında olan ərazilərində 13 dünya və 292 ölkə əhəmiyyətli tarix və mədəniyyət abidələri ilə yanaşı, 40 mindən artıq əşyanın toplandığı 22 muzey qalıb.
Azərbaycanın işğal altında olan muzeylərinin vəziyyəti ilə bağlı araşdırma aparması üçün Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən ICOM-a müraciət ediləcəkmi?
Məsələni araşdırmaq üçün nazirliklə əlaqə saxladıq. Nazirlikdən bildirdilər ki, ümumiyyətlə, bu problemlə bağlı müxtəlif beynəlxalq təşkilatlara müraciət edilib, lakin hələ nəticə yoxdur. ICOM-a müraciətə gəlincə, nazirlikdən bildirdilər ki, həmin qurumun bu işə qoşulması müsbət olardı.
Nazirlikdən onu da bildirdilər ki, illərdir Azərbaycanın işğal altında olan muzeylərinin vəziyyəti ilə bağlı araşdırma aparmaq üçün beynəlxalq qurumlar qarşısında məsələ qaldırılır, lakin ermənilər, bütün məsələlərdə olduğu kimi, araşdırıcı missiyanın işğal altında olan torpaqlarımızda təhqiqat aparmasına əngəl törədir, onlara işləmək üçün heç bir şərait yaratmırlar.
Nazirlikdən məlumat verildi ki, Azərbaycanın Mədəniyyət Nazirliyi işğal altındakı ərazilərdə tarix-mədəniyyət abidələrinin dağıdılmasına dair hesabat hazırlayaraq UNESCO-ya ünvanlayıb və araşdırma aparmaq üçün missiya göndərilməsini tələb edib, lakin tələb yerinə yetirilməyib.
Nazirlikdən onu da dedilər ki, AŞPA-nın sessiyasında “Mədəni irsin məqsədli şəkildə dağıdılması və qanunsuz dövriyyəsi” adlı məruzə ilə bağlı müzakirələrə qoşulan Azərbaycan nümayəndə heyətinin üzvü Qənirə Paşayeva Ermənistanın işğal etdiyi torpaqlarımızda törətdiyi vandalizm aktları barədə geniş məlumat çatdırıb və Azərbaycan əleyhinə yalanlarla çıxış edən Ermənistan nümayəndə heyətinin üzvlərinə sərt cavab verib.
Qeyd edək ki, Q.Paşayeva çıxışında erməni vandalizmini açıq şəkildə ifşa edib: “Bu mövzu mənim ölkəm üçün son dərəcə həssasdır. Təəssüf hissi ilə bəzi rəqəmləri bir daha diqqətinizə çatdırıram. Azərbaycana aid 600-dən çox tarixi-memarlıq abidəsi, arxeoloji abidə, 40 mindən artıq eksponatı olan 22 muzey, 4 rəsm qalereyası, 4,6 milyon kitab və əlyazma saxlanan 927 kitabxana, 85 incəsənət məktəbi, 20 mədəniyyət sarayı, 4 dövlət teatrı Ermənistanın hərbi təcavüzü nəticəsində işğal altındakı ərazilərdə qalıb. İşğal olunmuş ərazilərdə Azərbaycanın mədəni irsini təşkil edən mədəniyyət obyektləri xüsusi qəddarlıqla məhv edilir. İşğalçı Ermənistan zəbt etdiyi Azərbaycan torpaqlarında mədəni sərvətlərin bir çoxunu da qəsb edərək özününküləşdirmək xətti tutub. Dağlıq Qarabağ bölgəsində və ətraf rayonlarda Azərbaycanın tarixi-mədəni abidələrinə Ermənistanın vurduğu ziyanı dəqiq hesablamaq mümkün deyil, çünki talan və məhv edilmiş sərvətlər nəinki Azərbaycanın, həm də bütün dünya sivilizasiyasının misilsiz mədəniyyət nümunələridir”.
Deputat qeyd edib ki, Azərbaycanın Ağdam, Füzuli, Qubadlı, Laçın, Kəlbəcər və işğal altındakı digər rayonlarından, səma altında muzey olan Şuşa şəhərindən oğurladığı mədəni irs nümunələrinin ticarəti də Ermənistanın dövlət siyasətinin bir hissəsinə çevrilib. Ona görə də mədəni sərvətlərə qarşı təcavüzlərdən bəhs edən bir məruzədə bu həqiqətlərin də yer alması vacibdir. “Hər bir həmkarımıza Azərbaycanın mədəni sərvətlərinə qarşı Ermənistanın qəsbkarlıq siyasətini əks etdirən bütün materialları və sənədləri təqdim edə bilərik. ATƏT-in işğal olunmuş ərazilərdəki vəziyyəti araşdıran missiyasının hesabatında da bu məsələlər öz əksini tapıb” – deyən Q.Paşayeva Azərbaycanın Mədəniyyət Nazirliyinin işğal altındakı ərazilərdə tarix-mədəniyyət abidələrinin dağıdılmasına dair hesabat hazırlayaraq UNESCO-ya təqdim etdiyini və araşdırma aparmaq üçün missiya göndərilməsini tələb etdiyini xatırladaraq bildirib ki, ancaq Ermənistan UNESCO-nun işğal altındakı ərazilərdə tarixi abidələrin vəziyyətini öyrənmək üçün bitərəf missiya göndərməsini əngəlləyib. AŞPA və onun üzvlərindən dəstək gözlədiyimizi qeyd edən parlamentari deyib: “Məruzənin böyük əhəmiyyətini bir daha vurğulayaraq, orada öz əksini tapan bütün çağırış və tövsiyələri dəstəkləyirik. Eyni zamanda, assambleyamızı Ermənistanın işğal etdiyi Azərbaycan ərazilərində tarixi-mədəni abidələri dağıtmasına, talan etməsinə və qanunsuz ticarət həyata keçirməsinə də laqeyd qalmamağa və bunun dayandırılmasını Ermənistanın yeni rəhbərliyindən tələb etməyə çağırırıq. Çünki o abidələr Azərbaycanla yanaşı, dünya mədəniyyətinin də bir parçasıdır və onları qorumaq üçün assambleyamız da ciddi addımlar atmalıdır”.
Etnoqraf, mədəni irsin araşdırıcısı Ənvər Çingizoğlu bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, nazirlik Azərbaycanın işğal altında olan muzeylərinin vəziyyəti ilə bağlı araşdırma aparması üçün ICOM-a müraciət etməlidir. O hesab edir ki, bütün beynəlxalq təşkilatlar eyni zamanda Ermənistana təzyiq göstərsə, onlar, istər-istəməz, onların işğal altında olan ərazilərdə təhqiqat aparmasına şərait yaradacaq: “Erməni lobbisi bütün beynəlxalq təşkilatlarda özünə yer tutub. Ona görə də beynəlxalq qurumlar işğal altındakı ərazilərimizdə təhqiqat apara bilmirlər. Azərbaycan dəfələrlə AŞPA-ya, UNESCO-ya və digər qurumlara Azərbaycanın işğal altında olan muzeylərinin vəziyyəti ilə bağlı araşdırma aparması üçün müraciət edib. Amma ermənilərin hiylə və məkri nəticəsində onlar bu torpaqlarda heç bir iş görə bilmirlər. Nazirlik ICOM-a da müraciət etməlidir. Bildiyimiz kimi, bu qurumun rəhbərliyinin özü həmin ərazidə araşdırma aparmağa maraq göstərir. Nazirlik bu quruma müraciət etsə yaxşı olar. Ümumiyyətlə, bütün beynəlxalq qurumlara eyni zamanda müraciət edilməlidir ki, ermənilər geri çəkilsinlər və onlara Azərbaycanın işğal altında olan muzeylərinin vəziyyəti ilə bağlı araşdırma aparmasına şərait yaratsınlar. Ermənilərə güclü təzyiq göstərilməlidir. Məncə, ICOM dünyada nüfuzu olan bir qurum kimi ermənilərə təzyiq göstərə bilər”.
İradə SARIYEVA
