Şəlalə Cəsur: “Dünyada mədəni irsin qorunmasına məsul olan bütün beynəlxalq qurumlara yenidən həmin ərazilərə müşahidə missiyasının göndərilməsi barədə müraciət edilməlidir”
Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin (XİN) Mətbuat xidmətinin rəhbəri Hikmət Hacıyev Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyinin nümayəndəsinin açıqlamasına münasibət bildirərkən deyib ki, Ermənistan tərəfindən Azərbaycana qarşı hərbi təcavüz və işğal siyasətinin tərkib hissəsi kimi işğal olunmuş ərazilərimizdə maddi mədəniyyət və dini abidələrin dağıdılması, talan edilməsi, mənimsənilməsi, mənşəyi və təyinatının dəyişdirilməsi kimi sistematik vandalizm siyasəti yürüdülür:
"Ermənistanın işğal olunmuş ərazilərimizdə və tarixi Azərbaycan torpaqları olan indiki Ermənistanın ərazisində Azərbaycan xalqına məxsus maddi-mədəni irsin məhv edilməsi siyasəti yalnız Azərbaycan xalqına qarşı deyil, ümumbəşəri sivilizasiyaya qarşı vəhşilikdir. Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyinin nümayəndəsi mətbuata açıqlamasında dolayısı ilə özü bunu etiraf edir, işğalçı dövlət kimi Ermənistanın daşıdığı beynəlxalq məsuliyyəti gizlətməyə çalışır".
Onun sözlərinə görə, buna baxmayaraq, işğal olunmuş ərazilərimizdə Azərbaycan xalqına məxsus maddi mədəniyyət abidələrinin Ermənistan tərəfindən dağıdılması, talan və məhv edilməsi halları dəqiqliklə müəyyən olunub: "Beləliklə, işğal olunmuş ərazilərimizdə Ermənistan tərəfindən 738 tarixi abidə, 83500 ədəddən çox eksponata malik 28 muzey, 4 şəkil qalereyası, 14 xatirə kompleksi və 1107 mədəniyyət müəssisəsi daxil olmaqla, 1891 ədəd maddi mədəniyyət resursu talan edilib və vandalizm obyektinə çevrilib. Cəbrayıl rayonunda 17-ci əsrə aid məscid kompleksi, Şuşa şəhərində 18-ci əsrə aid Yuxarı və Aşağı Gövhərağa və Saatlı məscidləri, XIX əsrə aid Ağdam məscidi nəinki dağıdılıb və talan edilib, donuz və mal-qara yerləşdirilməklə tövlə edilib və təhqir obyektinə çevrilib. Həmçinin, Şuşa şəhərində Vaqifin mavzoleyi, Natəvanın evi, karvansaray kimi arxeoloji abidələr dağıdılıb və talan edilib".
O əlavə edib ki, XİN, Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi birgə səylərlə Ermənistanın işğal olunmuş ərazilərimizdə, o cümlədən Ermənistan ərazisində Azərbaycan xalqına məxsus tarixi maddi-mədəni irsə qarşı vandalizm əməllərini beynəlxalq səviyyədə təqdim etməkdə davam edəcəklər.
Ermənilərin işğal altında saxladıqları ərazilərdə törətdikləri vandalizm əməllərinin yerindəcə araşdırılması üçün xüsusi beynəlxalq missiyaların regiona səfərinin təşkili yönündə hansı addımlar atılmalıdır?
Ekspert Şəlalə Cəsurun sözlərinə görə, Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ bölğəsinin və ətraf rayonlarının işğal olunmuş və 25 ilə yaxın müddətdə Ermənistan silahlı qüvvələrinin nəzarəti altında olan ərazilərində xalqımıza məxsus əmlakın və təbii sərvətlərin kütləvi surətdə talan və məhv edilməsi bu gün də davam edir: “Ölkə rəhbərliyinin, rəsmi qurumların işğalçı dövlətin vandallıq hərəkətlərinin qarşısının alınması üçün beynəlxalq qurumlarda dəfələrlə səsləndirdiyi həyəcan təbilinə baxmayaraq, dünyanın gözü qarşısında maddi və mənəvi sərvətlərimizin axırına çıxılır. Bu ərazilərin min illərdən bəri xalqımıza məxsusluğuna şahidlik edən tarixi abidələr isə xüsusi amansızlıqla məhv edilir, saxta əlavələrlə “özününküləşdirilir”. XİN-in bəyanatında ermənilərin konkret olaraq hansı tarixi abidələrimizə qarşı vandallıq etdikləri barədə ətraflı bilgi verilib. Ona görə də təkrarrçılıq edib həmin adları bir daha sadalamıram. Ancaq bütün dünya bir daha bilməlidir ki, Ermənistan işğal etdiyi Azərbaycan ərazilərində mədəni irsin məhv edilməsinə və saxtalaşdırılmasına yönələn, beynəlxalq konvensiyalarda bəşəri cinayət kimi qiymətləndirilən əməllər törədir. Bu ərazilərdə qalan tarix-mədəniyyət abidələri ya dağıdılaraq izləri silinir, ya da erməni abidələri adı altında saxtalaşdırılır. Müxtəlif mənbələrdən toplanan məlumatlara görə, həmin ərazilərdə indiyədək yüzlərlə tarixi abidə tamamilə dağıdılıb. İşğal altındakı tarix-mədəniyyət abidələrimizin kütləvi məhvi və mənimsənilməsi 1954-cü ildə qəbul edilmiş Haaqa Konvensiyasına (hərbi konfliktlər zamanı mədəni dəyərlərin qorunması haqqında maddə) ziddir. Bu konvensiya hərbi münaqişələr zamanı hər bir dövlətin öz ərazisində və qarşı tərəfin ərazisində yerləşən mədəni dəyərlərin qorunmasını, arxitektura, incəsənət, tarixi abidələr, arxeoloji qazıntılar kimi daşınan və daşınmaz mədəni dəyərlərin müdafiə edilməsini iştirakçı dövlətlərin üzərinə vəzifə kimi qoyur. Amma, gəlin görək, buna əməl olunurmu? Ermənistan UNESCO-nun işğal altındakı ərazilərdə tarixi abidələrin vəziyyətini öyrənmək üçün bitərəf missiya göndərməsini əngəlləyir. Ermənilərin bu əməlləri, işğal altındakı ərazilərdə tarix-mədəniyyət abidələrinin dağıdılması və saxtalaşdırılması həm də UNESCO-nun “Dünya mədəni və təbii irsinin qorunması haqqında” Konvensiyasının pozulması deməkdir. Buna görə də dünyada mədəni irsin qorunmasına məsul olan bütün beynəlxalq qurumlara yenidən həmin ərazilərə müşahidə missiyasının göndərilməsi barədə müraciət edilməlidir. Hesab edirəm ki, əlaqədar beynəlxalq qurumların özləri də bu məsələ ilə bağlı həyəcan təbili çalmalıdırlar. Müşahidə aparmağa imkan verməyən Ermənistan barədə BMT-yə müraciət etməlidirlər. Yeri gəlsə, həmin ölkəyə qarşı sanksiyaların tətbiqinə səslənməlidirlər. Azərbaycan üzərinə düşən nə varsa, onu edir. Dağıdılan, adı dəyişdirilən abidələrin dəqiq xəritəsi əlimizdə var. Biz müraciət edirik, ardı qalır əlaqədar beynəlxalq təşkilatların bir qədər məsuliyyətli yanaşmasına”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
