Rəsul Cahangirli: “Ancaq rəsmi Bakı sözügedən layihəyə dəstək verə bilər”
Azərbaycanın enerji sahəsində böyük uğurlar əldə etməsi çoxşaxəli əməkdaşlıq üçün geniş imkanlar yaradıb. Bir sıra ölkələr bu məsələdə Azərbaycanla daha geniş əlaqələr qurmaqda maraqlıdırlar. Eyni zamanda, hansısa layihəni həyata keçirərkən rəsmi Bakının dəstək verməsini arzulayırlar. Zaman-zaman bu tendensiya özünü göstərib.
Çünki reallıq ondan ibarətdir ki, Azərbaycanın iştirakı olmadan regionda hansısa layihə reallaşdırıla bilməz. Bundan başqa, digər layihələrə də Azərbaycanın dəstək verməsini istəyirlər.
O da məlumdur ki, 2015-ci il dekabrın 13-də Türkmənistan-Əfqanıstan-Pakistan-Hindistan (TAPİ) qaz xəttinin tikintisinə start verilib. İllik ötürücülük gücü 33 milyard kubmetr olan TAPİ qaz kəmərinin uzunluğu 1814 kilometrdir. Kəmər Əfqanıstanın Herat və Qəndəhar, Pakistanın Kvetta və Multan şəhərlərindən keçərək, Hindistan sərhədində Fazilka yaşayış məntəqəsinədək uzanacaq. Boru xəttinin Türkmənistandan keçən hissəsinin ümumi uzunluğu 1600 kilometr olacaq.
Türkmənistanın ölkəmizdəki səfiri Mekan İşanquliyev bununla bağlı keçirilən tədbirdə Azərbaycanı da bu layihəyə dəvət edib. Onun fikrincə, Türkmənistan Prezidentinin energetika siyasəti yanacaq-enerji kompleksinin hərtərəfli və sistemli inkişafına, onun şaxələndirilməsinə və qlobal enerji sisteminin dinamik inteqrasiyasına istiqamətlənib. Bu strategiyanın vacib aspekti Türkmənistan enerji daşıyıcılarını dünya bazarlarına nəql edən ixracat marşrutlarının coğrafiyasının genişləndirilməsidir. Diplomat, həmçinin, qeyd edib ki, ölkənin bütün qaz magistrallarını vahid sistemdə birləşdirən “Şərq-Qərb” qaz kəməri boyunca müxtəlif infrastruktur obyektlərinin tikintisi davam edəcək.
Bütün bunların fonunda, Azərbaycanın sözügedən layihəyə qoşulması, iştirakı perspektivini ekspertlər necə dəyərləndirirlər?
Məsələyə münasibət bildirən ekspert Rəsul Cahangirlinin fikrincə, nəzəri cəhətdən bu mümkündür: “Türkmənistanın reallaşdırdığı sözügedən layihəyə Azərbaycanın qoşulması hələ ki, gündəmdə deyil. Ona görə ki, Azərbaycan çox uğurla “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsini reallaşdırır. Belə ki, Azərbaycan qazı 2019-cu ildə Türkiyə, 2020-ci ildə isə Avropa bazarına çıxarılacaq. Ancaq buna rəğmən, nəzəri cəhətdən bu mümkündür. Yəni Azərbaycanın TAPİ kəmərinə qoşulması mümkündür. Çünki Türkmənistanla Azərbaycan həmsərhəd ölkə sayılır. Ancaq praktiki cəhətdən bu barədə konkret hansısa müzakirə aparılmayıb və belə bir müzakirələrin də aparılması yaxın perspektivdə gözlənilmir. Çünki bunun üçün elə bir vacib zərurət yoxdur. Ancaq Azərbaycan sözügedən layihəyə dəstək verə bilər. Ona görə ki, Azərbaycan enerji daşıyıcılarının diversifikasiya olunmasında maraqlıdır. Bununla yanaşı, haçansa zərurət və yaxud da ehtiyac yaranarsa, Azərbaycan TAPİ kəmərinə qoşula bilər. Bəziləri TAPİ-ni Rusiyaya qarşı hesab edirlər. Hesab edirəm ki, bu belə deyil. Ona görə ki, Türkmənistan öz sərvətlərini sərfəli qiymətə satmaq üçün bir çox istiqamətlər üzrə hərəkət edir. Onun Çinlə də böyük enerji layihəsi var. Bu səbəbdən də Türkmənistan özünü Çindən tam asılı salmaq istəmir. TAPİ Türkmənistanın özünü sığortaladığı alternativ bir variantdır.
Asiya regionu üçün həmin coğrafiyaya yaxın ölkələrin qaz nəql etməsi daha sərfəlidir. Hər halda, hələlik Azərbaycanın bu layihəyə qoşulmasına böyük ehtiyac duyulmur. Proseslərin gedişindən asılı olaraq, Xəzərin Azərbaycan sektorunda da çox qaz hasil olunarsa, bazarda əlavə alıcı olarsa, buna baxmaq olar”.
Vidadi ORDAHALLI
