Qasım Hacıyev: “Daşnaksütyun”un xətti ilə də, Şaumyanın “bolşevik” adı altında yaratdığı dəstələr tərəfindən də Azərbaycanın hər yerində çox böyük soyqırımlar törədildi”
Ermənilərin Azərbaycan xalqına qarşı həyata keçirdikləri soyqırım hadisəsindən yüz il keçir. Ermənilərin azərbaycanlıları genosidə məruz qoyması faktına hələ beynəlxalq aləmdə siyasi-hüquqi qiymət verilməyib. Bu, əlbəttə ki, bizi olduqca narahat edir. Azərbaycan dövlət müstəqilliyi əldə etdikdən sonra tariximizdə baş verən hadisələrə yenidən qayıtdıq.
Tarixçi-alimlərin, tədqiqatçıların səyləri nəticəsində illərlə arxivlərdə gizli saxlanan bir sıra faktlar üzə çıxarıldı. O faktlar sırasında ermənilərin azərbaycanlılara qarşı həyata keçirdikləri qətllər, qırğınlar haqqında müfəssəl məlumatlar diqqəti daha çox cəlb edir. Tarixi həqiqətlər qarşımızda qanlı mənzərələr, faciələr sərgiləyir. Bütün bu hadisələrin baiskarı erməni daşnaklarıdır. Son illərin tədqiqatları nəticəsində məlum olub ki, ermənilər yalnız Azərbaycan türklərinə qarşı deyil, respublikamızda yaşayan bütün xalqlara qarşı soyqırım aktı törədiblər. Ölkəmizdə yaşayan talışlar, ləzgilər, yəhudilər, almanlar, ruslar, gürcülər, tatlar və qeyri millətlər, etnik qruplar canlarını erməni terrorundan qurtara bilməyiblər.
Tarixçi-alimlər yazırlar ki, erməni daşnaklarının talış xalqına qarşı törətdikləri soyqırım aktı nəticəsində onlarla insan həyatını itirib. Məlumatlara görə, ermənilər Lənkəranın Sütəmurdov kəndində əhaliyə amansız divan tutublar. Bu kəndin camaatı mərd və çox qonaqpərvərdir. Tarixi mənbələrdə yer alan məlumatlara görə, 1918-ci ilin mart ayından Azərbaycan xalqına başlanan erməni terroruna qarşı bu kəndin camaatı da mübarizə aparıb. 2 minə yaxın rus-erməni hərbi birliyi Lənkərana hücum çəkib, burada 40 kənddə talançılıq ediblər. Tarixçilər yazırlar ki, yerli əhaliyə, etnik mənsubiyyətindən asılı olmayaraq, soyqırım aktı həyata keçiriblər.
Bu gün talış xalqı ermənilərin onlara qarşı törətdikləri cinayətləri xatırlayır və erməni vəhşiliyi haqqında danışır. Ermənilərdən fərqli olaraq, talışlar və digər xalqlar tarixən Azərbaycanda yaşayıblar, Azərbaycan türkləri ilə əməl, söz, fikir qardaşı olublar.
Erməni vəhşiliyindən, daşnakların məqsədli şəkildə həyata keçirdikləri çoxsaylı terrordan başqa xalqların da acı çəkməsi faktını bütün dünya ictimaiyyəti bilməlidir.
1918-ci il 31 mart-3 aprel arasında Azərbaycanın paytaxtında və bölgələrdə ermənilərin müxtəlif xalqlara qarşı həyata keçirdikləri tükürpədici qətllər, soyqırım aktı tariximizin böyük faciələrindən biridir.
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Qafqazşünaslıq İnstitutunun Ermənişünaslıq şöbəsinin müdiri, tarix elmləri doktoru, professor Qasım Hacıyev “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, ermənilər Azərbaycan türkləri ilə yanaşı, burada yaşayan digər xalqlara qarşı da cinayətlər törədiblər. Q.Hacıyevin sözlərinə görə, son illər aparılan tədqiqatlar nəticəsində erməni daşnaklarının respublikamızın müxtəlif bölgələrində yaşayan azsaylı xalqların nümayəndələrinə qarşı cinayətləri üzə çıxarılıb: “Əvvəlcə onu deyim ki, ulu öndər Heydər Əliyevin 1998-ci ildə verdiyi fərmanla ermənilərin azərbaycanlılara qarşı törətdikləri soyqırıma hüquqi-siyasi qiymət verildi. Bundan əvvəl isə bu hadisənin soyqırım kimi tanınması ilə bağlı heç bir rəsmi qərar, fərman yox idi. Tarixi faktdır ki, ermənilər XIX əsrin əvvəllərindən Qafqaza köçürülərək bizim tarixi ərazilərimizdə yerləşdiriliblər. Ermənilər bura köçürüldükdən sonra onların yerli xalqlara münasibətləri hədsiz dərəcədə mənfi olub. “Gülüstan” və “Türkmənçay” müqavilələrindən sonra ermənilərin bu ərazilərə köçürülməsi kütləvi hal aldı. Sonradan yaranan erməni terror təşkilatları, partiyaları Qafazın ayrı-ayrı yerlərində yerli əhaliyə qarşı hücumlar təşkil edirdilər. Hətta XIX əsrin 90-cı illərində yaradılan “Daşnaksütyun” partiyasının nizamnaməsində yerli əhaliyə qarşı kütləvi qırğınlar törədilməsi ilə bağlı planlar əks olunub. Ermənilər Azərbaycana köçürüldükdən sonra siyasi partiyalar, terror təşkilatları formalaşdırmağa başlayıblar. O dövrdə yaşayan Vorontsov-Daşkovun, Lalayanın və digərilərin qeydlərində erməni daşnaklarının törətdikləri siyasi oyunlar, onların ərazi iddiaları, Azərbaycan türklərinə və digər xalqlara qarşı həyata keçirdikləri qətliamlardan danışılır. Mənbələrdə bu məsələ ilə bağlı çox məlumatlar var. “Daşnaksütyun”un xətti ilə də, Şaumyanın “bolşevik” adı altında yaratdığı dəstələr tərəfindən də Azərbaycanın hər yerində çox böyük soyqırımlar törədildi. Bu soyqırım aktı da yalnız Azərbaycan xalqına qarşı törədilmədi, eyni zamanda biz türklərlə tarixən çiyin-çiyinə yaşayan etnik qrupların, azsaylı xalqların hamısına qarşı törədilib. Son zamanlar aparılan tədqiqatlar göstərir ki, ermənilər Azərbaycanda yaşayan yəhudilərə, almanlara, ruslara, talışlara, tatlara, ləzgilərə, gürcülərə və digər xalqlara qarşı soyqırım törədiblər. Sadaladığım faktlar hamısı sənədlərdə öz əksini tapıb. 1918-ci ilin mart-aprel aylarında Azərbaycanın müxtəlif yerlərində Andranikin, Lalayanın, Amazapsın, Əmiryanın rəhbərliyi ilə həyata keçirilən qırğınlar yalnız Azərbaycan türklərinə qarşı deyil, ölkəmizdə yaşayan bütün xalqlara və tayfalara qarşı baş verib”.
Bu hadisələrin ermənilərin ərazi iddialarından qaynaqlandığını qeyd edən professor Hacıyevin sözlərinə görə, onların məqsədi, Azərbaycan da daxil olmaqla, bütün Qafqazda yerli əhalinin kökünü kəsmək və özlərini bu ərazilərin “sahibi” élan etmək idi. Q.Hacıyev deyir ki, özlərinin dövləti olmayan ermənilər XVIII-XIX əsrlərdə Çar Rusiyasına müraciət edərək dövlət qurmaq niyyətlərini açıqlayıblar, bunun üçün onlara yardım etməyi xahiş ediblər. Ermənilər xristian həmrəyliyindən istifadə edərək müxtəlif cinayətlərə rəvac veriblər. Professorun sözlərinə görə, onlar bu ərazidə yerləşdikdən sonra Naxçıvan, Zəngəzur, Dağlıq Qarabağ kimi tarixi ərazilərimizə qarşı iddialarını ortaya qoyublar: “Onlar bütün işlərini planlı şəkildə həyata keçirirdilər. Ermənilər bu yolla təəssüf ki, bizim ərazilərimizi ələ keçirməyə müvəffəq oldular. Hazırda da Dağlıq Qarabağı və ətraf rayonları işğal altında saxlayırlar. Bilirsiniz ki, ermənilər yalnız azərbaycanlılara, Azərbaycanda yaşayan etnik qruplara, xalqlara qarşı deyil, həm də Gürcüstanda, Rusiyanın Dağıstan bölgəsində də soyqırım siyasəti həyata keçiriblər. Ermənilər harada kompakt yaşayıblarsa, o ərazilərə qarşı iddia irəli sürüblər”.
Ermənilərin bir sıra xalqlara qarşı törətdikləri tarixi cinayətlərə beynəlxalq ictimaiyyətin, qurumların reaksiyasız qalmasına gəlincə, Q.Hacıyev qeyd etdi ki, əslində, ermənilər bəzi böyük dövlətlərin istəyini, arzusunu yerinə yetirirlər. Tarixən bu toplumun müxtəlif dövlətlərin əlində alət olduğunu xatırladan Q.Hacıyev vurğuladı ki, ermənilərin cinayəti bütün dünyaya məlumdur.
Q.Hacıyevin sözlərinə görə, ermənilərin azərbaycanlılara qarşı həyata keçirdikləri 31 mart soyqırımının 100-cü ildönümü ilə bağlı rəhbərlik etdiyi Ermənişünaslıq şöbəsi tərəfindən böyük konfrans keçiriləcək. Professor Hacıyev bildirdi ki, bu konfransda ermənilərin törətdikləri bütün tarixi cinayətlər haqqında dünyanın elmi ictimaiyyətinə də müraciətlər ediləcək.
İradə SARIYEVA
