Ermənistanda dövlət idarəçiliyində edilən dəyişikliklərin Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinə hansı formada təsir göstərəcəyi bu gün siyasi dairələrdə əsas müzakirə mövzularından birini təşkil etməkdədir. Ümumiyyətlə, real vəziyyət bu məsələyə birmənalı yanaşma olmadığını və hakimiyyətə kimlərin yiyələnməsinin prosesə birbaşa təsirinin olacağını göstərir. Digər tərəfdən geosiyasi olaylar da burada öz sözünü deyir. Çünki Ermənistanda kimlərin hakimiyyət başına gətrilməsinin təkcə ermənilərin öz ixtiryarında olmadığı da danılmaz həqiqətdir.
Hazırda maraq doğuran məqamlardan biri Ermənistanda kimin dövlət başçısı postunu tutacağıdır. Artıq bu ölkədə hakim Respublika Partiyasının prezidentliyə namizədinin kimliyi məlum olub. Belə ki, Ermənistan prezidenti Serj Sarkisyan yeni namizədin Böyük Britaniyadakı səfir Armen Sarkisyan olacağını açıqlayıb. Əslində, sonuncunun hakim partiyanın namizədi olacağına dair bir neçə gün əvvəldən məlumat yayılmışdı. Elə Armen Sarkisyanın məhz buna görə də Böyük Britaniyadan ölkəsinə döndüyü bildirilirdi. Onun artıq Ermənistanda bununla bağlı bir neçə görüş keçirdiyi də gələn məlumatlar arasındadır. Xüsusilə Serj Sarkisyanın yaxın adamları və onun siyasi kursunu dəstəkləyənlər səfirlə çoxsaylı görüşlər keçirib. Məlumat üçün bildirək ki, Armen Sarkisyan 1996-cı ilin dekabrından 1997-ci ilin fevralınadək Ermənistanın baş naziri olub. 2013-cü ildən ölkəsinin Böyük Britaniyadakı səfiridir. Armen Sarkisyanın Türkmənistan və Özbəkistanda biznesi var. Onun Yaxın Şərqdə və Britaniyada yaxşı çevrəsinin olduğu haqda məlumat yayılıb. Ona görə də ehtimal olunur ki, o həm də erməni diasporu və lobbisinin prezidentliyə namizədi ola bilər. Burada diqqət çəkən məqam isə Armen Sarkisyanın Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin ərazilərin azad olunması variantı ilə həllini istəyən keçmiş prezident Levon Ter-Petrosyanın dövründə başı nazir postunu daşımasıdır. Ter-Petrosyan da Armen Sarkisyanı beynəlxalq əlaqələrinə görə bu posta təyin etmişdi. Lakin Ermənistanda artıq bəzi qüvvələr Armen Sarkisyanın da Ter-Petrosyan kimi Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin Azərbaycanın mövqeyinə uyğun həllini dəstəkləməsindən və prezidentliyi dövründə buna çalışmasından narahatdır. Doğrudur, yeni sistemdə prezidentin səlahiyyətləri məhdud olacaq, amma yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Armen Sarkisyanın yaxşı beynəlxalq əlaqələri var. Bu da onun ciddi fiqur ola biləcəyi haqda fikirləri gücləndirir. Hətta Ermənistanda bir sıra ekspertlər Armen Sarkisyanın ölkənin inkişafı üçün münaqişənin sürətli həllinə çalışmasının mümkünlüyünü ölkənin mənafelərinə cavab verən addım sayır. Serj Sarkisyanın isə Levon Ter-Petrosyanın kadrını dövlət başçısı postuna gətirmək niyyətinin arxasında nələrin durması hələ dəqiq bəlli deyil. Amma fikirlər də səslənir ki, bununla Sarksiyan Qarabağ məsələsində müəyyən dəyişikliiklərin olmasında artıq maraqlı tərəf olduğunu, Qarabağ məsələsində daxili və xarici təzyiq faktorlarını neytrallaşdırmağı düşünür. Eyni zamanda o da istisna olunmur ki, Qərbə bağlı adamı dövlət rəhbəri vəzifəsinə gətirməklə Sarksiyan Avropadan dəstək almağı və Rusiyanın adamı kimi tanınan indiki baş nazir Karen Karapetyanla savaşdan qalib çıxmağı düşünür.
Məlumatlara görə, Rusiya Avropa İttifaqı ilə əməkdaşlıq sazişinə gedən Serj Sarksiyanı baş nazir vəzifəsində görmək istəmir. Bu səbəbdən Sarksiyan üçün əsas ümid yeri Avropadan dəstək almaqdır və o, elə buna görə ilin əvvəlində Avropaya xəlvəti səfər edib. Moskva isə bütün bunlara görə ona qəzəblidir. Bunu rusiyalı ekspert Aleksey Fenenko da təsdiq edir. Onun sözlərinə görə, ötən il müttəfiqlər - Rusiya və Ermənistan arasında bəzi fikir ayrılıqlarının olduğunu göstərdi: "2017-ci ildə Ermənistanın Avropa İttifaqı ilə Assosiasiya Sazişi barədə ilkin razılığa gəlməsi diqqət yetirilməli olan əsas məqamdır. Bu, dərhal Moskvada narahatlıq doğuran münasibət yaratdı. Çünki çoxları strateji müttəfiq hesab etdikləri ölkənin belə qəfil kursu dəyişəcəyini gözləmirdi". Onun sözlərinə görə, Rusiya-Ermənistan münasibətlərində müəyyən gərginlik 2013-cü ilin yayından etibarən mövcuddur, lakin İrəvanın belə dönüşünü Moskvada çox az adam gözləyə bilərdi: "Bu, Kremli Qarabağ məsələsində mövqeyini dəyişməyə məcbur edir".
O, Ermənistanda Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı Rusiyanın mövqeyinə olan narazılığın regionda bütün geosiyasi vəziyyətin kəskin dəyişməsinə səbəb ola biləcəyinə işarə edib: "Bu gün Ermənistanda açıq-aşkar antirusiya əhval-ruhiyyəsinin gücləndiyinə şahidlik edirik. MDB ölkələri arasında NATO ilə ən böyük tərəfdaşlıq proqramı məhz Ermənistandadır. İndi də Avropa İttifaqı ilə Assosiasiya Sazişi ortaya atılıb. Ümumiyyətlə, bu sırf siyasi nümayişdir, çünki Ermənistanın sazişdən iqtisadi səmərəsi sıfıra bərabərdir". O qeyd edib ki, bu gün İrəvan Rusiyadan NATO və Avropa İttifaqı istiqamətində uzaqlaşmağa hazır olduğunu açıq şəkildə göstərir: "Burada, vaxtilə Gürcüstanda olduğu kimi, Rusiyadan uzaqlaşmağa çağıran gənc siyasətçilər qrupu yetişir". Təbii ki, bütün bunlara görə Moskva Sarksiyanı yenidən hakimiyyət başında görmək istəmir. Sarksiyan isə, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, müvafiq xarici dəstəyi artıq Rusiyada yox, Avropada axtarır. Amma burada nəzərə almaq lazımdır ki, Avropa Qarabağ məsələsinin həllini ərazi bütövlüyü çərçivəsində tələb edir. Hələ ötən ilin noyabrında Brüsseldə keçirilən Avropa İttifaqının "Şərq Tərəfdaşlığı" Sammitində çox mühüm sənəd imzalanıb. Birgə Bəyannamə adlanan bu sənəddə Avropa İttifaqı ilə bir sıra tərəfdaş ölkələrin, o cümlədən Azərbaycanın suverenliyi, ərazi bütövlüyü və müstəqilliyi birmənalı şəkildə dəstəklənir. Bu isə bir daha Ermənistanın Avropa İttifaqı üzvləri tərəfindən işğalçı dövlət kimi tanınması mənasına gəlir. Belə vəziyyətdə Sarksiyan yaxşı başa düşür ki, Avropa İttifaqının dəstəyinini qazana bilmək üçün Qarabağ məsələsinin həllində müəyyən addımlar atmalıdır. Bu məsələdə isə məhz Armen Sarkisyan faktoru Ermənistanın indiki prezidentinin imdadına çata bilər. Maraqlıdır ki, bütün bunlar fonunda Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirlərinin Krakov görüşündən də müsbət siqnallar gəlir. Bunu Azərbaycanın xarici işlər naziri Elmar Məmmədyarovun açıqlamaları da təsdiq edir. Krakov görüşünün nəticələri barədə danışan nazir qeyd edir ki, ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrləri Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli ilə əlaqədar bir sıra kreativ fikirlər irəli sürüblər. O bildirib ki, Krakov şəhərində Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli üzrə danışıqlar 6 saata yaxın davam edib: "Əvvəlcə ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrləri və ATƏT-in fəaliyyətdə olan sədrinin şəxsi nümayəndəsi ilə görüşdüm. Sonra ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrlərinin və fəaliyyətdə olan sədrin şəxsi nümayəndəsinin iştirakı ilə Ermənistanın xarici işlər naziri Edvard Nalbandyanla görüşdük. Bunun ardınca Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirləri səviyyəsində təkbətək görüşlər oldu. Təkbətək görüş başa çatdıqdan sonra yenidən ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrləri və ATƏT-in fəaliyyətdə olan sədrinin şəxsi nümayəndəsi ilə görüşdüm". Nazir əlavə edib ki, görüş əsnasında həmsədrlər tərəfindən münaqişənin həlli ilə əlaqədar bir sıra kreativ fikirlər irəli sürülüb: "Bu ideyalar əsasında müzakirələri davam etdirmək məqsədilə həmsədrlər fevralın əvvəlində regiona səfər edəcəklər. Prinsip etibarilə görüşlər pozitiv şəkildə keçdi. Ümumi yanaşma ondan ibarətdir ki, münaqişənin həllində irəliləyiş əldə etmək və regionda sülh və sabitliyi təmin etmək üçün daha intensiv, substantiv və məntiqli danışıqlar davam etdirilməlidir". Azərbaycan danışıqları davam etdirməkdə maraqlı olduğunu dilə gətirməklə həm də prosesə ümidli yanaşdığını göstərir. Görünür, Ermənistan da məsələnin sülh yolu ilə həlli üçün müəyyən addımlar atmağa hazır olduğunu nümayiş etdirib. İndi Ermənistanda hakimiyyət idarəçilyində dəyişikliklər fonunda İrəvanın daha konkret addımlar atması istisna edilmir. Artıq bu məsələdə Serj Sarksiyan məsuliyyətin müəyyən hissəsini ölkənin yeni prezidentinin üzərinə qoymağı düşünür. Həmsədrlərin fevralın əvvəlində regiona səfəri və burada keçirəcəkləri görüşlərdən sonra isə Qarabağ məsələsinin həllində daha konkert addımların atılması gözlənir. Məsələnin bu tərəfinə nəzər salan millət vəkili Zahid Oruc bildirib ki, danışıqların nəticələrindən danışarkən, əvvəlcə Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrovun Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı sonuncu açıqlamasına diqqət yetirmək lazımdır: "Sergey Lavrov bir neçə gün öncə keçirdiyi mətbuat konfransında Qarabağ məsələsindən danışarkən, əvvəlki çıxışlarından fərqli olaraq, daha nikbin mövqe sərgilədi. Dərhal Azərbaycanın Xarici İşlər Nazirliyi ona rəsmi reaksiya verdi, bu mövqeyi alqışladı. Lavrov indiki halda bir qədər balanslı mövqedən çıxış edərək vurğuladı ki, Qarabağ məsələsini bir qərarla həll etmək qeyri-mümkün olacaq. Açıqlaması ondan ibarətdir ki, söhbət yenə mərhələli həlldən gedir. Krakovda kreativ yanaşmalar isə ondan ibarət ola bilər ki, Azərbaycan tərəfi ermənilərin bu mövqedən bir qədər geri addım atdığını müşahidə edir. Ermənilər bu prosesin uzunmüddətli olduğunu anlayır. Sarkisyan rejimi başa düşür ki, söhbət yenə mərhələli həll planına qayıdacaq". Millət vəkili qeyd edib ki, 2018-ci ildə həmsədrlər prezidentləri görüşdürə bilər. Çünki Qarabağ münaqişəsinin qaynar fazaya keçməsi hələlik nə Rusiyaya, nə ABŞ-a, nə də Avropa dairələrinə lazımdır: "Onlar Yəməndən Suriyaya qədər böyük bir zolaqda beynəlxalq dramın, hərbi teatrın içərisindədirlər. Düşünürəm ki, Azərbaycan tərəfinin bir qədər müsbət kontekstdə açıqlama verməsi dövlət başçılarının görüşünün mümkünlüyü ilə bağlıdır. Fikrimcə, erməni tərəfi danışıqlarda iştirak edəcək". İndi istisna olunmur ki, bu danışıqlar artıq müəyyən nəticələr də verəcək.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
