Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin cari il ərzində də beynəlxalq gündəmin əsas mövzularından biri olacağı şübhə doğurmur və bunu yüksək səviyyədə verilən rəsmi açıqlamalar da təsdiq edir. Söhbət BMT-nin baş katibi Antonio Quterreşin açıqlamalarından gedir. O, təşkilatın 2018-ci il üçün fəaliyyətinin 12 əsas istiqamətini açıqlayıb. Bu açıqlamalardan bəlli olur ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi də cari il həlli prioritet olacaq məsələlər sırasında yer alır.
Məlumat üçün bildirək ki, Quterreş Baş Assambleya üzvlərinə müraciətində baş katib vəzifəsində işlədiyi il ərzində bəşəriyyətin sülhə doğru addım atmadığını xatırladıb. Onun sözlərinə görə, üzərində məşğul olmaq lazım gələcək əsas problemlər Yaxın Şərqdəki münaqişələrin və Avropadakı "dondurulmuş" münaqişələrin nizamlanması, Myanma və Banqladeşdə qaçqınların problemlərinin həlli, eləcə də Koreya yarımadasının nüvə silahlarından təmizlənməsidir. Baş katib Avropada münaqişələri “donduran” ”iflic”ə son qoymağa dair çağırış edib. Onun sözlərinə görə, qitə ölkələri bu problemləri aradan qaldırmaq üçün lazım olan “açarlar"a malikdir: "Mövcud vəziyyətləri həll etmək üçün təhlükəli millətçilik dalğasına müqavimət göstərmək və müvafiq vasitəçi təşəbbüsləri, o cümlədən Normand formatını və Şərqi Ukrayna üzrə Üçtərəfli Kontakt qrupunu, Dağlıq Qarabağ üzrə ATƏT-in Minsk Qrupunu, Gürcüstan üzrə Cenevrə beynəlxalq müzakirələrini və “Dnestryanı üzrə 5+2” prosesini canlandırmaq lazımdır”.
Bu açıqlamadan aydın görünür ki, Dağlıq Qarabağ məsələsi BMT səviyyəsində xüsusi diqqət mərkəzində yer alacaq və qurum ATƏT-in Minsk Qrupunun fəaliyyətinin nəticə verməsinə çalışacaq. Hadisələrin bu səpkidə inkiaşfı Azərbaycanın maraqlarına tam cavab verir və rəsmi Bakı hər zaman Qarabağ konfliktinin BMT-nin də diqqət mərkəzində olmasını istəyib. Proseslərin bu səpkidə getməsi eyni zamanda Azərbaycanın diplomatik uğurunun təzahürü qismində çıxış edir. Digər tərəfdən, BMT səviyyəsində də aydın görülür ki, Qarabağ məsələsinin həlli regionda təhlükəsizlik baxımından çox önəmlidir. Bunu Antonio Quterreşin açıqlamaları da təsdiq edir. BMT baş katibi son olaraq vurğulayıb ki, hər kəs hər yerdə dünyanı daha təhlükəsiz etmək üçün bir şeylər edə bilər: “Məşğul olmağımız gərəkən əsas problemlər Dağlıq Qarabağ, Gürcüstan və Dnestryanı ərazilər, Yaxın Şərqdə və Avropadakı “donmuş” münaqişələrin tənzimlənməsidir”. O, həmçinin, bütün bəhs edilən problemlərin həlli üçün zamana, gücə, vəsaitlərə, siyasi kapitala ehtiyac olduğunu bildirib. Quterreş əmindir ki, hər kəs inkişaf edən və təhlükəsiz dünyanın qurulmasında iştirakçı ola bilər.
BMT səviyyəsində Qarabağ məsələsinə diqqətin artmasının Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatının (ATƏT) konfliktlə bağlı mövqeyini aktiv hala gətirmək niyyəti fonunda çox önəmli olması qətiyyən şübhə doğurmur. Xatırladaq ki, bu günlərdə ATƏT-in fəaliyyətdə olan sədri, İtaliyanın xarici işlər naziri Anjelino Alfano 2018-ci ildə fəaliyyətinin prioritetlərini açıqlayarkən Qarabağ məsələsinə xüsusi diqqət yetirib. O bildirib ki, İtaliya Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin qətiyyətli həlli üçün ATƏT-in Minsk Qrupunun işini dəstəkləməyə davam edəcək. ATƏT-in fəaliyyətdə olan sədri vurğulayıb ki, bütün həll olunmamış münaqişələrə diqqət yüksək və dəyişməz olaraq qalacaq: "İtaliya 2018-ci ildə ATƏT-ə sədrlik çərçivəsində təşkilata daxil olan ölkələr arasında dialoqun intensivləşdirilməsini nəzərdə tutur ki, bu, əsas prinsiplərdən biridir". Bu açıqlamanın ardınca Qarabağ məsələsinin həllində təsir imkanları kifayət qədər yüksək olan ABŞ və Rusiyadan ATƏT-in fəaliyyətdə olan sədrinə müraciətlər ünvanlanıb. Müraciətində ABŞ ATƏT-in İtaliya sədrliyini Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə birdəfəlik həlli üçün Minsk Qrupunu dəstəkləməyə çağırıb: "Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə əlaqədar biz sizdən münaqişənin sülh yolu ilə həllinə dair Minsk Qrupunun səylərini artırmaq üçün öz nümayəndənizə və onun missiyasına hərtərəfli və qətiyyətli dəstək verməyinizi xahiş edirik. Ermənistan və Azərbaycan prezidentlərinin 2017-ci il Cenevrədəki zirvə görüşünün ümidverici olduğu nəzərə alınmalıdir".
Rusiyanın ATƏT-dəki daimi nümayəndəsi Aleksandr Lukaşeviç də qeyd olunan xüsusda maraqlı mövqe sərgiləyib. O qeyd edib ki, Rusiya ATƏT-in İtaliya sədrliyinin Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması prosesində səylərini dəstəkləyəcək: "Bərabərhüquqlu əməkdaşlıq əvəzinə "ikili standartlar" görürük və ayrı-ayrı millətlərin və ölkələrin "müstəsnalığı" barədə bəyanatlar eşidirik. Bütün bunlar problemləri və münaqişələri həll etməyə kömək etmir, əksinə, onları yaradır". O, həmçinin qeyd edib ki, Moskva sədrliyin regional münaqişələrin həlli üzrə səylərinin davam etdirilməsini dəstəkləyir. Bütün bunların ardınca daha bir maraqlı açıqlama Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov tərəfindən səsləndirildi. Xatırladaq ki, Rusiya xarici işlər naziri Moskvada keçirdiyi mətbuat konfransında Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin tənzimlənməsi barədə sualı cavablandırarkən indi əsas məsələnin təmas xəttində vəziyyətin sabitləşməsi üçün əlavə addımlar atmaqdan ibarət olduğunu və mərhəhəli yanaşma əsasında konfliktin çözümünün zərurilyini bildirib: “Bu həm də siyasi tənzimləməyə keçid üçün şərait yaradacaq. Bu məsələni bir sənəd vasitəsilə həmişəlik həll etmək mümkün deyil. Bu məsələyə mərhələli şəkildə yanaşmaq lazımdır. Mərhələli yanaşma münaqişənin qəti tənzimlənməsi və Dağlıq Qarabağın statusu ilə əlaqədar hansı məsələləri dərhal həll etmək mümkün olduğunu və hansı məsələlərin həlli üçün əlavə müzakirələrə ehtiyac olmasını göstərəcək, bunun yollarını müəyyən edəcək”. Artıq Azərbaycan tərəfi Sergey Lavrovun Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin mərhələli həllinə dair açıqlamasını alqışladığını bildirib. Bütün bunlar isə, öz növbəsində, Qarabağ məsələsinin tənzimlənməsində diplomatik fəallığın kifayət qədər yüksək olacağının təzahürü qismində çıxış edir. BMT, ATƏT səviyyəsində cari ildə Qarabağ məsələsində diplomatik fəallığın kifayət qədər yüksək olacağı aydın nəzərə çarpır. Digər tərəfdən görünən odur ki, ABŞ və Rusiya da cari il ərzində sözügedən məsələ ətrafında aktiv fəaliyyət göstərməyi düşünür. Xüsusən də bu məsələdə Rusiyanın aktiv mövqe sərgiləməsi çox vacib sayılır. Qeyd edilənlər onu göstərir ki, əslində, işğal altında saxlanan Azərbaycan torpaqları ilə bağlı Rusiyanın, digər həmsədrlərin mövqeyində dəyişiklik var. İndi onlar mərhələli çözüm əsasında konfliktin həllini vacib sayırr. Bu arada xatırladaq ki, İrəvan mərhələli həllə qarşı çıxır. Elə . Ermənistanın keçmiş prezidenti Levon Ter-Petrosyan da problemin mərhələli həllinin qurbanı sayılır. Buna razılıq verdiyi üçün onu istefaya göndərdilər. Amma sabiq prezident indi də həmin mövqeyində qalır. Ancaq ötən illər ərzində Ermənistana rəhbərlik edənlər münaqişənin həlli üçün konstruktiv mövqe tutmaq əvəzinə, prosesə yalnız mane olub. İndi isə beynəlxalq miqyasda mərhələli həll tələbinin artması vəziyyəti dəyişdirir.
Başqa sözlə, istisna olunmur ki, Rusiya da daxil olmaqla, vasitəçilər torpaqların işğaldan azad edilməsi ilə bağlı Ermənistana təzyiq göstərməyə başlasınlar. Digər tərəfdən, Ermənistanın öz daxilində də hakimiyyətə Qarabağ təzyiqləri artır. Xüsusən də ölkədə sosial-iqtisadi vəziyyətin pisləşməsi burada müəyyən rol oynayır. Yeni ildən etibarən Ermənistanda 800 adda məhsulun hamısının qiymətində qeydə alınan dəyişikliklər həssas sosial təbəqələri, ehtiyaclı insanları daha çox narazı salır. Kasıbların yoxsullaşması, varlıların öz gəlirlərini bir qədər də artırması fonunda cəmiyyətdə qütbləşmə daha da dərinləşir. Məhz bu sosial şərait, eyni zamanda, Azərbaycanla aparılan müharibəyə də mənfi təsir göstərir. Çünki sadə ermənilər artıq problemlərin kökündə Qarabağ münaqişəsinin dayandığını görür və buna görə də hakimiyyətdən narazılıqlarını açıq bildirirlər. Onlar ermənilərə uğursuzluqdan başqa heç nə gətirməyən münaqişənin davamına qarşıdır.
Belə olan halda artan təzyiqlər fonunda Azərbaycan - Ermənistan danışıqları artıq nəticə verə bilər. Əks halda Azərbaycan torpaqlarını daxili imkanları hesabına işğaldan azad etməyə start verə bilər ki, bu da Qafqazda maraqlı qüvvələrin mənafeləri ilə uzlaşmır. Məsələnin bu tərəfinə nəzər salan politoloq Arzu Nağıyev qeyd edir ki, növbəti Qarabağ danışıqlarında irəliləyişlərin olması çox önəmlidir. O hesab edir ki, növbəti danışıqlar prosesində müsbət irəliləyiş olarsa, bu, münaqişənin həllində mühüm addım olacaq. Ekspertin sözlərinə görə, Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirlərinin gözlənilən görüşü həmsədrlərin maraqlarına xidmət edir: “Hesab edirəm ki, bu görüş eyni zamanda Rusiyanı da birbaşa qane edir. Görünür, Moskva bölgədə yeni müharibənin başlamasından ehtiyatlanır və məhz bu üzdən də Azərbaycanı dialoqa çağırır. Növbəti danışıqlar konstruktiv keçərsə və bundan sonra prezidentlər real danışıqlara başlayarsa, Dağlıq Qarabağ məsələsinin həlli istiqamətində əsas irəliləyiş mümkün olacaq. Hələlik isə bu inandırıcı görünmür. Çünki bu il Rusiya və Ermənistanda seçkilər keçiriləcək. Moskva və İrəvan Bakını dialoqa səsləməklə, sadəcə müharibə ehtimalını önləmək istəyir. Çünki müharibə ictimai-siyasi vəziyyəti dəyişə bilər”.
Qeyd edək ki, Azərbaycanın xarici işlər naziri Elmar Məmmədyarov yanvarın 18-də Polşanın Krakov şəhərində ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrləri və Ermənistanın xarici işlər naziri Edvard Nalbandyanla görüşəcək. Məhz bu görüşdə Qarabağ məsələsində müəyyən razılıqların olması gözlənir. BMT, ATƏT, Rusiya, ABŞ səviyyəsində artan diplomatik fəallıq fonunda da görüşdən müəyyən nəticələrin əldə edilməsi gözlənir.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
