Məhəmməd Əsədullazadə: “Azərbaycan bu məsələni Avropa Məhkəməsində qaldırmalıdır”
20 Yanvar faciəsinin baş verməsindən artıq 28 il ötür. 20 Yanvar hadisələrinə Azərbaycan siyasi-hüquqi qiymət versə də, təəssüf ki, bu bəşəri cinayətə hələ də beynəlxalq aləmdə lazımi siyasi-hüquqi qiymət verilməyib.
20 Yanvar faciəsinin günahkarları: SSRİ-nin birinci və sonuncu prezidenti Mixail Qorbaçov, Bakıda qətliam törədən ordunun fəaliyyətinə birbaşa rəhbərliyi həyata keçirən Yevgeni Primakov, SSRİ müdafiə naziri Dmitri Yazov, Sov. İKP MK katibi Andrey Girenko, Mərkəzi Komitənin millətlərarası münasibətlər şöbəsinin müdir müavini Vyaçeslav Mixaylov, SSRİ daxili işlər naziri Vadim Bakatin və digərləri beynəlxalq məhkəmə qarşısında mühakimə olunaraq layiqli cəzalarını almayıblar.
Onu da qeyd edək ki, SSRİ Baş Prokurorluğunun ədliyyə polkovniki V.Medvedyevin rəhbərliyi ilə istintaq qrupu cinayət hadisələrinin araşdırılmasını çox səthi aparıb. İstintaq hərbçilərin hərəkətlərində cinayət tərkibi olmaması nəticəsinə gəlib. 20 iyul 1990-cı il tarixdə cinayət işinin xitam olunması barədə qərar qəbul olunub və cinayət işinin materialları Moskvaya aparılıb.
Zaman keçdikcə, bir sıra həqiqətlər meydana çıxır, 20 Yanvar faciəsinin qaranlıq məqamları aydın olur. 100 cildlik istintaq materiallarının 68 cildi Bakıdan Moskvaya, keçmiş SSRİ Prokurorluğuna aparılıb və indiyədək qaytarılmayıb. Bir sıra sənədlərin, o cümlədən kecmiş SSRİ-nin yüksək instansiyalarında, xüsusən də hazırda Rusiya Federasiyası Prokurorluğunda saxlanan 68 cildlik cinayət işinin materiallarının əldə edilməsi 20 Yanvar faciəsinin miqyasını və baiskarlarının məsuliyyət dərəcəsini tam dəqiqliklə üzə çıxara bilər.
Bütün bunların fonunda, 20 Yanvara niyə beynəlxalq hüquqi qiymət verilməyib? Bu istiqamətdə hansı səylər göstərmək olar?
Sözügedən məsələni “Bakı-Xəbər”ə şərh edən politoloq Məhəmməd Əsədullazadə buna bir neçə kontekstdən yanaşdı. Onun fikrincə, 20 Yanvar hadisəsi nəhəng SSRİ-nin süqutunun sürətləndirilməsində rol oynadı və Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpasına gedən yolda qanlı tarix kimi iz buraxdı: “Bu qanlı hadisə Azərbaycanın şanlı tarixidir və bundan sonra xalqımızın rus imperiyasına qarşı dirənişi daha da artdı. Qeyd edim ki, Mixail Qorbaçov və SSRİ-nin müdafiə naziri D.Yazov mülki, silahsız insanlara qarşı bu hərbi cinayəti törətməkdə birbaşa iştirakçıdırlar. Təəssüf ki, bu günə kimi 20 Yanvara beynəlxalq aləmdə hüquqi qiymət verilməyib. Hesab edirəm ki, bu qırğınların birbaşa əmredicisi olan M.Qorbaçovun məsuliyyətə cəlb edilməsi, beynəlxalq Haaqa Məhkəməsinə çıxarılmasına nail olmalıyıq. Bu cinayət aktı birbaşa Azərbaycan xalqına qarşı misli görünməmiş səviyyədə törədilib və bunun iştirakçıları mütləq cəzalanmalıdır. 90-cı illərin əvvəllərində Serbiyada albanlara qarşı hərbi cinayətlər törətmiş və komandanlıq edənlər Haaqa Tribunalında ədalət mühakiməsinə çıxarıldılar. Layiq olduqları cəzanı aldılar. Analoji addımı Azərbaycan da Qorbaçova qarşı etməli və ədalət bərpa olunmalıdır. Təəssüf ki, Qorbaçovun beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən müdafiə edilməsi, Qərbin bir nömrəli şəxsi olması Azərbaycanın bu məsələdə ikili standartlarla qarşılaşmasına səbəb olur. Amma Qorbaçov beynəlxalq axtarışa verilməli, hüquqi prosedur bərpa olunmalıdır. 20 Yanvar hadisəsi BMT gündəliyinə çıxarılmalıdır. 20 Yanvar hadisəsi ilə bağlı Milli Məclisdə dinləmələr aparılmalı, deputat-istintaq komissiyası yaradılmalı və bu hadisələrə hüquqi qiymət verilməlidir. Qeyd edim ki, bu hadisələrin baş verməsində o vaxt Azərbaycan rəhbərliyində çalışan bəzi şəxslər istintaqa çağırılmalı və məsuliyyətə cəlb edilməlidirlər. Bu gün beynəlxalq siyasi arenada Azərbaycan öz yaxın tarixində baş vermiş qanlı siyasi-hərbi hadisələri gündəmə gətirməlidir. Azərbaycan bu məsələni Avropa Məhkəməsində qaldırmalıdır”.
Vidadi ORDAHALLI
