“Metsamor” Atom Elektrik Stansiyasının (AES) fəaliyyətinin dayandırılmasının zəruriliyi barədə Azərbaycan uzun müddətdir həyəcan təbili çalır, onun təkcə Qafqaz yox, Avropa üçün böyük təhlükə mənbəyi olduğunu bəyan edir. Elə Avropanın özündə də son vaxtlar açıq şəkildə etiraf olunur ki, Azərbaycan narahatlıq mövqeyində haqlıdır.
Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Avropa İttifaqı Ermənistanla imzaladığı yeni razılşma çərçəivəsində “Metsamor”un bağlanmasını istəyir. Qurum bildirir ki, İrəvan “Metsamor” AES-in fəaliyyətini dayandırmalı, ölkənin enerji təhlükəsizlyini təmin etmək üçün alternativ yollar tapmalıdır.
Amma reallıq onu göstərir ki, iqtisadi problemlər məngənəsində boğulan Ermənistanın enerji təhlükəsizlyini alternativ yollarla təmin etməsi mümkünsüzdür. “Metsamor” AES-in fəaliyyətini davam etdirməsi isə Ermənistan və bütün region üçün təhdid mənbəyidir. Amma bununla erməni hakimiyyəti iddia edir ki, “Metsamor” AES-in fəaliyyətinə son qoyulmayacaq. Hətta Ermənistan prezidenti Serj Sarkisyan RİA “Novosti” agentliyinə müsahibəsində bildirirdi ki, Ermənistan və Avropa İttifaqı arasında razılaşmaya görə, “Metsamor” AES-in bağlanması haqqında diskussiyalar süni sürətdə yaradılır və reallıqla heç bir əlaqəsi yoxdur: “Bu diskussiyalar süni şəkildə yaradılır və reallıqla heç bir aidiyyəti yoxdur. Avropa İttifaqı ilə razılaşma layihəsində hətta AES-in bağlanması ilə bağlı xatırlatma da yoxdur”. Amma razılığın mətni Sarksiyanın dediklərinin əksini göstərir və burada açıq şəkildə vurğulanır ki, İrəvan “Metsamor” AES-in fəaliyyətini dayandırmalıdır. Digər tərəfdən, məhz belə bir vaxtda Avropa İttifaqı Ermənistanın “Metsamor”un bağlanması üçün 200 milyon avro ayıracağını vəd verib. “Nezavisimaya qazeta” bildirir ki, ittifaq beynəlxalq aləmdə Ermənistanın “nüvəsizləşdirilməsini” dəstəkləyir.
Qəzetin yazdığına görə, Brüssel bunun qarşılığında Ermənistana ekoloji cəhətdən təmiz enerji istehsalının inkişaf etdirilməsi üçün ABŞ və avropalıların çoxmilyonlu sərmayəsini və yardımını təklif edib. Bunun üçün rəsmi İrəvandan infrastrukturda islahat aparılması tələb olunur.
Beləliklə, real vəziyyətin təhlili İrəvanın “Metsamor” AES məsələsində dalana dirəndiyini göstərir. Belə ki, Avropa İttifaqı birmənalı şəkildə stansiyanın fəaliyyətinin dayandıırlmasının zərurilyini önə çəkir. Çünki stansiyanın ciddi təhdid mənbəyi olduğunu yaxşı görür. Azərbaycan, Türkiyə və İranın Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentliyə müraciətinə baxmayaraq, “Metsamor” AES fəaliyətini hələ də davam etdirir. Amma bununla artıq Avropa da razılaşmaq niyyətində deyil. Elə Avropa mediasında “Metsamor” təhdidi ilə bağlı materialların artması da bunun təsdiqi sayılır. Məsələn, elə bu günlərdə Avstriya Teleradiosunun (ORF) internet saytında, eləcə də Fransanın “Le Monde Diplomatique” qəzetində yer alan yazılarda göstərilir ki, “Metsamor” AES seysmik həssas zonanın “düz ortasında” inşa edilib. Qeyd edilir ki, AES-dən bir neçə kilometr məsafədə Ərəb və Avrasiya tektonik plitələrinin toqquşma zolağı keçir və bu toqquşma yüksək seysmik aktivliyə səbəb olur. Bildirilir ki, Ermənistan hökumətinin AES-in tektonik zonadan 19 kilometr məsafədə yerləşməsini rəsmi şəkildə iddia etməsinə baxmayaraq, regionda zəlzələ risqinin hansı səviyyədə olması sual altındadır: “Green Unions of Armenia” qeyri-hökumət təşkilatı Ermənistan hökuməti tərəfindən hələ 1992-ci ildə sifariş verilmiş araşdırmaya istinadla bildirir ki, risq zonası “Metsamor” AES-in lap yaxınlığından, cəmi yarım kilometr məsafədən keçir. Lakin bu araşdırma heç zaman geniş ictimaiyyətə açıqlanmayıb və Ermənistanın Energetika Nazirliyi bu məsələ ilə bağlı heç bir açıqlama vermək istəmir”.
Daha sonra qeyd edilir ki, qonşu dövlətlər olan Azərbaycan və Türkiyə ilə problemlərə görə blokada şəraitində qalan Ermənistan enerji təminatında “Metsamor” AES-dən əl çəkmək fikrində deyil: “Rəsmi məlumatlara görə, 1993-cü ildən bəri AES-in texniki təchizatına 100 milyon avro vəsait cəlb olunsa da, reaktorlar üzərində qəza baş verdiyi halda radioaktiv şüaların ətrafa yayılmasını əngəlləyən təhlükəsizlik çənbərləri mövcud deyil. Nüvə ekspertlərinin əsas narahatlığı isə Ermənistanın bütün beynəlxalq tələbləri həyata keçirmək üçün kifayət qədər maliyyə resurslarına malik olmaması və ölkənin enerji təminatını nüvə reaktorları olmadan təsəvvür edə bilməməsidir“. Məqalədə Avropa İttifaqının da bu AES-in şəbəkədən ayrılmasında maraqlı olduğu qeyd edilir. Bildirilir ki, Ermənistan nüvə qəzasının baş verəcəyi fövqəladə hallara qətiyyən hazır deyil: “Hökumət, bütün xəbərdarlıqlara baxmayaraq, “Metsamor“ AES-in istismar müddətini 2026-cı ilədək uzadıb. AES-in əhatə dairəsində, paytaxt İrəvan da daxil olmaqla, bir milyondan artıq insan yaşayır. AES-lə bağlı fövqəladə hallara dair fəaliyyət planı olmayan Ermənistan hökuməti ilk növbədə region üçün böyük təhlükəyə göz yumur“.
Nahid SALAYEV
