Digər sahələrlə yanaşı, hərb müstəvisində də Ermənistanın gedərək Azərbaycana daha böyük fərqlə uduzması düşmən ölkədə yaranan narahatlıq və qorxunun miqyasını davamlı şəkildə genişləndirir. Bununla yanaşı düşmən tərəfini təşvişdə saxlayan daha bir məqam odur ki, Azərbaycan hərbi potensialını artırdığı halda, Ermənistanda olub qalan da dağılır.
Burada hesab edilir ki, Ermənistan rəhbərliyi, o cümlədən Müdafiə Nazirliyinin rəhbərliyində yer alanlar orduya yalnız qazanc mənbəyi kimi baxır və bu səbəbdən indiki acıncaqlı vəziyyət yaranıb.
Digər tərəfdən o da açıq etiraf edilir ki, indiki vəziyyətdə Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin hərb yolu ilə həllini tapması Ermənistanı təsəvvür belə etmədiyi fəlakətlərlə üz-üzə qoya bilər. İndilikdə isə orduya hansısa yardımlar adı altında atılan addımlar istər Ermənistanın özündə, istərsə də zəbt olunmuş Azərbaycan ərazilərində məskunlaşanlar arasında böyük narazılığa, etirazlara yol açır. Xüsusən də yaralı əsgərlərə yardım üçün fond yaradılması və hər bir erməninin yanvarın 1-dən etibarən bu fonda məcburi qaydada ayda 1000 dram və ya 2,1 dollar ödəniş etməsi vəziyyəti daha da gərginləşdirib. Ermənistanla yanaşı, Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ bölgəsinə yerləşdirilmiş erməni sakinlərdən də bu vəsaitin tutulması etirazların daha da kəskinləşməsi ilə müşayiət edilməkdədir. Məlumata görə, Ermənistanın işğalçı rejimi tərəfindən Qarabağa yerləşdirilən və hazırda burada yaşayan erməni sakinlərdən əsgərlərə yardım adı altında məcburi ödəniş alınır. Sakinlər isə bunun ədalətsiz olduğunu deyərək, sözügedən məbləği ödəməkdən imtina edir. Hətta ermənilərdən bəziləri qondarma “DQR” rejiminin rəhbərlyinə xəbərdarlıq edərək, vəziyyət dəyişməyəcəyi təqdirdə Azərbaycan tərəfinə keçəcəklərini də bildirirlər. Lakin bunlara baxmayaraq, separatçı rejimin “polisi”nin əhalidən məcburi qaydada pul topladığı bildirilir. Erməni ekspertlər bunun vəziyyətə ciddi surətdə təsir göstərəcəyini bəyan edir. Hesab edilir ki, aksiyaların miqyası genişlənsə, bu, Qarabağ məsələsinə də təsirsiz ötüşməyəcək, eyni zamanda erməni ordusunun əhalinin imkanları hesabına xilas edilməsi planlarının da alt-üst olmasına gətirib çıxaracaq.
Amma Ermənistanda ordu ilə bağlı özünü göstərən yeni problemlər təkcə bununla məhdudlaşmır. Hərbi texnika ilə təminat baxımından da düşmən ordusunun vəziyyəti sürətlə pisləşir. Xüsusən də Rusiya və ABŞ arasında münasibətlərin gərginləşməsi fonunda ermənilər bundan daha çox zərər görəcəkləri ilə bağlı indidən həyəcan təbili çalmaqdadır. Belə ki, ABŞ-ın Rusiyaya qarşı yeni sanksiyalarının Kremlin Ermənistana silah satmasına da təsir göstərə biləcəyi ehtimalı erməniləri çox qorxudur. İrəvanda bu prosesdən ən çox Ermənistanın əziyyət çəkəcəyini düşünürlər. Məsələn, erməni hərbi ekspert Vova Vardanov bildirir ki, Azərbaycan Rusiyadan silah almasa belə, bu onun silah arsenalına ciddi təsir göstərməyəcək: “Azərbaycan müasir silahları başqa ölkələrdən də alır, Rusiya bu ölkələrdən biridir. Həmçinin, Azərbaycan Rusiyadan daha güclü silahlar alıb. Ermənistana isə müttəfiq adı altında istifadəyə yararsız silahlar verilir. Etiraf etməliyik ki, Azərbaycan ordusu Ermənistan ordusundan daha güclü silahlanıb”. Erməni ekspert əlavə edib ki, ABŞ-ın sanksiyaları işə salınandan sonra Ermənistanın vəziyyəti ağır olacaq: “Çünki bizim nə silah almağa pulumuz var, nə də bizə silah satacaq başqa bir ölkə. Ermənistanı bundan sonra da ağır günlər gözləyir”.
Həqiqətən də proseslərin inkişafı göstərir ki, Azərbaycan öz ordusunu qarşıdakı günlər ərzində daha güclü hala gətirəcəyi halda, Ermənistanda bunun tamamilə əksi müşahidə olunacaq. Azərbaycan iqtisadiyyatı gücləndikcə, imkanları genişləndikcə, ordumuzun imkanları da buna paralel olaraq artır. Elə bunun nəticəsidir ki. indi dövlətimizin istənilən silahı almağa imkanı var. Belə vəziyyətdə müharibə başlasa, Azərbaycan ordusunun hərb yolu ilə düşmən üzərində tam qələbə əldə edəcəyi şübhəsizdir. Bunu ehtiyatda olan polkovnik Cəlil Xəlilov da xüsusi olaraq vurğulayır: “ Əzəli Azərbaycan torpaqlarının bir hissəsinin işğal altında olması, Ermənistanın həyata keçirdiyi mənfur düşmənçilik siyasəti Silahlı Qüvvələrimizin hərbi qüdrətinin artırılmasının daim diqqət mərkəzində saxlanmasını zəruri edir. Azərbaycan ictimaiyyəti və düşmən bilməlidir ki, Azərbaycan ordusu bundan sonra da güclənəcək və istənilən tapşırığı yerinə yetirməyə hazırdır. Yaxın tarix bunu göstərib. Beynəlxalq reytinq göstəricilərində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Cənubi Qafqazın ən güclü ordusu olmaqla yanaşı, dünya miqyasında ən qüdrətli ordular sırasındadır. Bütün bunlar qətiyyətlə həyata keçirilən daxili və xarici siyasətin, uğurlu ordu quruculuğunun və güclü iqtisadiyyatın sayəsində mümkün olub. Xarici ölkələrdən ən müasir hərbi texnikanın alınması, mütəmadi hərbi təlimlərin keçirilməsi, ordumuzun peşəkarlığının artırılması, düşmən mövqelərinə dəqiq və ölümcül zərbələrin endirilməsinə hazırlıq bu diqqətin bariz nümunəsidir. Ordu yüksək döyüş hazırlığına malik olmaqla daim düşmən mövqelərini izləyir, onları nəzarətdə saxlayır. Bunlar sübut edir ki, ordumuz düşmən üzərində qələbə qazanmağa qadirdir. Maddi-texniki baza daim yenilənir, gücləndirilir, daha yaxşı nəticələrin əldə edilməsi üçün müasir silah və sursatla təmin edilir. Ordunun təminatının ödənilməsi üçün lazım olan, müasir tələblərə cavab verən hərbi texnika, silah-sursatın böyük əksəriyyəti Azərbaycanda istehsal edilir. Bu, ordumuzun hərbi-texniki təchizatı baxımından xarici dövlətlərdən asılılığını azalmaqla yanaşı, iqtisadiyyatımızın inkişafına da mühüm töhfə verir. Bu gün ordumuzun döyüş qabiliyyətinin, peşəkarlıq səviyyəsinin yüksəldilməsi ölkəmizin əldə etdiyi ən böyük uğurlardan biri hesab edilir”.
İndilikdə erməni tərəfinin bütün bunlardan lazımi nəticələr çıxarması da olduqca vacib sayılır. Bununla yanaşı, məsələnin maraq doğuran başqa bir tərəfi baş verənlərin Rusiya krediti hesabına Ermənistana çatdırılması nəzərdə tutulan silahları düşmən ölkənin ümumiyyətlə görə bilməmə ehtimalının artmasıdır.
Məlumdur ki, həmin kredit razılaşması çərçivəsində Ermənistan “Smerç” reaktiv artilleriya kompleksi, TOS-1A “Solntsepek”, “İqla-S” zenit raket kompleksi və digər hərbi texnika almalı olsa da, kredit çərçivəsində nəzərdə tutulan silah və texnikanın böyük hissəsi gecikdirilib. İndi, məlumatlara görə, kreditlə nəzərdə tutulan silah və texnikanın tədarükü 2018-2022-ci illər ərzində həyata keçiriləcək. Amma ABŞ-ın yeni sanksiyaları fonunda bunun mümkünsüz ola biləcəyi də istisna edilmir. Amerikanın xarici siyasət şurasının analitiki Stiven Blankın fikirləri də bunu təsdiq edir. O vurğulayır ki, ABŞ tərəfindən Rusiyanın hərbi sənaye kompleksinə qarşı tətbiq edilən sanksiyalar digər dövlətlərin, o cümlədən də Ermənistanın Rusiyadan silah almasına mane ola bilər. Blankın sözlərinə görə, rus silahlarının Cənubi Qafqaza göndərilməsinin dayandırılması Qarabağ məsələsində tərəflərin sülh əldə etməsinə yardım edər: “Dövlət səviyyəsində rus silahları alanlara müəyyən istisnalar edilsə də, istənilən halda Rusiyadan iri həcmdə silah alan ölkələr, o cümlədən Ermənistan surprizlərlə qarşılaşa bilər. Ümumiyyətlə, bütöv bir hökümətə sanksiyalar tətbiq etmək olar“. O qeyd edir ki, sanksiyalar tətbiq edilən rus hərbi sənayesi müəssisələri ilə müqavilə bağlayanlar onun nəticələrinə də hazır olmalıdır. Blank Rusiyaya qarşı tətbiq edilən sanksiyaların konkret Ermənistanla da bağlılığına toxunub: “Ermənistanın silah alması çətinləşəcək. Başqa ölkədən silah almağa da erməni tərəfinin maddi imkanları əl vermir. Azərbaycanın isə silah almağa pulu var və bu ölkə təkcə Rusiya yox, digər dövlətlərdən, xüsusən də İsraildən kifayət qədər müasir silahlar alır. Rusiyaya qarşı tətbiq edilən sanksiyalar isə, əslində, Ermənistanın maraqlarına cavab verə bilər. Çünki belə vəziyyətdə Ermənistan Rusiyanın təzyiqlərindən azad ola və digər tərəflərlə bərabər münasibətlər yarada bilər. Lakin Qarabağ münaqişəsi həll edilməyincə bu mümkün deyil. Ona görə ki, Qarabağ münaqişəsi həll edilməyincə Ermənistan blokada vəziyyətində qalacaq. Bu səbəbdən erməni tərəfi Qarabağ münaqişəsinin həllinin tezləşməsində maraqlı olmalıdır“.
Beləliklə, qeyd edilənlərdən aydın görünür ki, hərb müstəvisində Ermənistanın vəziyyəti sürətlə pisləşir. Düşmən qarşıdakı dövr ərzində daha zəif hala gələcəyini özü də yaxşı bilir. Bu durumda Ermənistanın yeganə xilas yolu məhz Azərbaycanla razılığa gəlməkdən, Qarabağ münaqişəsinin həllindən keçir. Əks vəziyyət tərəfləri hərb cəbhəsində üz-üzə gətirəcək ki, bunun da nəticəsinin nə olacağı yuxarıda qeyd edilənlərdən kifayət qədər aydın görünür. Ermənistan tərəfi Azərbaycanın təsir vasitələrindən, hərbi potensialından, ordusunun döyüş imkanlarından bu səbəbdən çox ehtiyatlanır. Bununla da onlar Azərbaycan Silahlı Qüvvələrindən çəkindiklərini, qorxduqlarını göstərmiş olurlar ki, beləliklə də həm özlərini, həm də erməni əhalisini mümkün müharibə zamanı psixoloji cəhətdən məğlubiyyətə hazırlayırlar. Qeyd edilənlər həm də onu təsdiqləyir ki, Ermənistanın Qarabağ siyasəti tam iflasa uğrayıb. Ötən dövr ərzində bu siyasət Ermənistana fəlakətdən, çoxsaylı problemlərdən, təcriddən başqa heç nə gətirməyib. Dağlıq Qarabağ konfliktinin dinc müstəvidə çözümü üçün Bakı çox aydın şəkildə bəyan edir ki, Ermənistan Azərbaycana qarşı işğal siyasətinə son qoymalı, BMT Təhlükəsizlik Şurasının müvafiq qətnamələrinə əsasən işğal olunmuş ərazilərdən öz qoşunlarını çıxarmalı, əsassız iddialarına son verməlidir. Aydındır ki, Ermənistan rəhbərliyi bu reallığı nə qədər tez dərk edərsə, o qədər də tez erməni əhalisi qonşu dövlətlərlə münasibətlərin yaxşılaşması, Ermənistanın regional əməkdaşlığa cəlb olunmasından faydalana bilər. Əks vəziyyətdə Ermənistanın sürətli çöküşünün yeni vüsət alacağı qaçılmaz sayılır.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
