Ərazilərinin bir hissəsi işğal altında olan Azərbaycan üçün priortet məqamlardan biri də hərbi arsenalını daha da gücləndirməkdir. Bunun üçün həm yerli istehsal həcmi genişləndirilir, həm də xaricdən silah-sursat alışı davam etdirilir. Artıq görülən işlərin nəticəsidir ki, Azərbaycan işğalçı Ermənistan üzərində hərbi baxımdan da kifayət qədər böyük üstünlüklər əldə edib. Hazırda ölkəmiz Rusiya, Türkiyə, İsrail, Paksitan, bir sıra MDB ölkələrindən ən müasir silah və hərbi texnikanın idxalını həyata keçirir.
Poseslərin gedişi isə göstərir ki, Azərbaycan yaxın tezlikdə ABŞ və digər NATO ölkələrindən də yeni hərbi texnikaların alışını reallaşdıra bilər. Buna səbəb ABŞ-ın silah satışı ilə bağıl yeni siyasətə başlamaq niyyətidir.
Qeyd edək ki, əslində Azərbaycan ABŞ-la silah alqı-satqısını həyata keçirir. Ölkəmizdə Müdafiə Sənayesi Nazirliyinin istehsal etdiyi bir çox hərbi təyinatlı məhsullar müxtəlif ölkələrə, o cümlədən ABŞ-a da satılır. Bu da onu göstərir ki, Azərbaycanın istehsal etdiyi hərbi təyinatlı məhsullar ən yüksək standartlara cavab verir. Eyni zamanda, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Azərbaycan özü də ABŞ-dan müəyyən silahlar ala bilər. Qeyd edək ki, ABŞ-ın Azərbaycana silah satışı bu vaxta qədər qadağan edilib. Buna səbəb isə 90-cı illərdə qəbul edilən Azadlığa Dəstək Aktına əlavə olunan 907-ci Düzəliş, eləcə də NATO-nun savaş aparan ölkələrə silah ixrac etməməsi olub. 1992-ci ilin sonlarında Dağlıq Qarabağ müharibəsinin gedişi zamanı erməni lobbisinin təsiri altında qəbul edilmiş 907-ci Düzəliş Azərbaycana silah satışını rəsmən məhdudlaşdırıb. 2002-ci ildə Bakının terrorizmlə beynəlxalq mübarizədə dəstəyinə minnətdarlıq əlaməti olaraq, o vaxt iqtidarda olan Corc Buş administrasiyası sözügedən düzəlişi dondurub, amma bəzi şərtlərlə. Belə ki, ABŞ prezidentləri müəyyən hallarda 907-ni nəzərə almaya bilər. Məsələn, ABŞ və terrorizmə qarşı mübarizədə koalisiya tərəfdaşlarının silahlı qüvvələrinin dəstəklənməsi üçün lazımdırsa; Azərbaycanın sərhəd təhlükəsizliyi üçün vacibdirsə; Qarabağ münaqişənin sülh yolu ilə nizamlanması üzrə danışıqlara ziyan vurmursa; Ermənistana qarşı istifadə olunmayacaqsa Azərbaycan ABŞ-dan silah ala bilər. Amma burada müəyyən anlaşılmaz məqamlar var, məsələn, Azərbaycanın bu silahlardan erməni işğalçılarına qarşı istfiadəsi qaçılmazdır. Elə bu anlaşılmazlıqlar səbəbindən Azərbaycanın ABŞ-dan silah alışı həyata keçməyib. Amma indi vəziyyət dəyişir. Hakimiyyətə gəldiyi ilk gündən silah satışını artıran Donald Tramp hökuməti satışı daha da yüksəltmək üçün yollar axtarır. “Röyters” agentliyi bildirir ki, silah satışını milyardlarla dollar artırmaq üçün Trampın əmri ilə amerikalı diplomatlar silah tacirliyi vəzifəsini yerinə yetirəcək. “Röyters”ə danışan amerikalı səlahiyyətlilərə görə, prezident Donald Tramp fevral ayında “Amerika malını al və aldır” siyasəti çərçivəsində bəyanatla çıxış edəcək. Bəyanatla xarici ölkələrə silah və sursat satışı qaydalarını ləğv etmək üçün bütün hökumət səviyyəsində tamhüquqlu səfərbərlik elan ediləcək. Xəbərə görə, Tramp döyüş təyyarələrindən pilotsuz uçuş aparatları, hərbi gəmilərdən artilleriya sistemlərinə qədər müxtəlif növlü silahlar satmaqla 2016-cı il seçki kampaniyasında verdiyi vədlərdən birini yerinə yetirmək niyyətindədir. ABŞ-ın xarici ölkələrdəki hərbi və ticarət nümayəndələrinin səfərbər edilməsi ilə yanaşı, Beynəlxalq Silah Ticarəti Qaydaları (İTAR) da nəzərdən keçiriləcək. 1976-cı ildən etibarən federal hökumətin silah ixracı siyasətini müəyyən edən İTAR 30 ildir dəyişməyib. Qaydalara edilən dəyişikliyə əsasən, NATO üzvü olmayan və dost ölkələr üçün də silah satışı sadələşdiriləcək. Qeyd edək ki, dünyanın ən böyük silah ixracatçısı olan ABŞ-ın 5 ən böyük silah şirkəti – “Lockheed”, “Boeing”, “Raytheon Co”, “General Dynamics Corp” və “Northrop Grumman”ın səhmlərinin dəyəri son 5 ildə 3 dəfədən çox artıb. ABŞ 2016-ci ildə 31 milyard dollara çatan silah satışını 2017-ci ildə 42 milyard dollara yüksəldib. Bu il yanvarın 20-də Ağ Evin kreslosuna oturan Donald Tramp noyabr ayına qədər təxminən 49 milyard dollarlıq silah satışına imza atıb. Trampın rəhbərliyi bununla da son illərin ən yüksək satış göstəricilərini əldə edib. Keçənilki 33 milyard dollarlıq silah alverindən sonra bu il bu rəqəmin 50 milyard dollara çatması Tramp adminstrasiyasının "silah anlaşmaları mövzusunda öncəki rəhbərliklərdən daha istəkli" olması kimi dəyərləndirilir.
Digər tərəfdən, əvvəlki ABŞ prezidenti Barak Obama Konqres qeydlərinə görə 8 illik prezidentliyi müddətində təxminən 277, illik ortalama olaraq 35 milyard dollarlıq silah satışı həyata keçirib. Ayrıca olaraq, Obama 8 illik prezidentlik dövründə ABŞ-ın 2-ci Dünya Müharibəsindən bu yana ən çox silah satışı həyata keçirən prezidenti olaraq tarixə düşüb. Amma Tramp administrasiyası bu sahədə daha böyük nailiyyətə imza atmağı düşünür. Amerika silahlarının digər ölkələrə satış prosedurunun asanlaşdırılması fonunda isə artıq Azərbaycan da ABŞ-dan silah idxalı həyata keçirə bilər.
Nahid SALAYEV
