Qonşu İranda son bir neçə gündə baş verənlər, bütün dünyada olduğu kimi, ölkəmizdə də xüsusi diqqət mərkəzindədir. Bunun ümdə səbəbi İranın Azərbaycanla həmsərhəd ölkə olması, iki dövlət arasında dərinləşən münasibətlər və heç şübhəsiz ki, cənubda yaşayan milyonlarla soydaşımızdır.
Xatırladaq ki, dekabrın 28-dən Tehran, Məşhəd və Kirmanşah daxil olmaqla, İranın bir neçə şəhərində kütləvi etiraz aksiyaları keçirilir. Ölkənin əhali sayına görə ikinci böyük şəhəri olan Məşhəddə başlayan etiraz aksiyaları sonradan bütün ölkəni bürüyüb. Yüksək qiymətlərə etiraz olaraq keçirilən aksiyalar daha sonra hökumət əleyhinə nümayişlərə çevrilib. Etiraz aksiyalarında Suriyadakı müharibəyə etiraz edilir, ali dini lider Xamneyinin istefaya getməsi istənir. Son 6 gündə etiraz aksiyası ilə bağlı ölənlərin sayının 30 nəfərə çatdığı bildirilir. Kütləvi etirazlar zamanı 500-dək insanın saxlandığı qeyd olunur. İranın Təhlükəsizlik Nazirliyi (ETTELAAT) məlumat yayaraq bildirib ki, son hadisələrin təhrikedicilərindən, təxribatçı və iğtişaşçılardan bəziləri müəyyən edilib və həbs olunub. İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun komandanı Məhəmməd Əli Cəfəri isə deyib ki, ölkə şəhərlərindəki özbaşınalıq başa çatıb: “Düşmənlər anlamalıdır ki, İrana qarşı hərbi təhdidlər işləməyəcək. Bu gün biz qiyamçıların məğlub olduğunu bəyan edə bilərik”. İran rəsmiləri aksiyaların xarici qüvvələrin ölkəyə gətirdiyi xüsusi agentlər tərəfindən idarə olunduğunu iddia edir. Bununla yanaşı, Məhəmməd Əli Cəfəri ad çəkmədən iddia edib ki, aksiyaların arxasında dayanan qüvvələrdən biri də İranın sabiq prezidenti Mahmud Əhmədnejat və tərəfdarlarıdır.
Amma belə görünür ki, baş verənlər fonunda İranda hələ tam səngiməyən aksiyalara xaricdən, xüsusən də Qərbdən dəstək davam edəcək. Söhbət ilk növbədə ABŞ-dan gedir. Elə etirazlar başladıqdan az sonra ABŞ prezidenti Donald Tramp İranda hakimiyyətə qarşı keçirilən etiraz aksiyalarına artıq bir neçə dəfə dəstəyini ifadə edib: “Vaxtı gələndə ABŞ-dan böyük dəstək görəcəksiniz”- deyən ABŞ prezidenti bildirib ki, İranda dəyişikliyin zamanı yetişib: “Böyük İran xalqı illər boyu repressiyalara məruz qalıb. Onun yeməyə və azadlığa ehtiyacı var. İranda insan hüquqlarının pozulması ilə yanaşı, ölkənin maddi rifahı talan edilib. Dəyişikliyin vaxtı çatıb”. ABŞ vitse-prezidenti Maykl Pens də bildirib ki, Tramp administrasiyası İrandakı etiraz aksiyalarının iştirakçılarını dəstəkləyəcək: “Donald Tramp və ABŞ-ın vitse-prezidenti olaraq mən keçmişdə ölkəmizdə yol verilən utancverici səhvi təkrarlamayacağıq. O vaxtlar başqaları kənarda dayanır və qəddar rejimlə mübarizə aparan İran xalqının müqavimətini diqqətə almırdılar. İran xalqının bu gün artan müqaviməti azadlıq uğrunda mübarizə aparan, tiraniya ilə savaşan hamıda ümid yaradır. Biz onların ümidlərini aldatmamalıyıq və aldatmayacağıq”.
Ağ Evin mətbuat katibi Sara Sanders isə İrandakı etirazları “xalq üsyanı” adlandırıb. Sanders Vaşinqtonun İran xalqını dəstəklədiyini bildirərək, rəsmi Tehranı fundamental insan haqlarına hörmətlə yanaşmağa çağırıb.Qeyd edək ki, ABŞ-ın BMT-dəki daimi nümayəndəsi Nikki Heyli bundan əvvəl Vaşinqtonun BMT-nin təcili iclasını çağırmaq niyyətində olduğunu bildirib.
Türkiyənin xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlu isə baş verənlər fonunda maraqlı açıqlama verərək bildirib ki, İrandakı etiraz aksiyalarını yalnız ABŞ-ın prezidenti Donald Tramp və İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahu dəstəkləyir: “Qarşıdurmanın tezliklə başa çatmasını və sabitliyin bərpa edilməsini istəyirik. İranı tənqid edən ölkələr səmimi və ikili standartlardan uzaq olmalıdır". Onu da qeyd edək ki, etiraz hərəkatının Cənubi Azərbaycan şəhərlərinə də keçdiyi barədə xəbərlər yayılsa da, mühacirətdəki GAMOH (Güney Azərbaycan Milli Oyanış Hərəkatı) təşkilatı bunu təsdiq etmir. Hərəkatın başqan yardımçısı Elyar Makouizad özünün sosial media hesabından yaydığı bəyanatında azərbaycanlıların bu etirazlara qoşulmaycağını bildirib. Onun fikrincə, İrandakı hadisələr islahatçılarla mühafizəkarlar arasında çəkişmənin nəticəsidir: “Azərbaycanlılar bu hadisələrdə yer almır. Biz hansısa hərəkat və ya etiraz başlatmalı olsaq, bunu müstəqil Cənubi Azərbaycan üçün edəcəyik”. Türkiyə hökumətinin müşaviri Aygün Attar isə qeyd edib ki, ABŞ və İsrail 25 ildir İranda daxili çaxnaşmalar yaratmaq üçün fəaliyyətdədir. O, ABŞ–ın dəstəyi ilə Cənubi Azərbaycanın Urmiya, Xoy və Doğubeyazit kimi şəhərlərinə kürdlərin köçürüldüyünü, bu bölgələrdə demoqrafik vəziyyəti dəyişmək cəhdlərinin olduğunu bildirib: “Etirazların sonrakı gedişinin necə olacağı Tehran və Təbrizdən asılıdır. İrandakı 35 milyonluq türk əhali hadisələrin gedişində əsas həlledici element olacaq. Cənubi Azərbaycanın hadisələrə münasibəti Türkiyənin münasibəti ilə paralel olacaq”.
İndilikdə isə görünən odur ki, İranda yaşayan soydaşlarımız ölkənin vətəndaş müharibəsi mərhələsinə daxil olmasını istəmir və o üzdən də keçrilən aksiyalara dəstək vermir.
Tahir TAĞIYEV
