Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həll prosesinin uzanması fonunda gələn il konflikt ətrafında hadisələrin hansı istiqamətdə cərəyan edəcəyi xüsusi maraq doğurur. Real vəziyyətin təhlili bu qənaətə gəlməyə əsas verir ki, Azərbaycan konfliktin həlli istiqamətində əməli addımların atılmasını istəyir və bunun üçün də Ermənistana son şans verir. Erməni tərəfi gələn il ərzində münaqişənin həlli üçün zəruri addımlar atmasa, artıq müharibənin başlanması qaçılmaz sayılır.
Hər halda, proseslərin inkişaf axarı Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazairlərinin gələn ay baş tutacaq görüşündən sonra dəqiq bəlli olacaq. Ermənistan bu dəfə də status-kvonun qorunması məqsədilə manevrlər etməyə çalışsa, Azərbaycanın güc varinatına əl atması qaçılmaz sayılır. Özü də erməni tərəfinə də yaxşı məlumdur ki, yeni savaş başladığı halda ötən ilin apreli ilə müqayisədə daha genişmiqyaslı olacaq və bu dəfə Azərbaycan savaşı dayandırmaq üçün daha kiminsə, o cümlədən də Rusiyanın xahişinə məhəl qoymayacaq.
Əslində, bu reallıq Kremlə də yaxşı məlumdur və bu səbəbdən Rusiya artıq nəticələrin əldə olunmasını istəyir. Rusiya xarici işlər nazirinin müavini Qriqori Karasinin açıqlamaları da bunu təsdiq edir. O qeyd edir ki, Rusiya Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması ilə bağlı danışıqlar prosesinin aktivləşməsini alqışlayır. Karasin 2017-ci ilin oktyabrında Cenevrədə uzun fasilədən sonra ATƏT-in Minsk qrupu həmsədrlərinin dəstəyi ilə Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanmasına həsr olunan Azərbaycan-Ermənistan sammiti keçirildiyini xatırladıb: "Bu sammitdə danışıqlar prosesinin intensivləşdirilməsi, təmas xəttində gərginliyin azaldılmasına yönələn tədbirlərin görülməsi razılaşdırıldı. Bununla əlaqədar həmsədrlər noyabrda Azərbaycan və Ermənistan XİN başçıları ilə ayrılıqda məsləhətləşmələr keçirdilər. Dekabrda isə Vyanada ATƏT XİN başçıları Şurasının iclasında nazirlərin görüşü təşkil olundu. Münaqişənin nizamlanmasının əsas məsələləri müzakirə olundu ki, hələlik onlarla bağlı konsensusa nail olunmayıb. Bundan başqa, münaqişə zonasında vəziyyətin deeskalasiyasına yardım edəcək mümkün fəaliyyətə dair məsələlərə baxıldı. Tərəflərə ATƏT-in müşahidə missiyasının genişləndirilməsi ilə bağlı konkret təkliflər verildi. Nazirlər Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması ilə bağlı bu və digər məsələlərlə bağlı danışıqları 2018-ci ilin yanvarında həmsədrlərin iştirakı ilə davam etdirməyə razılaşdılar".
Nazir müavini rəsmi Moskvanın gələn ilin yanvarında keçiriləcək Azərbaycan və Ermənistan XİN başçılarının görüşünü alqışladığını deyib: "Rusiya bu görüşün nəticəli olmasında maraqlıdır. İrəvan və Bakının görülmüş işlər əsasında güzəştlərin axtarılmasında səylərini dəstəkləyirik. Minsk Qrupundakı həmsədrlərlə birlikdə öz tərəfimizdən həlli gecikmiş münaqişənin sülh yolu ilə həllinə bundan sonra da yardım edəcəyik. Rusiya, ABŞ və Fransanın bu vahid mövqeyi Vyanada ATƏT XİN başçılarının iclasında üç ölkənin nümayəndə heyətləri rəhbərlərinin birgə bəyanatında da dəqiq qeyd olunub".
Xatırladaq ki, məhz Azərbaycanla Minsk Qrupunun atdığı addımlar nəticəsində 2017-ci ilin ikinci yarısında Ermənistanın danışıqlar masasına qayıtması mümkün olub. Bu səbəbdən də son aylarda Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli istiqamətində danışıqlar prosesində canlanma olub. Amma Azərbaycan artıq bu danışıqların nəticə verməsini istəyir və əks halda istəyinə güc vasitəsilə nail olacağıın da açıq bildirir. Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə kifayət qədər yaxşı bələd olan almaniyalı politoloq Aleksandr Rar da Ermənistanın artıq bütün bunlardan nəticə çıxarmasının vacib olduğunu qeyd edir. O, həmçinin bildirir ki, konfliktin yenidən alovlanmasının qarşısını almaq üçün vasitəçilər də real addımlar atmalıdır: "Bu çox köhnə münaqişədir. Vasitəçilər, yəni diplomatlar dəyişir, yeni təyin olunan vasitəçilərə münaqişə ilə tanış olmağa uzun zaman tələb olunur. Onun mahiyyətini dərk etməyə kifayət qədər uzun zaman sərf edilir. Bu münaqişə yaranarkən gələn yeni diplomatların çoxunun heç diplomatik dərəcəsi yox idi". Onun sözlərinə görə, diplomatların problemlə bağlı təcrübəsizliyi münaqişənin həll edilməməsi səbəblərindən biridir. Politoloq münaqişədə irəlləyişin əldə edilməsi üçün böyük beynəlxalq təşkilatların da prosesdə iştirakının vacib olduğunu vurğulayıb: "Münaqişənin ciddi olduğunu, irəliləyişin olmadığını, əksinə, zaman-zaman gərginlik müşahidə edildiyini, hətta müharibə təhdidinin olduğunu dərk edərək, bu münaqişənin həlli məqsədilə gərək daha təsirli və nüfuzlu, ciddi yeni platformalar təşkil edilsin. Münaqişənin həllində bu və ya digər şəkildə tərəflərə təsir etmək imkanları olan beynəlxalq təşkilatların kütləvi şəkildə iştirakının tərəfdarıyam. Bunlar Avrasiya İqtisadi Əməkdaşlıq Birliyi, Avropa İttifaqı, BMT kimi təşkilatlar ola bilər. Bunların hər biri kifayət qədər ciddi siyasi təşkilatdır. Onlardan biri Azərbaycan, digəri Ermənistan üçün səmərəli ola bilər. Lakin münaqişənin həllinə cəlb edildikdən sonra bu təşkilatlar ATƏT-in Minsk Qrupu kimi vahid şəkildə fəaliyyət göstərməlidir". Aleksandr Rara görə, münaqişənin həlli platforması nə qədər geniş və yüksək səviyyəli olarsa, nizamlanma məsələsində bir o qədər geniş imkanlar yaranar: "Mən arzu edərdim ki, münaqişənin həllində artıq siyasi qüvvə kimi fəaliyyətdə olan Aİ və ATƏT iştirak etsin". Onun fikirinə görə, bu qurumların müdaxiləsi ilə bölgədə vəziyyəti sabit saxlamaq mümkündür.
Tahir TAĞIYEV
