Azərbaycan qazını yaxın tezlikdə Avropaya çatdıracaq TAP kəməri ilə bağlı İtaliyada müəyyən qüvvələrin gedişinə hələ də tam şəkildə son qoyulmayıb. Belə görünür ki, onlar, İtaliya hökumətinin qərarına rəğmən, belə məkrli məqsədlərinə nail olmaq üçün ən son gedişlərini etməyə hazırlaşır, bu fonda da TAP əleyhinə müxtəlfi fikirlər səsləndirirlər.
Məsələyə yenidən münasibət bildirən Apuliya regionunun qubernatoru Mişel Emiliano bəyan edib ki, region TAP layihəsi üçün əlverişli ola bilər, lakin onun reallaşması nəticəsində Apuliya dünyanın ən gözəl parklarından birindən və Adriatik dənizinin ən gözəl çimərliyindən məhrum oluna bilər. Belə bir vaxtda Avropa İnvestisiya Bankı TAP üçün kreditin ayrılmasını təxirə salıb. Bank bunu TAP qaz kəməri layihəsi ilə bağlı daxil olan bir neçə şikayət məktubu ilə əsaslandırıb. Avropa İnvestisiya Bankına kredit üçün TAP konserni müraciət etmişdi və bankın idarə heyəti bu müraciətə dair qərar verməli idi. Lakin bankın rəsmi saytında göstərilir ki, noyabr ayında “şikayətçilərdən” qaz kəmərinə dair etirazların əks olunduğu bir neçə məktub daxil olub. Məktublarda deyilir ki, TAP ətraf mühitə zərər vurur, italyan fermerlərini ziyana salır. Bununla belə, həmin şikayət məktublarının müəllifləri göstərilmir. Bank bildirir ki, daxil olan şikayətlərlə bağlı TAP layihəsinin perspektivlərini bir daha nəzərdən keçirəcək.
Bir daha xatırladaq ki, TAP kəmərinin çəkilməsi İtaliyada etirazlarla müşaiyət olunur. Bu etirazları İtaliya parlamentində 22 faiz yerlə təmsil olunan “5 Ulduz” hərəkatı və onun lideri, şoumen Beppe Grillo təşkil edir. Onun hərəkatı Rusiya ilə bağlıdır və ABŞ xüsusi xidmət orqanları bildirir ki, Kreml gələnilki parlament seçkilərində “5 Ulduz” hərəkatına, “Şimal liqası”ına dəstək verəcək. Bu baxımdan güman olunur ki, banka göndərilən etiraz məktublarının bir qismini elə İtaliyada yazıblar. O da sirr deyil ki, Rusiyanın maliyyə ayırdığı lobbiçilər Avropada fürsət yarandıqca TAP-a qarşı təbliğat aparır və layihənin iqtisadi rentabelliyini, Avropanın qaz təchizatını şaxələndirmək baxımından imkanlarını şübhə altına almağa çalışırlar. Amma bütün bunlara rəğmən, digər beynəlxalq maliyyə qurumları TAP-a istənilən həcmdə kredit ayırmağa hazır olduqlarını bildirir.
Digər tərəfdən, TAP-ın ətraf mühitə zərəri barədə deyilənlər də birmənalı şəkildə rədd edilir. Məsələn, TAP konsorsiumunun icraçı direktoru Luka Skiepatti bildirir ki, TAP kəmərinin layihəsinin marşrutu dəyişə bilməz: "Ətraf mühitə təsir baxımından mövcud marşrut ən optimal variantdır". Onun sözlərinə görə, marşruta yenidən baxılarsa, bu, "dörd ilin itirilməsi" deməkdir: "TAP-ın marşrutunun dəyişməsi həm suda, həm də quruda əlavə qazıntıların aparılmasına səbəb ola bilər ki, bu da ətraf mühitə ziyan vura bilər. Digər alternativ variantların da bu cür zərərli tərəfləri var". San-Foka ərazisinə olduqca çox sayda turistin gəlməsinə toxunan icraçı direktor bəyan edib ki, boru kəmərinin adıçəkilən əraziyə təsiri minimal olacaq. İşlər dənizin dibində aparılır. Bundan başqa, boru kəməri sahildən 800 metr aralıda üzə çıxır ki, bunun da turistlərə təsiri ola bilməz. Onun sözlərinə görə, turizm mövsümünün əsas fazasında, yəni iyul ayından avqust ayınadək işlər dayandırılacaq: "İşlər ən son texnologiyalardan istifadə olunaraq aparılır ki, belə olan halda ətraf mühitə təsirdən danışmaq yersizdir. Qaz terminalı 12 hektar ərazidə tikiləcək, lakin zavod və inzibati binalar 3500 kvadratmetrlik ərazini əhatə edəcək. Qazın saxlanması və emalı həyata keçirilməyəcək. Söhbət yalnız dispetçer və ölçmə xidmətlərindən gedə bilər ki, bunun da ətraf mühit üçün risqi yoxdur. Ərazidəki zeytun ağacları bütün təhlükəsizlik tədbirləri nəzərə alınmaqla köçürüləcək ki, bundan hamımız qazanclı çıxacağıq".
Avropa Parlamentinin İtaliyadan olan deputatı, Avropa Xalq Partiyası fraksiyasının üzvü, “İtaliya Gücü” partiyasını təmsil edən Stefanno Maullu isə Azərbaycanın qaz borusuna qarşı çıxanları “dəmir yumruqla” əzməyə çağırıb. Maullu “No TAP” ictimai komitəsinin fəallarının Azərbaycan qazının Avropaya nəqli üçün çəkilən TAP-a qarşı zorakı aksiyalarının dərhal dayandırılmalı olduğunu bəyan edib: ”No Tap” komitəsinin fəallarınınn zorakılıqları dərhal dayandırılmalıdır, uduzmağa bir dəqiqə də olsun artıq vaxt qalmayıb: bu qüvvələr inkişafın düşmənləridir, öz ölkələrinin düşmənləridir, son vaxtlar isə ümumiyyətlə ictimai asayiş üçün təhlükəli olmağa başlayıblar”.
Deputat İtaliya hökumətini TAP-a qarşı təxribatlar, zorakılıqlar törədən şəxslərə qarşı “dəmir yumruq” istifadə etməyə çağırıb: “Onların TAP kimi strateji layihəyə qarşı çıxmaları nəinki təhlükəlidir, eyni zamanda İtaliyanı beynəlxalq səhnədə çox pis təqdim edir. Azərbaycan qazı bizim qaz təchizatımızı şaxələndirməyə gözəl imkan yaradır, kritik məqamlarda bütün qaz təchizatı sistemini daha effektiv edir. Ancaq axmaqlar bu işin dəyərini anlamaya bilər. Ona görə də heç bir fəal bu işə mane ola bilməz, “No TAP” fəalları vaxt itirmədən dərhal dayandırılmalıdır”. TAP-ın prezidenti Valter Pireri isə bildirir ki, Azərbaycan təbii qazı məhz TAP kəməri ilə 2020-ci ilin əvvəlində İtaliyaya çatdırılacaq: “Yerli etirazlara baxmayaraq, 4,5 milyard avro dəyəri olan TAP boru kəmərilə Azərbaycan İtaliyaya ilk qazı 2020-ci ilin əvvəlində nəql edəcək. Biz 2020-ci ilin birinci rübündə Avropaya qaz tədarükünə hazırlaşırıq”. O qeyd edib ki, boru kəmərinin Adriatik dənizindən İtaliya sahilinə çıxan hissəsinin marşrutu dəyişdirilməyəcək: “Bu hissə ətraf mühitə ən az təsir göstərmək baxımından ən optimal variant olaraq 20 digər ərazi arasından seçilib. Marşrut dəyişdirilərsə, bu, layihənin 4-5 il geriyə qayıtması deməkdir. İtaliya sahillərinə təxminən 8-10 milyard kubmetr qazın nəqli barədə öhdəlik var. Albaniya vasitəsilə istiqamət dəyişmək seçim deyil. Yəni B planı yoxdur”.
Qeyd edək ki, TAP qaz boru kəməri layihəsinin 60,5 faizdən çoxu icra edilib.
Nahid SALAYEV
