Azərbaycan diplomatiyası Avropa İttifaqı müstəvisində Ermənistana növbəti Qarabağ zərbəsi vurdu

Azərbaycanın Avropa İttifaqı (Aİ) ilə münasibətlərdə həyata keçirdiyi siyasət öz müsbət nəticələrini verməkdə, ölkəmizin qarşılıqlı əməkdaşlıq fonunda maraqları tam təmin edilməkdədir. Bura Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı məsələlər də daxildir. Belə ki, ötən illərə nisbətdə indi Avropa İttifaqı Qarabağ məsələsində daha obyektiv, prinsipial bir mövqe tutur.

Xatırlatmaq yerinə düşərdi ki, Avropa İttifaqının iki il əvvəl keçirilmiş Riqa sammitində Dağlıq Qarabağ məsələsi qəbul olunmuş sənəddə bir qədər qeyri-müəyyən tərzdə əks olunmuşdu. Orada hətta "Şərq tərəfdaşlığı" proqramının iştirakçıları arasında ayrıseçkilik vardı. Gürcüstan, Ukrayna və Moldovanın ərazi bütövlüyünün təmini ayrıca vurğulanırdısa, Azərbaycanla bağlı bənd yox idi. Elə həmin vaxt Azərbaycan tərəfi məsələyə kifayət qədər sərt formada etirazını bildirdi. Diplomatik müstəvidə aparılan işlər nəticəsində ötən ay Brüsseldə baş tutan "Şərq tərəfdaşlığı" proqramı çərçivəsində növbəti zirvə görüşündə qəbul olunan sənəddə tam fərqli bir mənzərə ortaya çıxdı. Nəticələr göstərdi ki, Azərbaycan diplomatiyası böyük zəhmət hesabına uğur əldə edib. Belə ki, Brüsseldə qəbul edilən birgə bəyannamədə bütün ölkələrin, o cümlədən Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmini birmənalı vurğulandı. Birgə bəyannamədə "Şərq tərəfdaşlığı"nın bütün dövlətlərinin ərazi bütövlüyü, müstəqilliyi və suverenliyi birmənalı olaraq bir daha dəstəklənib. Bəyannamədə Helsinki Yekun Aktı, ATƏT-in 1990-cı il Paris Xartiyası və Avropa İttifaqının Qlobal Təhlükəsizlik Strategiyasına istinadlar var. Qlobal Strategiyada Avropa İttifaqının üzv və qonşu dövlətlərinin ərazi bütövlüyünə beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlər çərçivəsində hörmət edilməsi ayrıca vurğulanıb. Ərazi bütövlüyünün dəstəklənməsi vacib prinsip kimi qeyd edilib. Erməni lobbisi,  Ermənistan hökuməti bunların qarşısını almaq üçün çoxsaylı cəhdlər göstərsə də, nəticə fərqli və Azərbaycanın istədiyi kimi olub. Burada bir məqamı da nəzərə almaq lazımdır ki, rəsmi Bakı "Şərq tərəfdaşlığı" proqramında iştirak edən yeganə ölkədir ki, onun özünün təklif etdiyi əməkdaşlıq paketi mövcuddur.

Beləliklə, qeyd olunanlar diplomatik müstəvidə Azərbaycanın Ermənistan üzərində daha bir ciddi qələbə əldə etdiyini üzə çıxarmış oldu. Amma son proseslər rəsmi Bakının bu nəticələrlə kifayətlənmək niyyətində olmadığını da üzə çıxardı. Avropa Xarici Əməliyyatlar Xidmətinin Avropa Komissiyası ilə birgə yaydığı Azərbaycana dair yeni hesabatı ölkəmiz üçün növbəti vacib diplomatik hadisə sayıla bilər. Burada bir daha vurğulanır ki, Avropa İttifaqı Azərbaycanın suverenliyini, müstəqilliyini və ərazi bütövlüyünü dəstəkləyir və Azərbaycanı özünə vacib tərəfdaş hesab edir. Sənəddə bildirilir ki, Avropa İttifaqı 1994-cü ildə atəşkəs razılaşmasının imzalanmasından bu yana insan itkilərinin 2016-cı ildə ən yüksək həddə çatdığı Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı ATƏT-in Minsk Qrupu həmsədrlərini, habelə sülh, etimad və münaqişənin qarşısını almaq tədbirlərini dəstəkləyir. Beləliklə, yeni hesabat göstərir ki, "Şərq tərəfdaşlığı" sammitində qəbul olunan birgə bəyannamədən sonra Avropa İttifaqı növbəti dəfə ölkəmizin ərazi bütövlüyü ilə bağlı obyektiv mövqe nümayiş etdirib. Aydındır ki, bundan Ermənistan və havadarları çox narahatdır.Çünki Ermənistanın işğal siyasəti hüquqi səpkidə bir daha diqqətə çatdırılır. Bu fonda da erməni tərəfi artıq heç bir bəhanə ilə təcavüzkar ordunun işğal etdiyi torpaqlardan çəkilməməsinə hüquqi don geydirə bilməz. Digər tərəfdən, Avropa İttifaqının qəbul etdiyi sənədlərlə  BMT-nin dörd məlum qətnaməsinin də reallaşması üçün əlavə imkanlar meydana çıxır. Özü də Avropa İttifaqının kifayət qədər təsir gücünə malik bir qurum olması burada diqqətdən qaçmamalıdır.

İndilikdə belə görünür ki, Avropa İttifaqı, ümumiyyətlə, regionun lider ölkəsi olan Azərbaycanla əməkdaşlığı daha da genişləndirmək niyyətindədir. Bunu barəsində yuxarıda qeyd olunan son hesabatdan da aydın görmək olar. Hesabatda deyilir ki, Avropa İttifaqı-Azərbaycan tərəfdaşlığının modernləşdirilməsi və canlandırılması məqsədilə hərtərəfli razılaşma üzrə danışıqların başlanması ilə Azərbaycanla təşkilat arasında əməkdaşlıq və dialoqda yenilənmə müşahidə olunur. Bundan başqa, hesabatda qeyd olunur ki, Azərbaycan öz iqtisadiyyatının şaxələndirilməsi istiqamətində mühüm bir proses başladıb. Bildirilib ki, Avropa İttifaqı qarşılıqlı maraq doğuran bütün sahələrdə Azərbaycanla əməkdaşlıq etməyə və Azərbaycana dəstək göstərməyə hazırdır: "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsi Avropa İttifaqı və Azərbaycan arasında qarşılıqlı maraq doğuran əməkdaşlığın nümunəsidir. Avropa İttifaqı-Azərbaycan mülki aviasiya sazişi üzrə davam edən danışıqlar Avropa İttifaqı  ölkələri ilə Azərbaycan arasında əlaqələrin inkişaf etdirilməsi istiqamətində növbəti mühüm addım olacaq. Tərəflər arasında müzakirə edilən Tərəfdaşlıq Prioritetləri də Avropa İttifaqı ilə Azərbaycan arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi məqsədi daşıyır". Hesabatda qeyd olunur ki, Azərbaycan multikulturalizmin və dini tolerantlığın inkişaf etdirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atıb. Buradan aydın görünür ki, qurum həm Azərbaycanda görülən işləri yüksək qiymətləndirir, həm də ölkəmizlə əməkdaşlığı genişləndirməyə can atır. Avropa İttifaqının xarici işlər və təhülkəsizlik siyasəti üzrə ali komissarı Federika Mogerini də bildirir ki, Azərbaycan və Avropa İttifaqı strateji tərəfdaşlıq haqqında yeni sazişlə bağlı danışıqlarda böyük irəliləyişə nail olub. Onun sözlərinə görə, 1996-cı ildə Avropa İttifaqı ilə Azərbaycan arasında əməkdaşlıq və tərəfdaşlıq haqqında saziş imzalandıqdan sonra çox şey dəyişib: “Bizim münasibətlərimiz tərəfdaşlığımızın dərinliyini və gücünü əks etdirir və əməkdaşlığın gələcəkdə daha da inkişaf etdirilməsi üçün əsas verir. Biz yeni saziş üzrə danışıqlarda irəliləyiş əldə etmişik”.

Bu fonda Avropa İttifaqı onu da yaxşı bilir ki, Azərbaycanla əməkdaşlıqdan daha böyük səmərə görməyin yolu Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinin tezləşməsidir. Avropa İttifaqının bu məsələdə çevik siyasət yürütməsinə dair çağrışlar da elə bu məqsədə xidmət edir. Məsələn, Fransa Senatının Xarici işlər komitəsinin sədr müavini, senator Natali Qule bildirir ki, elə Avropa İttifaqının ali nümayəndəsi Federika Mogerini Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanmasında daha da maraqlı olmalıdır. O qeyd edib ki, nəhayət, Avropa İttifaqı "Şərq Tərəfdaşlığı" ölkələrinin ərazi bütövlüyünü dəstəkləyən bəyanat verib. Senator əlavə edib ki, indi bu bəyanatın konkretləşdirilməsini gözləmək qalır: "Mən fəaliyyətə üstünlük verirəm. Hesab edirəm ki, parlament diplomatiyası əsas alətdir. Biz Avropa Parlamenti və bu məsələyə cəlb olunmuş məlumatlı parlamentarilərlə birgə işləməliyik". Avropa Parlamentinin Xarici Əlaqələr Komitəsinin sədri Devid Makallister də hesab edir ki, Dağlıq Qarabağda status-kvo qəbuledilməzdir: "Beynəlxalq hüququn normalarına uyğun olaraq münaqişənin tezliklə siyasi həlli vacibdir. Avropa İttifaqı həll prosesində aktiv oyunçu deyil. Lakin biz nizamlama prosesində hər bir diplomatik səyi dəstəkləyirik. Bunun üçün də Avropa İttifaqı bötövlükdə ATƏT-in Minsk Qrupu həmsədrlərinin vasitəçi səylərini və təkliflərini dəstəkləməyə davam edir. Bu ölkələrdən biri də Avropa İttifaqının üzvü olan Fransadır".

Avropa Parlamentinin Finlandiyadan olan üzvü Heidi Hautala  isə qeyd edir ki, Avropa Parlamenti BMT-nin qətnamələrini tanıyıb: "Biz parlamentarilər Dağlıq Qarabağ münaqişəsi üçün sülhməramlı danışıqları dəstəkləməliyik. Bilirəm ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli ATƏT-in Mink Qrupuna həvalə edilib. Düzdür, 25 il ərzində bu istiqamətdə bir sıra işlər görülüb. Lakin mən hesab edirəm ki, biz parlamentarilər də Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə həllinə öz töhfəmizi verməliyik. Bu istiqamətdə aparılan danışıqları dəstəkləməliyik. Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə həlli üçün Avropa Parlamentində danışıqların aparılmasının və bu danışıqlara digər tərəflərin cəlb edilməsinin tərəfdarıyam. Mən öz tərəfimdən Avropa Parlamenti çərçivəsində Dağlıq Qabağın sülh yolu ilə nizamlanması istiqamətində danışıqların aparılmasına öz həmkarlarımı cəlb etmək üçün çalışacam". Av­ro­pa Xa­ri­ci Fəa­liy­yət Xid­mə­ti­nin rəs­mi­si Dik Şu­bel isə Azər­bay­ca­nın ge­os­tra­te­ji möv­qe­yinə diqqət çəkərək, 25 il­dən çox müd­dət ər­zin­də da­vam edən Dağ­lıq Qa­ra­bağ mü­na­qi­şə­si­nin bü­töv­lük­də re­gio­nun in­ki­şa­fı­na ən­gəl ya­rat­dı­ğı­nı bildirir. O,  mü­na­qi­şə­nin bu gü­nə qə­dər da­vam et­mə­sinin Av­ro­pa İt­ti­fa­qı­ üçün də məqbul olmadığını bildirir. Hesab edilir ki, təsir rıçaqları kifayət qədər böyük olan Av­ro­pa İt­ti­fa­qı­ Qarabağ münaqişəsinin həllini tezləşdirə bilən tərəflərdən biri ola bilər. Elə Azərbaycanın da əsas məqsədi budur. Av­ro­pa İt­ti­fa­qı­ da daxil olmaqla, artıq beynəlxalq qurumlar çox gözəl anlayır ki, Dağlıq Qarabağ məsələsində  Azərbaycanın haqlı tələblərinin yerinə yetirilməsindən başqa çıxış yolu yoxdur. Özü də o fonda ki, yenə Av­ro­pa İt­ti­fa­qı­ da daxil olmaqla, həmin beynəlxalq qurumlar Azərbaycanı etibarlı tərəfdaş kimi qəbul edir. Elə bundan irəli gəlir ki, artıq Av­ro­pa İt­ti­fa­qı­ bütün sferalarda Bakı ilə əlaqələrə strateji məzmun verməkdədir. Bununla yanaşı, Azərbaycan quruma üzv olan 9 ölkə ilə strateji tərəfdaşlıqla bağlı bəyannamələr imzalayıb. Bu da Avropa İttifaqına üzv ölkələrin üçdə birinin Azərbaycanla strateji tərəfdaş olması anlamına gəlir. Belə tərəfdaşlığın daha da genişlənməsinə Qarabağ kofnliktinin obyektiv həlli böyük töhfələr verə bilər. Bütün bunlar həm də Azərbaycan diplomatiyasının uğuru sayılmalıdır. Rəsmi Bakının milli maraqlara əsaslanan siyasəti isə  ölkəmiz haqqında müsbət imic formalaşdırır, digər tərəfdən də ərazi bütövlüyümüzün dəstəklənməsini təmin edir. Bunu Av­ro­pa İt­ti­fa­qı­ ilə əməkdaşlıq fonunda indi daha aydın şəkildə sezmək olar.

Tahir TAĞIYEV

Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.