Ermənistan hakimiyyəti üçün kəskin Qarabağ dilemması məqamı çatdı

Başa çatmaqda olan cari il ərzində erməni ordusunun üzləşdiyi itkilər bu ölkədə yeni narazılığa rəvac verib. Erməni ekspertlər, müstəqil media orqanları diqqəti buna yönəldir ki, yenə bu il ərzində Ermənistan ordusu çoxsaylı itkilərlə üzləşib.

Qeyd olunur ki, ötən ilin aprelində yaşanan hadisələr cari il ərzində təkrar olunmasa belə, yenə erməni ordusu böyük itkilərlə üzləşib. Məsələ ilə bağlı erməni siyasi şərhçi Sarkis Artsruni yazır ki, vəziyyət çox həyəcanvericidir: “Ermənistan faktiki müharibə aparır, lakin itkilər daha çox daxildə baş verir. Bu o deməkdir ki, bizim əsl düşmənimiz ölkə daxilindədir və bu düşmən rəqiblə müqayisədə daha təhlükəli və təcavüzkardır. Daxili düşməni konkret məmurun şəxsində, yaxud hansısa dövlət orqanında axtarmaq boş məşğuliyyətdir. Problemin kökü daha dərindir və bu, hakimiyyət tərəfindən gizlədilir. Problem cəmiyyətdə gedən deqradasiyadır”.
Erməni şərhçi hesab edir ki, bu ölkədə ordu vahid təhlükəsizlik seqmentini itirib: “Ordu hakimiyyət tərəfindən sistemin bir parçasına çevrilib. Ordu öz immunitentini itirərək, sistemdaxili bazar olub. Generallar və ölkə rəhbərliyi elit təbəqə ilə kasıblar arasında barrikadalar qurur və ordu bu barrikadanın elit tərəfində dayanaraq kasıblara qarşı çıxır. Məhz kasıbların uşaqları ordudakı özbaşınalığın qurbanı olur. Çünki “qızıl” nömrəli maşınlarda gəzən paqonluların əsgərin qayğısına qalmağa vaxtı yoxdur, onlar özlərinə sərvət toplayırlar”. Artsruni qeyd edir ki, Ermənistanda ordu kasıblardan ibarət qoşundur.

Qeyd edək ki, rəsmi rəqəmlərə əsasan, cari ildə erməni ordusu 60 hərbçi itirib. Yenə erməni rəsmi rəqəmlərindən belə məlum olur ki, onlardan yalnız 25-i cəbhədə atəşkəs hallarının pozulması nəticəsində həyatını itirib. Qalanlar qeyri-döyüş şəraitində öldüyündən, Ermənistanda böyük əksəriyyət belə hesab edir ki, Serj Sarksiyan hakimiyyəti özü ordunun qəniminə çevrilib. Bununla yanaşı, yuxarıda qeyd olunan hələ üzə çıxarılmış rəqəmdir. Reallıqda isə cari il ərzində erməni ordusunun itkilərinin 100-dən çox olduğu vurğulanır. Digər tərəfdən cəmiyyəti narazı salan məqam odur ki, hakimiyyət Dağlıq Qarabağ münaqişəsindən istifadə edərək iqtidarda qalmaqda davam edir. Elə bu fonda Sarkis Artsruni bildirir ki, Qarabağ probleminin həlli Sarksiyan iqtidarının da sonunu gətirəcək: “Er­mə­nis­tan pre­zi­den­ti­nin Dağ­lıq Qa­ra­bağ si­ya­sə­ti öl­kə­ni so­nu gö­rün­mə­yən ma­cə­ra­ya sü­rük­lə­yir. Ümu­miy­yət­lə, Er­mə­nis­tan ha­ki­miy­yə­ti Qa­ra­bağ mə­sə­lə­sin­də kon­sep­tu­al ya­naş­ma­ya ma­lik de­yil. Ha­ki­miy­yət bu mə­sə­lə­də əsa­sən şə­rai­ti və ani ma­raq­la­rı rəh­bər tu­tur. Serj Sar­kis­ya­nın Qa­ra­bağ si­ya­sə­ti ziq­za­qa ox­şa­yır. Bu si­ya­sət açıq və giz­li hə­dəf­dən iba­rət­dir. Açıq şə­kil­də şə­rai­tə gö­rə oy­na­yır, giz­lin­də isə sta­tus-kvo­nu bər­kit­mə­yə ça­lı­şır. İrə­van sta­tus-kvo­nun möh­kəm­lən­di­ril­mə­si si­ya­sə­ti apa­rır­sa, bu, Ba­kı ilə uzun­müd­dət­li qar­şı­dur­ma de­mək­dir. Yə­ni Azər­bay­ca­na qar­şı sis­tem­siz Er­mə­nis­tan da­ya­na­caq. Ha­ki­miy­yə­tin isə Qa­ra­bağ­la bağ­lı heç bir kon­sep­si­ya­sı yox­dur. Sar­kis­ya­nın Qa­ra­bağ ziq­za­qı təh­lü­kə­li ma­cə­ra­ya çev­ri­lə bi­lər”.

Qeyd edilənlərdən aydın görünür ki, Sarksiyan iqtidarı öz məqsədləri üçün konfliktin həllini əngəlləyir və bundan ən çox zərər görən tərəflərdən biri erməni cəmiyyəti, erməni ordusudur. Baş verənlər fonrunda səfillər ölkəsinə çevrilən Ermənistan ordusunun bu vəziyyətinə yaxşı bələd olan erməni valideynlər də haqlı olaraq övladlarını orduya xidmətə göndərmək istəmir. Artıq cəmiyyətdə hər kəsə bəllidir ki, Ermənistan ordusu Azərbaycan ordusu ilə müqayisədə olduqca zəifdir və müharibə aparacaq gücdə deyil. Elə bu məqamla bağlı amerikalı ekspert Raul Louri Kontreras da bildirir ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi həll olunmadan Ermənistanın gələcəyi yoxdur. Onun sözlərinə görə, hazırda Azərbaycan torpaqlarının işğalı ilə bağlı Ermənistan bütün əhəmiyyətli nəqliyyat və enerji layihələrindən təcrid olunub: "Ermənistan qoşunlarını Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərindən çıxarmaqla böyük səmərə əldə edə bilərdi. Ermənistan həmin layihələrə qoşula və tranzit ölkə kimi dividendlər əldə edə bilərdi. Amma indiki şərtlərdə Ermənistanın gələcəyi yoxdur".

Yıranmış vəziyyətdə, obrazlı desək, top Ermənistanın meydanındır. Dağlıq Qarabağ konfliktinin dinc müstəvidə çözümü üçün Bakı çox aydın şəkildə bəyan edir ki, Ermənistan Azərbaycana qarşı işğal siyasətinə son qoymalı, BMT Təhlükəsizlik Şurasının müvafiq qətnamələrinə əsasən işğal olunmuş ərazilərdən öz qoşunlarını çıxarmalı, əsassız iddialarına son verməlidir. Aydındır ki,  Ermənistan rəhbərliyi bu reallığı nə qədər tez dərk edərsə, o qədər də tez erməni əhalisi qonşu dövlətlərlə münasibətlərin yaxşılaşması, Ermənistanın regional əməkdaşlığa cəlb olunmasından faydalana bilər. Amma Ermənistanın özündə belə etiraf olunur ki, Sarksiyan iqtidarı Qarabağ məsələsinin həllində əsl maneəyə çevrilib. Erməni politoloq Armen Qriqoryanın bu xüsusda açıqlamaları xüsusi diqqət cəlb edir. O bildirir ki, Sarkisyan hakimiyyətdə olduğu müddət ərzində həm erməni cəmiyyəti, həm də Qarabağ konfliktinin həlli üçün çox böyük problemlər yaradıb: “Bir neçə aydan sonra Serj Sarkisyanın prezidentlik müddətinin 10 ili tamam olacaq. Sarkisyanın Ermənistana rəhbərlik etdiyi illəri böhran dövrü adlandırmaq olar. Bu dövrü Ermənistan üçün uğurlu adlandırmaq olduqca çətindir. Heç bir uğur olmayıb. Sarkisyanın idarəçiliyi dövründə Ermənistanın xarici borcu 1,5 milyard dollardan 6,3 milyard dollara yüksəlib. Ermənistan iqtisadiyyatın geriləməsində rekord qazanıb. Belə ki, milli iqtisadiyyatda 14 faiz geriləmə müşahidə olunub. Ölkəni birdəfəlik tərk edənlərin sayı davamlı olaraq artır. Bütün bunlardan başqa, 2016-cı ilin aprel ayında Azərbaycan ordusunun həyata keçirdiyi əməliyyat zamanı Ermənistan böyük itkiyə məruz qaldı. 10 ildə nə iqtisadi, nə də siyasi sahələrdə heç bir müsbət meyil müşahidə edilməyib. Ölkənin problemlərini, Qarabağ münaqişəsini həll etmək üçün indiki hakimiyyətin dəyişməsi vacib şərtdir. Azərbaycan son illərdə sübut edir ki, Ermənistanı təcrid edə biləcək, onun bölgədəki mövqelərini zəiflədəcək və Dağlıq Qarabağ ətrafında status-kvonu dəyişdirə biləcək layihələri gerçəkləşdirməkdən çəkinmir. Ermənistan regional inteqrasiya sahələrindən kənarda qalıb. Bu olduqca xoşagəlməz haldır. İrəvanın müstəqil və əsaslı xarici siyasətə malik olmadığını bir daha göstərir. Rusiyadan tam asılılıq sayəsində Ermənistan beynəlxalq aləmdə subyektivliyini itirib”.

Beləliklə, qeyd edilənlərdən bəlli olur ki, Ermənistanda hakimiyyətdən narazılıq gedərək artır. Ermənistan mətbuatının yazdığına görə, cəbhədə artan itkilər  göstərir ki, ölkənin idarəetmə proseslərinin kökündə sistem və struktur problemləri durur. Bu fonda qeyd edilənlərdən bu qənaətə gəlmək mümkündür ki, hazırda Ermənistan vətəndaşları zəbt olunmuş ərazilərin ölkəyə yalnız problem gətirdiyini göstərərək, onun həllinin tezləşməsini hakimiyyətdən daha çox tələb edirlər. Amma yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Sarkisyan iqtidarı ən azından hakimiyyət ömrünü uzatmaq üçün Qarabağ konfliktinin həllinin tezləşməsində maraqlı deyil. Elə bu səbəbdən Qarabağ məsələsində çağırış edənlər ya satqın adlandırılır, ya da onlara qarşı repressiv metodlar işə salınır.  Məsələ ilə bağlı ”armenianreport” saytı yazır ki, hakimiyyətin belə niyyəti səbəbindən  Ermənistanda polislərin sayı əhalinin sayına görə digər ölkələrlə müqayisədə iki dəfə artıqdır: ”Hərbi qulluqçuların acınacaqlı vəziyyətdə olması bunu sübuta yetirir. Hakimiyyət öz maraqlarına cavab verən istiqamətlər üçün vəsait ayırır. Öz postlarının itirilməməsi onlar üçün əsas şərtdir. Ermənistan iqtidarı üçün əsas düşmən öz daxilindəki erməni vətəndaşlarıdır. Ən böyük qorxuları erməni vətəndaşların etiraz aksiyalarıdır”.

Ermənistanın Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə görə blokada vəziyyətində qalması, regional layihələrdən təcrid olunması fonunda iqtisadi durumun daha da pisləşdiyi bəllidir. "Aykakan jamanak" qəzeti yazır ki, buna görə də Ermənistanın dövlət borcu durmadan artır. Qəzet yazır ki, bütün bunlar ölkənin sosial-iqtisadi durumunun ağır olduğunu göstərir və belə vəziyyət mövcud hakimiyyətin yarıtmaz siyasəti və Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin mövcudluğundan qaynaqlanır. Bu səbəbdən də Ermənistan daxilində mövcud hakimiyyətə qarşı narazılıq dalğası sürətlə böyüyür. Sarksiyanın isə sonadək bu narazılıqları güc yolu ilə yatıra bilməsi inandırıcı sayılmır. Digər tərəfdən erməni cəmiyyətini qorxudan odur ki, indiki vəziyyətdə Qarabağ münaqişəsi yenidən alovlana bilər və hazırda bu, Ermənistanda ən böyük qorxu mənbələrindən biri hesab edilir. Mə­sə­lən, "İrav­nuk" qə­ze­ti ya­zır ki, hər­bi əmə­liy­yat­la­rın ye­ni­lən­mə­si cəb­hə it­ki­lə­ri­nin art­ma­sı de­mək­dir və in­di­ki hal­da bu qə­tiy­yən Er­mə­nis­ta­na la­zım de­yil: "Hə­lə dö­yüş­lə­rin han­sı nə­ti­cə­lə­rə gə­ti­rib çı­xa­ra­ca­ğı­nı da də­qiq proq­noz et­mək ol­maz. Hər hal­da, ötən ilin ap­re­lin­dən müt­ləq dərs çı­xa­rıl­ma­lı­dır. Mə­sə­lə­nin bu sə­bəb­dən sülh yo­lu ilə həl­li İrə­van üçün prio­ri­tet ol­ma­lı­dır”.

Gürcü ekspert Zurab Xonelidze isə bildirir ki, Qarabağ münaqişəsinin həlli bütün region üçün vacibdir və Ermənistan bunu mütləq nəzərə almalıdır. Onun sözlərinə görə, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi təkcə Azərbaycanın deyil, bütövlükdə regionun problemidir. O bildirib ki, bu gün Azərbaycan və Gürcüstan eyni problemi yaşayır: "Hər iki ölkə ərazilərinin 20 faizini itirib. Ermənistan Azərbaycan torpaqlarını işğal edib. Bəzi siyasətçilər bunun daxili problem olduğunu iddia edib məsələdən yayınmaq istəyir. Lakin Dağlıq Qarabağ münaqişəsi daxili problem deyil. Bu bizim regionu və dünyanı narahat edən problemdir. Dünya ictimaiyyəti Azərbaycanın və Gürcüstanın problemlərinə biganə qalmamalıdır. Hər iki münaqişə sülh yolu ilə həll olunmalı, Azərbaycan və Gürcüstanın ərazi bütövlüyü təmin olunmalıdır”. O da aydındır ki, Ermənistan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin olunması istiqamətində əməli addımlar atmasa, buna görə ağır cavab verməli olacaq.

Tahir TAĞIYEV

Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.