Məhəmməd Əsədullazadə: “AŞPA BMT-nin qərarlarını rəhbər tutaraq Qüdsü İsrailin paytaxtı kimi tanımayacaq”
Avropa Şurası Parlament Assambleyasının (AŞPA) qış sessiyasının gündəliyi açıqlanıb. Qış sessiyası 2018-ci il yanvarın 22-26-da Strasburqda keçiriləcək. Sessiyada AŞPA-ya yeni sədr, insan haqları üzrə komissar və Avropa İnsan Haqları Məhkəməsinə hakimlər seçiləcək. Yığıncaqda Danimarkanın varis şahzadəsi, Avstriyanın prezidenti çıxış edəcəklər.
Sessiyanın gündəliyində Ukraynadakı silahlı münaqişənin humanitar nəticələri, Fələstin-İsrail münaqişəsinin tənzimlənməsi prosesi, Avropada antisemitizmin artması, islamofobiya və ksenofobiya məsələləri də var.
Maraq doğran məqamlardan biri də ondan ibarətdir ki, AŞPA Fələstin-İsrail münaqişəsinin tənzimlənməsi məsələsində Qüdslə bağlı hansı mövqe ortaya qoyacaq? Məlum olduğu kimi, ABŞ-ın Qüdsü İsrailin paytaxtı kimi tanıması dünyanın gündəmini dəyişib. Trampın qalmaqallı qərarı müsəlman ölkələrinin ciddi etirazına səbəb olub. Eləcə də Böyük Britaniya və Fransa daxil olmaqla bir sıra aparıcı dövlətlər bunu pisləyiblər. Bununla yanaşı, Qüdslə bağlı məsələnin hüquqi tərəfləri Birləşmiş Ştatların xeyrinə deyil. BMT Baş Assambleyasının 29 noyabr 1947-ci il tarixli, 181 saylı qətnaməsinə əsasən, Fələstin ərazisi ərəb və yəhudi dövlətinə bölünüb. Fələstinin müstəqilliyini BMT üzvü olan 194 dövlətdən 136-sı tanıyır. Lakin BMT TŞ-nin 5 daimi üzvündən 3-ü - ABŞ, Böyük Britaniya və Fransa 1993-cü ildə Osloda imzalanmış razılaşmaya əsasən, Fələstini yalnız Müvəqqəti Özünüidarə Administrasiyası kimi tanıdıqları üçün Fələstin BMT üzvü ola bilməyib. BMT Baş Assambleyasının 29 noyabr 2012-ci il tarixli qətnaməsinə əsasən, Fələstin BMT-də müşahidəçi dövlət statusu qazanıb. Fələstin ərazisi BMT Baş Assambleyasının 1947-ci ildə qəbul etdiyi qətnaməyə əsasən müəyyənləşib və bu qətnaməyə görə, Şərqi Qüds Fələstin ərazisi hesab olunur. Bütün bu deyilənlərin fonunda, AŞPA-nın Qüdslə bağlı mövqeyi necə olacaq?
Sözügedən məsələni “Bakı-Xəbər”ə şərh edən politoloq Məhəmməd Əsədullazadənin sözlərinə görə, AŞPA-nın bu məsələ ilə bağlı qərarının beynəlxalq hüquqa söykənəcəyi gözlənir: “Birləşmiş Ştatlar prezidenti Donald Trampın Qüdsü İsrailin paytaxtı kimi tanıması beynəlxalq münasibətlər sistemində ciddi problemlərə yol açdı. Bu məsələdə dünya birliyi ABŞ-ın bu qərarına çox ciddi şəkildə təpki göstərdi. Avropa İttifaqı və İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı Trampın bu qərarına qarşı sərt xətt siyasəti göstərdi. Avropa İttifaqının mövqeyi Qüds məsələsində həlledici olacaq. Fransa, Böyük Britaniya kimi aparıcı ölkələr ABŞ-ın bu qərarına qarşı çıxdılar. ABŞ 1947-ci ildə BMT-də qəbul edilən Qüdslə bağlı qətnaməni görməzdən gəlməsi, beynəlxalq hüquq sisteminin çeynənməsi kimi ilk addımı atdı. Bu qərar dünyada müharibə ehtimalını artırır və sülhü ciddi şəkildə təhdid edir. Yanvarda AŞPA-da keçirilən iclasda Qüdslə bağlı qərar əsasən sülhə xidmət edəcək. ABŞ-ın bu yanlış qərarına qarşı ədalətli qətnamə qəbul ediləcək. AŞPA BMT-nin qərarlarını rəhbər tutaraq Qüdsü İsrailin paytaxtı kimi tanımayacaq. Burada qəbul edilən qətnamə ABŞ-la siyasi əlaqələrə təsir edəcək. ABŞ-ın beynəlxalq imicinə zərbə kimi dəyərləndiriləcək. Yaxın Şərqdə davam edən böhranlar fonunda Ağ Evin qərarı sülhə deyil, İsrail və Fələstin arasında münaqişənin daha da dərinləşməsinə xidmət edir. Hesab edirəm ki, AŞPA-nın qəbul edəcəyi qərar ABŞ-ın Qüdslə bağlı siyasətinə təsir etməsə də, beynəlxalq siyasətdə ədalət və hüquq sisteminin qorunmasında mühüm əhəmiyyət kəsb edəcək. O baxımdan sözügedən məsələ ilə bağlı gözləntilərim bu yöndədir. Düşünürəm ki, AŞPA beynəlxalq hüquqdan irəli gələn prinsiplərə önəm verəcək”.
Vidadi ORDAHALLI
