Məhəmməd Əsədullazadə: “Müəyyən dövlətlər ölkənin infrastrukturunun bərpa edilməsində iştirak etmək istəyirlər”
Rusiya prezidenti Vladimir Putin sürətli Yaxın Şərq turnesi çərçivəsində Suriyaya sürpriz səfər reallaşdırıb. Sonradan Misir və Türkiyəyə də baş çəkən Putin liderlərlə görüşüb, fotokameralar qarşısında boy göstərib, nəhəng məbləğli energetika müqavilələrini imzalayıb. Prezident Tramp bölgədə qınandığı halda, Putin zəkalı və etibarlı tərəfdaş kimi tanınıb.
Qahirədə Putin 2015-ci ildən dayandırılmış Rusiya şirkətlərinə məxsus kommersiya reyslərinin bərpasını elan edib. Prezident Əbdülfəttah Sisi ilə müzakirələrdə 30 milyard dollar dəyərində nüvə stansiyası inşasına dair müqavilə və Rusiya hərbi hava qüvvələrinin Misir hərbi bazalarından istifadəsi imkanı əsas məsələlər olub.
Ankarada Putin 2017-ci ildə Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla səkkizinci dəfə bir araya gəlib. Rus döyüş təyyarəsinin vurulması və Rusiya səfirinə sui-qəsddən bu yana iki ölkənin münasibətləri xeyli düzəlib. Bununla yanaşı, Rusiyanın 2015-ci ildə hərbi müdaxiləsinin təşəbbüskarı olan Putin prezident Bəşər Əsədlə görüşüb, İŞİD üzərində qələbə qazanıldığını və rus qüvvələrinin qısa zamanda çıxarılacağını açıqlayıb: “İki il ərzində Rusiya silahlı qüvvələri Suriya ordusu ilə birlikdə beynəlxalq terrorçuların ən misilsiz qrupuna qalib gəliblər. Mən qərar verdim: Suriya Ərəb Respublikasındakı Rusiya hərbi kontingentinin böyük hissəsi evə, Rusiyaya dönür”.
2 illik dövrdə Rusiyanın bu bölgədə etdiklərinə dair müxtəlif fikirlər var. Müdaxilənin tənqidçiləri Moskvanın bataqlığa girdiyini düşünürlər. Ancaq Putin bütün Rusiyaya, həm də ABŞ-a bunun əksini göstərdi.
Bütün bunlarla yanaşı, İŞİD Suriyada məğlub edildikdən sonra indi başlıca məsələ Əsədə müxalif olanlarla barışıq əldə etmək və ən əsası, dağılan ölkəni bərpa etməkdir. Çünku 2011-ci ildə başlayan vətəndaş müharibəsi Suriyada çox böyük dağıntılara səbəb olub. Dağıntıların aradan qaldırılması həm yardım, həm də vaxt tələb edir.
Maraqlıdır, bununla bağlı gözləntilər nədən ibarətdir?
Sözügedən məsələni “Bakı-Xəbər”ə şərh edən politoloq Məhəmməd Əsədullazadə buna bir neçə kontekstdən yanaşdı: “Suriyada Rusiyanın İŞİD-ə qarşı hərbi əməliyyatları rəsmən sona çatdı. Putin silahlı qüvvələrin əsas bölmələrini Suriyadan çıxarmaqla bağlı qərar verdi. Bundan sonra siyasi danışıqlar prosesi başlayır. Həmçinin müharibə şəraitində bu ölkənin dağıdılmış infrastrukturunun bərpa edilməsi gündəmdədir. Qeyd edim ki, müəyyən dövlətlər Suriyada infrastrukturun bərpa edilməsində iştirak etmək istəyirlər. ABŞ, Rusiya və İran burada ilk üçlükdədir. Çin də burada iştirak etməkdə maraqlıdır. Ancaq əsas güc olaraq Rusiya, İran və Türkiyə Suriyanın bərpa edilməsində mühüm rol oynayacaqlar. Lakin Rusiya və İranın digər ölkələrin burada rolunu qəbul etməsi real görünmür. Çünki əsas hərbi əməliyyatları həyata keçirən Rusiya, İran, Türkiyə Əsəd rejiminin əsas qarantı oldular. Bundan sonra ölkədə siyasi proseslərin qaydasına düşmısində bu aparıcı ölkələrin siyasəti mühüm əhəmiyyət kəsb edəcək. Rusiyanın məqsədi Suriyada qalıcı olmaqla, bütün Suriya ərazisinə nəzarət etməkdir. Qeyd edim ki, Suriyanın qurulmasında hansı ölkə iştirak edəcəksə, o da rəsmi Dəməşqin siyasətinə təsir edə biləcək. Hazırda İran və Türkiyə Suriyada infrastrukturun qurulmasında əsas oyunçudurlar”.
Vidadi ORDAHALLI
