Arzu Nağıyev: “Xəzərin statusu ilə bağlı 20 ilə yaxın davam edən müzakirələr öz kulminasiya nöqtəsinə çatıb”
Azərbaycan xarici işlər nazirinin müavini Xələf Xələfov deyib ki, Xəzər dənizinin hüquqi statusu üzrə görüş uğurlu keçib. O qeyd edib ki, görüşdə çərçivə xarakteri daşıyan Konvensiya layihəsi razılaşdırılıb. Nazir müavini bildirib ki, Konvensiya layihəsi Azərbaycanın milli maraqlarına tam cavab verir.
X.Xələfov əlavə edib ki, Konvensiya layihəsinə əsasən, Xəzər dənizində 15 mil ərazi suları zonası, 10 mil balıqçılıq zonası kimi müəyyənləşdirilib. Dənizin qalan hissəsi isə ümumi istifadə üçün nəzərdə tutulub: “Xəzər dənizinin dibi sektorlara bölünür. Konvensiyada gəmiçiliyin təhlükəsizliyi, hərbi balansın saxlanması kimi prinsiplər öz əksini tapıb”.
Xəzərin yekun statusu ilə bağlı əldə olunan razılaşmanı Azərbaycanın maraqlarına uyğun saya bilərikmi?
Politoloq Arzu Nağıyevin sözlərinə görə, Azərbaycan tərəfi Moskvada keçirilən Xəzəryanı ölkələrin xarici işlər nazirləri görüşünün nəticələrindən razıdır: “Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmilərinin verdiyi açıqlamalardan da bu aydın görünür. Bildirilir ki, görüşdə Xəzərin yekun hüquqi statusuna dair Konvensiya ilə əlaqədar olan fundamental məsələlər üzrə dövlətlərin ümumi razılığı əldə edilib. Bir sözlə, Xəzərin statusu ilə bağlı 20 ilə yaxın davam edən müzakirələr öz kulminasiya nöqtəsinə çatıb. Çünki əsas mübahisəli məqamlar, demək olar ki, həllini tapmaq üzrədir. Bu isə müsbət hal kimi dəyərləndirilməlidir. Bu addımın atılması Xəzərdə mühüm layihələrin həyata keçirilməsinə təkan verəcək. Həmçinin, Moskva görüşü Xəzərdə təhlükəsizliyin təmin edilməsi baxımından da əhəmiyyətlidir.
Xəzərin statusuna dair Konvensiyanın razılaşdırılması Azərbaycanla yanaşı, bütün Xəzəryanı dövlətlərin iqtisadi maraqlarına cavab verir. Bu baxımdan, sənədin imzalanması bölgədə yeni imkanlar yarada bilər.
Xatırladaq ki, 1991-ci ilədək Xəzər dənizi SSRİ və İranın daxili su hövzəsi hesab olunurdu. 1991-ci ildə Sovet İttifaqının dağılması və sahil dövlətləri sayının 2-dən 5-ə qədər artması Xəzərin hüquqi statusu məsələsini gündəmə gətirib. Dənizin statusu ilə bağlı danışıqlar 1992-ci ildən aparılır. 2003-cü ildə Azərbaycan, Rusiya və Qazaxıstan arasında “Xəzərin dibinin orta xətt üzrə milli sekorlara bölünməsi, su səthinin ümumi istifadəsi” haqqında üçtərəfli saziş imzalanıb və tərəflər Xəzərin dibinin bölünməsinə dair yekun razılığa imza atıblar. Lakin Türkmənistan və İranın fərqli mövqeləri ümumi Konvensiyanın imzalanmasını ləngidirdi. Dekabrın 5-də Moskvada keçirilən görüşdən sonra Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov bəyan etdi ki, Konvensiyanın mətni faktiki olaraq hazırdır. Sənədin 2018-ci ildə Astanada Xəzəryanı ölkələrin dövlət başçılarının sammitində imzalanması gözlənir. Təbii ki, sənəd Azərbaycanın mənafeyinə cavab verməsəydi, rəsmilərimiz bundan razılıq deyil, narazılıq ifadə edərdilər”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
