Azərbaycanın təşəbbüsü ilə həyata keçrilən nəqliyyat layihələrinin önəmli cəhətlərindən biri də onun vasitəsilə müxtəlif ölkələrin öz məhsullarını indi daha asan şəkildə dünya bazarlarına çıxarmasıdır. Məsələn, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xətti işə düşdükdən sonra Qazaxıstan əsas ixrac məhsullarından biri olan taxılı artıq bu marşrut vasitəsilə də müxtəlif ölkələrə ixrac edir.
Xatırladaq ki, Qazaxıstandan yola düşən 30 konteynerdən ibarət ilk yük qatarı ilə 600 ton buğda daşınıb. Qarşıdakı dövr ərzində isə Qazaxıstan bu marşrut vasitəsilə daha çox taxıl və digər məhsullarını ixrac edəcəyini bəyan edib. Çünki Bakı-Tiflits-Qars region üçün çox əhəmiyyətli nəqliyyat dəhlizidir və bu, Asiya ilə Avropa arasında ən qısa dəmir yolu magistralıdır.
Azərbaycanın artan tranzit imkanları qonşu Rusiyanın da gedərək daha çox diqqətini cəlb edir. Burada açıq etiraf edilir ki, Azərbaycanın nəqliyyat-logistika layihələri Rusiyanın cənub regionlarında kənd təsərrüfatının inkişafı üçün əlverişli şərait yaradır. Xüsusilə Şimali Qafqaz Federal Dairəsi taxılın Yaxın Şərq ölkələrinə ixracı sahəsində Azərbaycanın nəqliyyat infrastrukturuna böyük ümidlər bəsləyir. Stavropol diyarı bu məsələdə Azərbaycanla əməkdaşlığın daha da dərinləşməsinə xüsusi önəm verir. Məsələ burasındadır ki, Stavropol taxılının ixracı ötən ilə nisbətdə 30 faiz artıb, lakin nəqliyyat problemləri kəskinləşib. Elə bu şəraitdə taxıl satışının perspektivli istiqaməti Azərbaycan və Gürcüstanın dəmir yolu nəqliyyatı sistemindən istifadəni nəzərdə tutan Xəzəryanı vektordur. Bundan başqa, Azərbaycan - İran sərhədində yerləşən "Astara" azad iqtsadi zonasında inşa ediləcək taxıl terminalı Stavropolda tədarükü artırmaq üçün əlavə stimul vəd edir. Bu, böyük Bəndər Abbas limanından tranzit qismində istifadə etməklə əvvəlcə İrana, oradan isə Səudiyyə Ərəbistanı, Dubay və Misirə taxıl ixracı həcmini artırmağa imkan verəcək. Bunun üçün isə Azərbaycanın tranzit imkanlarından istifadə əsas şərtdir. Son məlumatlara əsasən, Stavropol artıq 2018-ci ildən başlayaraq Astara-Rəşt-Qəzvin dəmir yolu ilə Xəzəryanı region ölkələrinə buğda və digər dənli bitkilərin tədarük həcmini artırmaq, həmçinin yaxın gələcəkdə Rusiyanın cənubuna əsas taxıl ixracı kanallarından biri olacaq Mahaçqala dəniz ticarət limanına çıxışı təmin edəcək. Stavropol diyarının kənd təsərrüfatı naziri Vladimir Sotnikov bildirir ki, Azərbaycanın tranzit imkanları sayəsində Stavropol buğdası yeni bazarlara çıxarılır: “Buğda satışının perspektivli istiqamətlərindən biri Azərbaycanın və Gürcüstanın dəmir yolu nəqliyyat sistemindən fəal istifadəni nəzərdə tutan Xəzəryanı vektordur. Azərbaycan-İran sərhədində, “Astara” azad iqtisadi zona ərazisində buğda terminalının tikilməsi tədarükün artırılmasına əlavə stimul vəd edir. Terminalın tikintisi üçün “Azərbaycan Dəmir Yolları” Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti və “Rusaqrotrans” şirkəti tərəfindən “Azrustrans” müştərək müəssisəsi yaradılıb. Terminal İranın iri Bəndər-Abbas limanından tranzit kimi istifadə etməklə, İrana buğda ixracının həcmini artırmağa və daha sonra onu Səudiyyə Ərəbistanı, Dubay və Misirə çatdırmağa imkan verəcək”. Ekspertlər hesab edir ki, Stavropol buğdasının Azərbaycan vasitəsilə dünya bazarlarına çıxarılması Azərbaycana böyük maliyyə gəlirləri vəd edir. Eyni zamanda, yeni nəqliyyat layihələri nəticəsində Azərbaycanın Stavropoldan aldığı buğdanın qiyməti daha ucuz başa gələcək.
“Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin istifadəyə verilməsi isə vəziyyəti bir qədər də dəyişəcək. İranın Yollar və Şəhərsalma Nazirliyinin nümayəndəsi Rza Nəfisi bildirir ki, artıq Azərbaycan istiqamətində yükdaşımaların həcmi sürətlə artır. Belə ki, Cənub-Şərqi Asiya ölkələrindən İrana daxil olan yüklər Azərbaycandan tranzit keçməklə Rusiya və Avropa istiqamətinə yola salınıb. Bu isə onu deməyə əsas verir ki, “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi qismən də olsa fəaliyyət göstərir. Qəzvin-Rəşt-Astara(İran)-Astara(Azərbaycan) dəmir yolu xətti istismara verildikdən sonra isə Rusiya və Avropaya yüklər məhz bu yolla daşınacaq. Dəmir yolu hazır olduqdan sonra daşınan yüklərin həcmi daha da artacaq. Çünki hələlik yüklər gəmilərdən boşaldılaraq vaqonlara, daha sonra isə yük maşınlarına yüklənərək daşınır ki, bu da vaxt itkisi ilə yanaşı, keyfiyyəti də aşağı salır. Qəzvin-Rəşt-Astara(İran)-Astara(Azərbaycan) dəmir yolu xətti hazır olduqdan sonra isə yüklər İranın Şəhid Rəcayi limanında gəmilərdən birbaşa qatara yüklənəcək və heç bir yerdə təkrar yükləmə olmadan Avropaya qədər hərəkət edəcək. Bu fakt isə yüklərin həcminin artmasına səbəb olacaq. Təbii ki, bu durumda Azərbaycan tranzit daşımalardan daha çox gəlir əldə edəcək.
Nahid SALAYEV
