Dünya bazarlarında son bir neçə gün ərzində neftin qiymətində sıçrayışlı artımlar yenidən diqqəti bu mövzu üzərində cəmləşdirib. Ümumiyyətlə, son 3 gün ərzində neftin qiyməti durmadan artır və bu artım özünü kifayət qədər yüksək rəqəmlərlə göstərir. Məsələn, Azərbaycan neftinin qiyməti 4 faizdən çox bahalaşıb.
Son məlumatlara əsasən, “AzəriLayt” markalı neftin bir barrelinin qiyməti 2,58 dollar bahalaşaraq 66,2 dollar olub. Digər markalı neftlərin də qiyməti artır. Ekspertlər indiki artım tempi davam edəcəyi təqdirdə neftin qiymətinin ilin sonuna kimi 100 dollarlıq həddə çatmasını istisna etmir.
Hazırda artımı şərtləndirən başlıca səbəb Səudiyyə Ərəbistanında baş verənlərdir. Xatırladaq ki, ki, kral Salman Korrupsiyaya Qarşı Mübarizə Komitəsi yaradaraq oğlu Məhəmməd bin Salmanı həmin qurumun rəhbəri təyin edib. Komitənin yaradılmasından bir neçə saat sonra həbslər başlayıb. Həbs olunanlar korrupsiya və rüşvətxorluqda, çirkli pulların yuyulmasında ittiham olunur. İlk həbs dalğasında kral ailəsindən olan 15 nəfərlə birlikdə ən məşhur televiziya kanalları, internet portalları və qəzet sahibləri, Səudiyyə Ərəbistanı sərmayəsinin 30%-nə sahib olan şəxslər yer alıb. Bu əməliyyatlar vəliəhd şahzadə Məhəmməd bin Salmanın iqtidarını gücləndirmək həmləsi olaraq görülür. 32 yaşlı vəliəhd şahzadənin başçılıq etdiyi qurum artıq 11 şahzadə, 4 nazir, onlarla keçmiş nazirin nəzarətə götürülməsinə dair əmr verib. Həbs olunanların bütün hesabları dondurulub. Ciddə şəhərindəki özəl təyyarələrin isə havaya qalxmasına icazə verilmir.
Məhz belə bir vaxtda yeni həbs dalğasının da siqnalı verilib. Bildirilir ki, bir neçə gün ərzində hərbi və mülki bürokratiyadan olan 500 ali səviyyəli idarəçi vəliəhd şahzadə Məhəmməd bin Salmanın başçılıq etdiyi qurum tərəfindən həbs ediləcək. Səudiyyə Ərəbistanının baş hakimi Şeyx əl Moyeb də kral ailəsindən olan şahzadələrin və onlarla məmurun həbs edilməsinə dair açıqlama verib. O, bu əməliyyatları “sadəcə bir başlanğıc” adlandırıb. Baş hakim həbsləri, harada olursa-olsun, vəzifədən sui-istifadəni təmizləmək üçün lazım olan müddətin başlanğıcı olaraq dəyərləndirib. Kəsrə xarici kütləvi informasiya vasitələri Səudiyyə Ərəbistanında baş verənləri dünya bazarında neftin qiymətinin düşməsindən sonra kralın ölkə iqtisadiyyatında dəyişiklik etməyə çalışması, digərləri isə saray çəkişmələri kimi qiymətləndirir. Məsələ ilə bağlı "The Guardian" qəzeti yazır ki, Səudiyyə Ərəbistanının vəliəhd şahzadəsi antikorrupsiya repressiyalarına başlayandan sonra neft qiymətləri 2015-ci ilin iyulundan bəri ən yüksək həddinə çatıb.
Məqalədə deyilir ki, bu hal, eləcə də OPEK kartelinin noyabrın sonunda Vyanada keçiriləcək görüşündə hasilat ixtisarı müddətinin uzadılması məsələsinə baxılacağını bildirməsi nefti gözlənildyindən də böyük sürətlə yüksəldir. Bildirilir ki, "Brent" markalı neftin qiymətinin ilin birinci hissəsindəki 50 dollardan 62 dollara sıçramasında əsas rolu Səudiyyənin gələcək kralının hərəkətlərindən doğan siyasi qeyri-müəyyənlik oynayıb. "Sun Global İnvestments" menecmenti firmasının baş direktoru Mihir Kapadi bildirir ki, elə son qiymət qalxımının əsas səbəbi Səudiyyə Ərəbistanından qaynaqlanan qeyri-müəyyənlikdir. "The Guardian" yazır ki, neftin qiymətini qaldıran başqa faktorlar da var. Bunlardan biri Səudiyyə Ərəbistanı, Rusiya, Qazaxıstanın bu günlərdə görüşərək neft qiymətlərinin qaldırılması məqsədilə hasilatın ixtisarı müddətinin uzadılmasına razı olduqlarını bildirməsidir. Başqa geosiyasi hadisələr də neft qiymətinin dirçələşinə təsir edib. Bu mənada İraq hökumətinin Kürdüstanın neftli ərazilərindəki fəaliyyəti xüsusi təsirə malik olub. Bundan başqa, Niger deltasında da neft infrastrukturları üzərinə hücumların sayı artıb. OPEK-in baş katibi Məhəmməd Barkindo isə bildirir ki, bu gedişlə qlobal neft tələbatı sutkada 100 milyon barrelə çatacaq. Onun sözlərinə görə, qlobal iqtisadiyyatın güclənməsi neftin qiymətinin də bahalaşmasına səbəb olacaq. Neft sənayesindəki investisiyaların çox vacib olduğunu vurğulayan OPEK-in baş katibi Rusiya kimi qeyri-OPEK ölkələrilə əlaqələrin inkişafının əhəmiyyətini bildirib. O, yaxın gələcəkdə dünyada xam neftə olan tələbatın artacağını qeyd edib. OPEC-in hesablamalarına görə, cari ildə qlobal neft tələbatı gündəlik orta hesabla 96,8 milyon barrel olacaq. "HedgeEye" şirkətinin təhlilçisi Cosef Makmonigl isə bildirir ki, Səudiyyədəki qeyri-müəyyənlik başqa neft hasil edən regionlara da təsir göstərib. Bütün bunlar neftin ilin sonuna kimi 100 dollarıq həddə çatmasını tamamilə real edir. Çünki Səudiyyədəki siyasi təlatümlərin hələ bir neçə ay davam etməsi gözlənir. Xatırladaq ki, ölkəmizdə gələn ilin dövlət büdcəsində neftin baza qiyməti 45 dollar səviyyəsində götürüləcək. Amma baş verənlər real qiymətin bundan ən azı iki dəfə artıq olmasını istisna etmir.
Tahir TAĞIYEV
