Xəzərin potensialından sahilyanı ölkələrin tam şəkildə istfiadə etmədiyi məlum həqiqətdir. Düzdür, sahilyanı ölkələr, o cümlədən də Azərbaycan dənizdə yerləşən mövcud neft və qaz yataqlarından iqtisadi tərəqqilərində maksimal şəkildə istifadə etməyə çalışıblar. Elə qarşıdakı illər ərzində də bu istiqamətdə hələ Xəzərin potensialından çox istifadə olunacaq. Amma aydındır ki, dəniz təkcə neft-qaz resursları baxımından iqtisadi səmərə gətirmir.
Belə görünür ki, sahilyanı ölkələr digər məqamlar baxımından da dənizin potensialından daha effektiv şəkildə istifadə üçün yeni layihələrə start verməyə hazırlaşır. Bu məsələdə mərkəzi yerlərdə duracaq ölkələrdən biri isə Azərbaycandır. Məhz belə bir vaxtda İranın ticarət, sənaye, mədənlər və kənd təsərrüfatı palatasının sədri Qulamhüseyn Şafeyi maraqlı bir açıqlama verib. Şafeyi qeyd edib ki, İran Xəzəryanı ölkələrlə iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi və təhlükəsizliyin qorunması istiqamətində ikitərəfli əməkdaşlığı genişləndirmək niyyətindədir. O bildirib ki, İran Azərbaycanla Xəzər dənizində əməkdaşlığı genişləndirməkdə maraqlıdır: “Azərbaycanın və İranın dəniz sahilində lazımi infrastrukturu var. Bundan səmərəli şəkildə istifadə edib yük və sərnişindaşımasını həyata keçirmək olar. Azərbaycan və İranın Xəzər sahilindəki limanları arasında əlaqələrin qurulması iqtisadiyyat, turizm, nəqliyyat sahələrindəki əməkdaşlığa böyük təkan verər. Bu əlaqələr hər iki dövlət üçün sərfəli olar“. Palata sədri Azərbaycanın geniş iqtisadi potensiala malik olduğunu və qeyri-neft sektorunda həyata keçirilən islahatların gələcəkdə ölkəyə iqtisadi səmərə verəcəyini qeyd edib.
Elə qonşu Rusiya da Xəzər üzərindən Azərbaycanla münasibətlərin inkiaşfına xüsusi diqqət yetirməyə başlayıb. Qonşu ölkənin iqtisadi inkişaf naziri Maksim Oreşkin bildirir ki, Azərbaycan və Rusiya Xəzər dənizində kruiz səyahəti təşkil etmək niyyətindədir. Onun sözlərinə görə, bu cür səyahətlərin dövlət-özəl tərəfdaşlıq mexanizmlərindən istifadə edilməklə təşkil olunması barədə razılıq əldə olunub. Bu layihə MDB-də ümumi turizm məkanının yaradılması çərçivəsində reallaşdırılacaq: “Hazırda Azərbaycanın Rusiyanın 78 regionu ilə əlaqəsi var. Bu, az qala ölkənin bütün ərazisi deməkdir. Azərbaycan və Rusiyada iqtisadi dinamika eyni istiqamətdədir. Hər iki ölkənin iqtisadiyyatı neftin ucuzlaşmasından sonra yeni vəziyyətə uyğunlaşır. Bu baxımdan birgə fəaliyyət göstərmək vacibdir. Elə bu fonda da Azərbaycan və Rusiya Xəzər dənizində kruiz səyahəti təşkil etmək niyyətindədir”.
Mədəniyyət və turizm nazirinin müavini Nazim Səmədov da bu günlərdə bildirib ki, Azərbaycan Xəzər dənizində kruizlərin təşkili üçün Rusiya tərəfi ilə danışıqlara başlayıb. O qeyd edib ki, bu məsələ ilə bağlı ən böyük problem laynerlərin olmamasıdır: "Hazırda Rusiya tərəfindən 2 layner tikilir. Artıq Rusiya ilə şifahi də olsa razılıq əldə edilib ki, iki ölkə arasında belə bir kruiz təşkil edilsin". Ekspertlər qeyd edir ki, Xəzər hövzəsində dəniz səyahəti layihəsinin gerçəkləşməsi Azərbaycana gələn turistlərin sayının daha da artmasına və ona müvafiq olaraq turizm gəlirlərinin də çoxalmasına səbəb olacaq. İndilikdə görünən odur ki, Azərbaycan dəniz səyahəti layihəsinin reallaşmasında maraqlı ölkədir. Çünki bu, həm də fərqli turizm məhsullarının Azərbaycan tərəfindən təqdim olunması anlamına gəlir. Dəniz səyahəti əksər ölkələrdə, xüsusən də dənizə və okeanlara çıxışı olan dövlətlərdə tətbiq edilən turizm növüdür. Hesab edilir ki, Azərbaycan bu turizm növündən də maksimal dərəcədə faydalanmalıdır. Rusiya ilə dəniz səyahəti layihəsi anlaşmasının olması sözügedən turizm xidmətinin ölkəmizdə genişlənməsinə imkan verəcək. Nəticədə Azərbaycan daha çox turist cəlb etmək imkanı qazanacaq. Bu fonda turistlər, həmçinin, fərqli xidmətlərdən istifadə etmək imkanına malik olacaqlar. Nəticədə turizmdən əldə edilən gəlirlərin həcmi də artacaq. Yəni sözügedən xidmətdən yararlanmaq nəticə etibarı ilə ölkəyə gələn turistlərin sayının artması və bu fonda da həmin sahədən gələn gəlirlərin məbləğinin daha da yüksəlməsi demək olacaq. Məlumatlar səslənir ki, Azərbaycan dəniz səyahəti layihəsilə bağlı təkcə Rusiya ilə deyil, Qazaxıstan və Türkmənistanla da danışıqlar aparır. Ona görə hesab edilir ki, Rusiyanın ardınca bu istiqamətdə prosesə adları çəkilən ölkələri da cəlb etmək mümkün olacaq. Elə qonşu İrandan da Azərbaycana gələnlərin sayı az deyil. Onların Bakıya səfərinin dəniz vasitəsilə təşkil edilməsi də mümkün sayılır. Hər halda, yaxın tezlikdə bu istfiqamətdə müvafiq addımlar atılması istisna olunmur.
Tahir TAĞIYEV
